Dialect, 'slang' en vakjargon

Ook al wordt in een land overal dezelfde taal gesproken, die we de standaardtaal noemen, dan wil dat nog niet zeggen dat iedereen dezelfde woordenschat en uitspraak heeft. Iedereen gebruikt dagelijks uitdrukkingen die typisch zijn voor een bepaalde streek, een bepaald beroep enz. In dit vierde artikel over de taal van de mens worden de verschillen uiteengezet tussen dialect, tongval en accent die binnen één taal voorkomen. Ook vakjargon, 'slang' en Bargoens spelen een rol in het taalgebruik.

Dialect

Definitie: Als verschillen in uitspraak, grammatica en woordenschat in een bepaald deel van een land voorkomen en slechts in geringe mate van de officiële taal afwijken, spreekt men van een dialect.

In Nederland zijn b.v. het Gronings en het Maastrichts hiervan duidelijke voorbeelden. Bij nog geringere verschillen, die vooral de uitspraak betreffen, spreekt men van een 'tongval' of 'accent', b.v. het Amsterdams. Omdat het Vlaams in een staatkundig niet tot Nederland behorend gebied gesproken wordt, noemt men het meestal een taal die dan ook weer haar eigen dialecten heeft.
De belangrijkste reden om het Fries geen dialect te noemen maar een taal is de ontwikkeling ervan. Binnen de West-Germaanse talen is het Fries één van de vier takken die daarin onderscheiden worden. Het is zelfs ouder dan het Nederlands.
Voordat de boekdrukkunst werd uitgevonden (15e eeuw) was het normaal dat de dialecten ook geschreven werden, maar daarna ontwikkelde zich mede door de grotere verspreiding van woordenboeken in de meeste landen een standaardtaal met een vaste schrijfwijze, grammatica enz. Toch kennen vele dialecten nog een eigen literatuur en worden zij in romans en toneelstukken vaak gebruikt om een bepaalde sfeer te scheppen of een bepaalde figuur te karakteriseren.

Door de toenemende mobiliteit van de mens en de toegang tot meer massamedia (krant, radio, tv, internet) van de laatste decennia wordt er in sommige streken minder dialect gesproken in de dagelijkse omgang. Ook bestaan er nog vooroordelen ten aanzien van mensen die zich bedienen van een dialect. In sommige streken probeert men de laatste jaren het dialect meer aandacht te geven middels de zgn. 'regiosoaps' op tv, zoals in Drente, Twente en Limburg. Ook valt de laatste tijd op dat de reclame op radio en tv zich af en toe van dialectsprekende personages bedient om meer aandacht voor een product te krijgen. Het wordt niet meer als 'achterlijk' beschouwd als iemand zich uitdrukt in een streektaal. Ook wordt in het onderwijs op het platteland regelmatig aandacht besteed aan de eigen taal. Vooral ouderen zijn er nog trots op te kunnen communiceren in hun dialect.
Zo heeft elke streek waar men trots is op zijn eigen dialect taaldeskundigen, schrijvers en wetenschappers die d.m.v. werkgroepen, uitgave van geschriften, boeken enz. de streektaal promoten en ontwikkelingen daarin stimuleren. De streektaal leeft weer op, ook door de aversie tegen de 'verengelsing' van onze spreek- en vaktaal.

Vakjargon, 'slang', bargoens

• Onder 'slang' verstaat men woorden en uitdrukkingen waarmee een spreker zijn taal een levendiger karakter probeert te geven. Zij blijven meestal slechts kort in gebruik, omdat zij in de loop van de tijd hun uitdrukkingskracht verliezen. In het Nederlands zijn vele 'slang'-woorden uit het Amerikaans en Engels afkomstig, b.v. 'cool', 'weird', 'nerd'. Het is overigens moeilijk 'slang' te onderscheiden van andere vormen van bijzonder taalgebruik als vakjargon, bargoens e.d. Te denken valt o.a. aan de SMS-taal onder jongeren tegenwoordig; ook studenten en soldaten gebruiken 'slang'.
• Vakjargon wordt gebruikt door mensen die een bepaald beroep uitoefenen en is voor buitenstaanders meestal onbegrijpelijk. Denk b.v. aan afkortingen die als zelfstandige naamwoorden worden gehanteerd in veel beroepen.
• Het Bargoens was ooit een soort geheimtaal van zwervers en rondtrekkende kooplieden die elkaar hiermee zaken meedeelden waar buitenstaanders naar hun oordeel niets mee te maken hadden. De omschrijving 'dieventaal' is in feite niet correct. Het woord is afgeleid van het Franse baragouin dat 'onverstaanbare taal' betekent. De Duitsers noemen het Kauderwelsch, een woord dat in de vorm koeterwaals ook in het Nederlands voorkomt. In onze taal bevat het Bargoens veel woorden die uit de zigeunertaal en het Jiddisch afkomstig zijn: 'goochem', 'mesjogge', 'stiekem' en nog vele andere.

Standaardtaal

Tegenover dialecten en groepstalen staat de standaardtaal. In Nederland en België is dat wat we het Algemeen Beschaafd Nederlands noemen (ABN). Hieronder verstaat men het taalgebruik dat voor een bepaald land in zijn geheel representatief geacht wordt. Dat wil dus niet zeggen dat dialecten daarom minderwaardig zijn; zij hebben tegenover de standaardtaal recht op een eigen positie. Vaak dringen woorden uit bijzondere talen in de loop der tijd door tot de algemene omgangstaal, waarbij de gebruiker zich na verloop van tijd hun afkomst niet meer bewust is. Recent voorbeeld is het Japanse woord 'tsunami' (vloedgolf). De laatste jaren komen er steeds meer woorden uit andere talen in ons normaal spraakgebruik en onze omgangstaal door de moderne communicatiemiddelen. © 2007 - 2009 Staal, gepubliceerd in Diversen (Wetenschap) op 13-12-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Waarom Fries een taal is en Gronings een dialect: Heeft u zich dat ook wel eens afgevraagd? Waarom is het Fries nou een taal en bijvoorbeeld het Gronings een dialect? Wat zijn de eisen waaraan een dialect mo…
• Het Urker dialect: Er zijn vele dialecten in Nederland. Maar het meest vitale dialect is toch wel het Urkers. Het Urkers wordt gesproken in Urk. Urk is een vissersdorp aan het IJsselmeer. Het was voor de inp…
• Treed in de wereld van de symboliek: de staart-eter: Ouroboros, de staart-eter, symboliseert de eeuwigheid en continuïteit van het leven. Het is één van de oudste symbolen ter wereld.
• Het bezweren van slangen: Dit artikel gaat over het bezweren van slangen: hoe slangenbezweerders het doen, en wat voor gevolgen het heeft voor de slangen.
• Christophe Deborsu: Liefde voor het Nederlands: Dat zelfs Franstaligen van het Nederlands kunnen houden bewijst Christophe Deborsu, een Waalse Belg. Dat geeft hij aan in een interview dat hij voor het Animat…