Universele talen
De vele fouten en onnauwkeurigheden die bij het vertalen van de ene taal in de andere plegen voor te komen, hebben geleid tot de opvatting dat een gemeenschappelijke taal die alle mensen naast hun moedertaal zouden leren gebruiken, grote voordelen zou bieden. In dit vijfde en laatste artikel uit deze serie wordt duidelijk dat de 'kunstmatige talen' als het esperanto het niet gered hebben gezien de enorme ontwikkeling in wetenschap en techniek, waarbij het Engels de voertaal bleef.
Grote levende talen
In de tijd rond de geboorte van Christus waren het Grieks en het Latijn de belangrijkste voertalen. Omdat het Latijn ook de liturgische taal was van de Rooms-Katholieke Kerk, werd het in de Middeleeuwen de universele taal in wetenschap en cultuur.Ook het Frans heeft gedurende lange tijd als zodanig gefungeerd. De term 'lingua franca' wordt nog vaak gebruikt voor een taal waarmee verschillende volkeren het contact met elkaar houden.
Tegenwoordig heeft het Engels deze functie overgenomen. Het is de landstaal van ±500 miljoen mensen en er zijn er nog veel meer, niet alleen in Europa, maar over de hele wereld, die het althans gedeeltelijk beheersen. Deze belangrijke positie heeft het Engels aan drie factoren te danken:
- de vroegere grote omvang van het Britse Rijk;
- de economische en politieke invloed van de Verenigde Staten;
- het wijdverspreide gebruik van het Engels in de wereld van wetenschap en techniek.
Daarbij komt dat het vrij gemakkelijk te leren is. Het Chinees wordt door veel meer mensen gesproken dan het Engels, maar heeft zich nooit tot taal van de wetenschap kunnen ontwikkelen. Het Engels en andere talen worden geïdentificeerd met het land waar zij vandaan komen en dit geeft vaak aanleiding tot nationale rivaliteit, jaloezie en soms zelfs rancune, omdat men gedwongen is de taal van de vreemde natie te spreken. Bovendien heeft iedere taal haar eigen bijzonderheden, onregelmatigheden en speciale zegswijzen, zodat het spreken en verstaan ervan niet eenvoudig is. Dit waren enkele redenen om een kunstmatige taal op te stellen die alle mensen over de hele wereld naast de eigen taal zouden kunnen spreken, waardoor het onderling contact zou worden bevorderd.
Kunstmatige talen
Een eenvoudige vorm van internationaal bruikbare taal zien we in b.v. de internationale telegramcode. Een aantal voorkomende woorden wordt door nummers vervangen. Ieder getal duidt dus niet een woord maar een begrip aan dat in de verschillende talen steeds anders vertaald wordt. In de praktijk bleek dit systeem echter weinig efficiënt en natuurlijk was deze code voor een goed gesprek onbruikbaar. De telegraaf is inmiddels vervangen door de fax, die op zijn beurt ook weer op z'n retour is door de enorme ontwikkeling van het e-mail- en gsm-verkeer.Belangrijker zijn de 'kunstmatige talen' die echt gesproken en geschreven kunnen worden. Het meeste succes heeft het Esperanto gehad. Het werd aan het eind van de 19e eeuw door de Pool Ludwig Lazarus Zamenhof ontwikkeld. De officiële naam luidt 'Linguo Internacia de la Doctoro Esperanto': de internationale taal van dr. de Hoop. Naast het latijn is het de enige niet-levende taal die internationaal nog wordt toegepast. Het is in zijn grammatica zo eenvoudig mogelijk gehouden, maar omdat de woorden zelf toch voor het grootste deel van Germaanse en Romaanse oorsprong zijn, is het voor Russen en Chinezen even vreemd als Frans, Duits of Engels. Er wordt nog steeds heftig gediscussieerd over het nut en de wenselijkheid van dergelijke kunsttalen. Het Esperanto heeft toch niet zo'n grote vlucht genomen als de voorstanders ervan verwacht hadden. Zoals we hebben gezien heeft het Engels vooral op internationaal wetenschappelijk en technisch gebied (denk maar aan computertermen) een grote voorsprong behouden als wereldtaal. Toch zijn er enkele honderdduizenden mensen op aarde die het Esperanto beheersen.
Een voorbeeld van de eenvoudige manier waarop het Esperanto van een en dezelfde stam door achtervoegsels alle tijden van het werkwoord (er is slechts één uitgangsvorm voor alle personen) weergeeft en bovendien andere woordsoorten en afleidingen kan vormen.
| stam = INSTRU | woordsoort/tijd | vervoegingen | vertaling |
|---|---|---|---|
| + i | onbepaalde wijs | instrui | onderwijzen |
| + as | onvoltooid tegenwoordige tijd | instruas | onderwijs |
| + is | onvoltooid verleden tijd | instruis | onderwees |
| + os | toekomende tijd | instruos | zal onderwijzen |
| + us | verleden toekomende tijd | instruus | zou onderwijzen |
| + o | zelfstandig naamwoord | instruo | onderwijs |
| + istino | vrouwelijk beroep | instruistino | onderwijzeres |
| + isto | mannelijk beroep | instruisto | onderwijzer |
Verwante artikelen
- Esperanto, de taal van de hoop: In de loop van de laatste eeuwen werd een groot aantal wereldhulptalen gecreëerd. De enige hulptaal die wereldwijl echt doorgebroken is, is het Esperanto.
- Taal (communicatie): Taal is een middel om te communiceren, om iemand iets duidelijk te maken. Er zijn twee soorten communicatie: verbale- en non-verbale communicatie. Bij verbale communicatie wordt gesproke…
- De Arabische taal: Arabisch wordt wereldwijd door vele miljoenen mensen gesproken en is daarnaast de taal van de Koran, waardoor de taal ook voor niet-Arabische moslims erg belangrijk is. Daarom hier wat mee…
- Esperanto, het alfabet: Het alfabet van het Esperanto verschilt niet zo heel veel van dat van het Nederlands. Toch zijn er een paar zaken waarop we moeten letten. Met de informatie in dit artikel kun je elke…
- Esperanto, de spraakkunst op één pagina: Esperanto heeft, zoals elke taal, een grammatica. In veel talen is de spraakkunst het grote struikelblok bij de student. Dit valt in het Esperanto bijzonder goed mee.…
Reageer op het artikel "Universele talen"
Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.
