De structuur van de aarde: Bergen en aardbevingen
Bergen hebben voor de mens altijd een bijzondere bekoring gehad, enerzijds om hun schoonheid, anderszijds omdat ze dikwijls een barrière vormen voor het streven van de mens om ze te bedwingen. Aardbevingen en vulkanen treft men aan in zones waar de aardkorst onder spanning staat. Er zijn ruwweg drie gebieden op aarde waar aardbevingen veel voorkomen. Opmerkelijk is dat het nu juist dichtbevolkte streken zijn waar de aardkorst regelmatig beweegt.
Het ontstaan van bergketens
Volgens diverse geofysici (natuurkundige onderzoekers op het gebied van de opbouw van de aarde) zijn bergen en bergketens op twee manieren ontstaan:Op de zeebodem
's Werelds grootste bergketens, de Alpen, de Rocky Mountains, de Andes en de Himalaja zijn ontstaan uit sedimenten (afzettingen van gesteenten) die gedeponeerd werden op de zeebodem. Vervolgens werden deze lagen langzaam geplooid en gekreukeld en later omhoog gedrukt, een proces dat miljoenen jaren heeft geduurd. Terwijl ze worden opgedrukt, worden de gesteenten samengeperst, geplooid en gebroken op een ingewikkelde manier. De stijging is niet altijd een continu proces, maar kan ook in etappes plaatsvinden. Zo was in het Andesgebergte een vorige bergketen vrijwel geheel weggesleten voordat de huidige keten omhoog werd gedrukt.
Onderzeese groeven
Rivieren en stromen deponeren zonder ophouden zand, grind en slik op de zeebodem. Maar de zeebodem is niet vlak; op sommige plaatsen vertoont hij diepe en steile voren. Zo zou de Mount Everst helemaal kunnen verdwijnen in de Tongatrog ten oosten van Australië of in de Marianentrog bij de Filppijnen (11 km. diep). Sommige bergen zijn ontstaan in de onderzeese groeven. Volgens deze theorie zijn hete stromen diep in de aarde in staat delen van de onderzeese aardkorst ver genoeg naar beneden te zuigen om deze groeven voort te brengen. Wanneer de hete stromen uitsterven, begint de bodem van zo'n groef te stijgen, omdat deze veel lichter is dan het onderliggende materiaal. De grote troggen ten zuiden van Java en ten oosten van de eilanden van West-Indië (tussen Florida en de Bovenwindse eilanden) blijken inderdaad langzaam te stijgen.
De metamorfose van gesteenten
In grote steenmassa's kunnen rotsen zich bewegen als een taaie vloeistof, maar hun beweging gaat gepaard met wrijving; deze laatste produceert heel wat warmte, vooral in de diepere lagen. De rotsen kunnen dan getransformeerd worden door metamorfose: door de hitte smelt het gesteente en kristalliseert opnieuw in een andere vorm, waarbij soms hete gassen vrijkomen. Zo wordt graniet met zijn regelmatig veredelde kristallen omgezet in gneis, een gelaagd gesteente, waarvan de kristallen in banden liggen. Hoge druk en hitte doen samen leisteen ontstaan, dat uit fijne klei wordt gevormd; evenals gneis is leisteen een jong gesteente. Het is makkelijk splijtbaar in dunne platen, die bijvoorbeeld voor dakbedekking worden gebruikt.Het ontstaan van aardbevingen en vulkanen
De gesteentelagen ondergaan niet alleen verwringingen, maar ook breuken en splijtingen. Grote rotsmassa's worden aan één zijde van een breukvlak in de aardkorst omhoog gedrukt en zakken aan de andere zijde naar beneden. Wanneer een grote rotsmassa neerdaalt tussen twee vrijwel evenwijdige breuken ontstaat een kloofdal (rift valley). Dergelijke gesteentebewegingen in de aarde veroorzaken hevige aardbevingen. Vulkanisch materiaal zoekt een uitweg door openingen in het aardoppervlak, waardoor vulkanen en lavastromen ontstaan. Vloeibaar gesteente dat in spleten van het gesteente wordt geperst kan aanleiding geven tot de vorming van dykes, sills of domes, zoals de 'drempels' in het landschap worden genoemd waar zich een breuklijn bevindt. Bekend is de San Andreasbreuk in Californië, die een lengte van vele honderden kilometers heeft (zie foto inleiding). Hier schuift de Pacifische plaat of aardschol langzaam onder de Noord-Amerikaanse plaat. Regelmatig vinden hier kleinere aardschokken plaats. Deskundigen verwachten t.z.t. een zware aardbeving in dit gebied, zoals in 1906, toen het grootste deel van de binnenstad van San Francisco werd verwoest. Omdat zij bestaan uit een meer resistent gesteente kunnen deze karakteristieke vormen aan het aardoppervlak worden gezien nadat weersinvloeden gedurende duizenden jaren de gesteentelagen, die hen aanvankelijk bedekten, hebben afgesleten. Deze onderaardse bewegingen vinden nog steeds plaats en zelfs geringe bewegingen kunnen aardschokken veroorzaken die duidelijk zijn waar te nemen.Oceaantroggen als bakernmat van veel aardbevingen
Alle diepe aardbevingen (dat zijn degene die op meer dan 250 km. diepte plaats vinden) hebben hun oorsprong bij de troggen in de Stille Oceaan. Dit komt omdat zij in een onstabiele toestand verkeren en de aardkorst hier dunner is dan op het land. 90% van de middeldiepe aardbevingen (op diepten van 50-250 km.) beginnen op dezelfde plaats en dat is eveneens het geval met 40% van de ondiepe aardbevingen. In de Sagamibaai nabij Tokyo bevindt zich een geweldige onderzeese trog, die ontstaan is aan een breukvlak. Bewegingen langs deze trog verwrongen delen van de aardkorst en veroorzaakten de rampzalige aardbeving die Tokyo trof op 1 september 1923, waarbij ± 74.000 mensen werden gedood. Deze storing deed de zeebodem in de Sagamibaai op sommige plaatsen 300-500 m. stijgen en op andere plaatsen zoveel dalen.Aardbevingszones
Er zijn ruwweg drie grote aardbevingsgebieden op aarde. Daar staan de breukplaten van de aardkorst voortdurend onder
Verwante artikelen
- De Pacifische ring van vuur: De vulkanen en aardbevingen die op aarde voorkomen zijn niet steeds op een willekeurige plek aanwezig. In de ring van vuur is de geologische activiteit veel groter dan in andere…
- Bergen Gletsjers & Lawines: Bergen Gletsjers en Lawines. Waar is de hoogste berg? Hoe ontstaan bergen en dalen of een vallei? Waarom zijn hoge bergen met sneeuw bedekt? Waardoor wordt een lawine precies vero…
- Over berg en dal: Doet het woord “bergen” jou ook dromen? Denk jij dan meteen aan vakantie, prachtige vergezichten, wandeltochten, skiën of bergbeklimmen? Dan weet ik bijna zeker dat je in een vlak land leef…
- Aarde, de levende planeet: De aarde is vanaf de zon gezien de derde planeet uit het zonnestelsel. Het is de enige planeet waar leven is en er is volop water te vinden. De aarde heeft één maan, die gewoon ‘ma…
- De zwaarste aardbevingen ooit: De meeste aardbevingen vinden gelukking onder water plaats en zijn voor de mens niet of nauwelijks voelbaar. Hoe destructief aardbevingen kunnen zijn als ze wel op het land pla…
Reageer op het artikel "De structuur van de aarde: Bergen en aardbevingen"
Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.
