Kinematica (grensbewegingen) van de onderkaak

Biomechanische en neuromusculaire invloeden spelen een rol bij de bewegingen van de onderkaak, bijvoorbeeld tijdens spreken, kauwen en slikken. Deze bewegingen zijn erg complex. Daarom probeert men de onderkaakbewegingen vereenvoudigd te beschrijven. In dit artikel worden de grenswewegingen van de onderkaak in het mediane (saggitale), het horizontale en het frontale vlak beschreven.

Figuur van Posselt en grensbewegingen

Naar de naar hem genoemde figuur, heeft Posselt vele jaren onderzoek gedaan naar alle onderkaakbewegingen. Hij beschreeft dat al deze bewegingen binnen zogenaamde grensbewegingen vallen. Dit zijn de meest extreme posities (grensposities) die de onderkaak kan innemen. Kenmerkend van deze grensbewegingen zijn dat ze relatief stabiel en reproduceerbaar zijn. En tevens onafhankelijk van hoofd- en lichaamshouding.

Als je de grensbeweging bekijkt van het punt tussen de onderste twee snijtanden kunnen de volgende grensbewegingen worden uitgevoerd (gemiddelden):

• 10-15 mm naar links of rechts (lateraalwaarts)
• 40-60 mm neerwaarts
• 0-2 mm naar achteren

De grensbewegingen van de onderkaak in het mediane vlak kan weergegeven worden door middel van de Figuur van Posselt. Dit is in feite de beweging van opzij gezien. Het punt wat hier beweegt is het raakpunt tussen de snijranden van de twee centrale snijtanden van de onderkaak. Hieronder volgt een beschrijving van de belangrijkste grensposities:

ICP of MO
Een belangrijke grenspositie is de intercuspidale contactpositie (ICP) of maximale occlusie (MO). Bij deze grenspositie vallen de occlusale vlakken (de kauwvlakken) van de boven- en ondergebitsboog in elkaar. Dit is de eindpositie bij kauwen, slikken en is tandbepaald.

RCP of CO
Een andere grenspositie is de geretrudeerde contactpositie (RCP) of centrale occlusie (CO) genoemd. Hierbij is de onderkaak maximaal naar achteren gebracht. De beide kaakkopjes zitten dan in de meest dorsale stand in de gewrichtskommetjes (fossae articulares).

Van RCP naar R
Dit is een zuivere scharnierasbeweging (rotatie) van de kaakkopjes vanuit RCP als de mond wordt geopend. Na ongeveer 20 mm wordt deze beweging belemmerd door het ligament temporomandibulare (een kaakgewrichts-ligament).

Van R naar T
Hierbij is er sprake van rotatie en translatie. O is de maximale mondopening en bedraagt, zoals eerder gezegd, 40-60 mm.

Van T naar Pr
Punt P is het maximale protrusief tandcontact. Dit is het sluiten van de onderkaak. Hierbij zijn beide kaakkopjes (condyli) op de gewrichtsknobbels (tuberculum articulare). Deze beweging wordt ook bepaald door spieren en ligamenten.

Van Pr naar ICP
Deze beweging - waarbij de tanden licht contact houden - wordt bepaald tussen de occlusale relaties (relaties in het kauwvlak) tussen de tanden van de boven- en ondertandboog.

Grensbewegingen in het frontale vlak

De grensbeweging in het frontale vlak heeft geen specifieke naam. De beweging wordt ook bepaald door tandcontact, spieren en ligamenten.

De figuur hier links wordt verkregen met tandcontact in de ICP (zie eerder). Vervolgens wordt er een beweging gemaakt naar links en rechts. Daarna wordt het onderste punt van de figuur bereikt door de mond te openen. Deze beweging kan per persoon verschillen, wat zijn oorzaak vindt in de verschillen in tandanatomie, type occlusie en slijtage (mogelijk abrasie, attritie, abfractie en erosie).

Grensbeweging horizontale vlak - Gotische boog

Deze grensbeweging ligt niet in het mediane vlak, maar in het horizontale vlak. Je kijkt er in feite bovenop. Ook hier wordt gemeten vanaf het centrale incisiefpunt (zie eerder).

Deze figuur wordt verkregen door iemand met een kleine mondopening (ongeveer 3 mm en zonder tandcontact), vanuit RCP, grensbewegingen te laten uitvoeren naar links en naar rechts. Vanuit punt L en R kan naar de meest voorwaartse positie worden bewogen: V. De lijn L-RCP-R wordt de Gotische boog genoemd. © 2009 - 2010 Victorho, gepubliceerd in Anatomie (Wetenschap) op 09-05-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Victorho is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het gebit van dieren: Net als bij mensen is het gebit bij dieren ook een zeer belangrijk onderdeel van het lichaam. Ook zien we bij dieren verschillende standen en gebitsproblemen. Om het aantal tanden en ki…
• De Schreeuw - Edvard Munch: De Schreeuw is een schilderij dat eigenlijk iedereen wel kent. Maar wat is nu eigenlijk het verhaal erachter?
• Reflexen & reflexboog: kniepeesreflex: Een actie die door het centrale en perifere zenuwstelsel automatisch wordt uitgevoerd, maar waar de wil geen invloed op heeft, wordt een reflex genoemd. Na een bepaalde…
• Bacteriële celmembraan: De bacteriële celenvelop omvat de (1) cytoplasmatische membraan en de celwand (2), eventueel omgeven door een buitenmembraan of voorzien van andere structuren. In dit artikel wordt de…
• Een gezichtmassage geven: Door een goede massage raakt uw lichaam afvalstoffen kwijt, wordt de doorbloeding van de huid beter en worden spieren weer losser. Een gezichtmassage voorkomt rimpels, houdt uw gezi…

Bronnen en/of referenties

• Prof. dr. ir. M. Naeije en dr. L.A.J. van Loon (redactie), Craniomandibulaire functie en dysfunctie.