De structuur van de aarde: Wereldzeeën

De wereldzeeën zijn de meest uitgestrekte fysische kenmerken van de aarde. Ze bedekken ongeveer 60% van het noordelijk halfrond en ongeveer 80% van het zuidelijk halfrond. In totaal bslaan zij 70% van de 500 miljoen vierkante kilometer van het aardoppervlak. De grootste drie wereldzeeën zijn de Grote of Stille Oceaan, de Atlantische Oceaan en de kleinste van de drie, de Indische Oceaan. Hun invloed op het leven op aarde is van enorm belang.

Ligging der oceanen

De Stille Oceaan is gescheiden van en verbonden met de Noordelijke IJszee door de Beringstraat, die tevens Azië scheidt van Noord-Amerika. Ze is gescheiden van de Indische Oceaan door een reeks grote en kleine eilanden die zich uitstrekken van het schiereiland van Maleisië tot Australië en Tasmanië. De Atlantische en Indische Oceaan zijn tamelijk willekeurig van elkaar gescheiden door de meridiaan van 20° O.L. (oosterlengte), die zich zuidwaarts uitstrekt door de zuidelijke punt van Afrika. Soms is het nuttig om de zuidelijke delen van deze oceanen, de wateren die het Zuidpoolgebied omgeven, als een aparte oceaan te beschouwen, ook vanwege hun oppervlakte. Deze vierde wereldzee, de Zuidelijke IJszee genaamd, wordt van de andere gescheiden door de zone waarin haar zeer koude water het warmere van de andere wereldzeeën ontmoet.

De Stille Oceaan
De Stille of Grote Oceaan is bijna tweemaal zo groot als de Atlantische Oceaan. Zij vormt ongeveer de helft van het met water bedekte deel van de aarde en overtreft in oppervlak het gehele landoppervlakte van de aarde. In het noorden is zij door land afgesloten (uitgezonderd de Beringstraat), maar zuidwaarts neemt haar breedte toe tot een maximum van 14.500 km. tussen Panama en de Filippijnen.

De Atlantische Oceaan
Zij beslaat ongeveer 100 miljoen km², dat is eenvijfde van het aardoppervlak, en vormt het derde deel van het met water bedekte deel van de aarde. Rekenen we de Noordelijke IJszee mee, dan strekt zij zich uit van de Beringstraat, via de Noordpool, en dan zuidwaarts tot het Zuidpoolgebied, over een afstand van 20.000 km.

De Indische Oceaan
Zij beslaat eenvijfde van al het wateroppervlak van de aarde en is ruwweg driehoekig van vorm. Het diepste punt ligt op 7725 m. in de zogenaamde Javatrog. De stroming van het oppervlaktewater is in tegenstelling tot de andere wereldzeeën erg variabel.

Diepte oceaanbodem

Het grootste deel van het huidige landoppervlak van de aarde was eens door zee bedekt; deze laatste heeft alom verspreide afzettingen achtergelaten in de vorm van sedimentsgesteente. De kusten van de werelddelen dalen niet geleidelijk af naar de grote diepten van de zeebodem. Eerst is er, zoals in een vorig artikel vermeld, een licht hellend continentaal plat - een gebied van ondiep water (gemiddeld 100 m. diep) dat ongeveer 5% van het aardoppervlak inneemt. Aan de rand van het plat daalt een steile continentale helling (die ongeveer 8% van het aardoppervlak beslaat) naar beneden tot op de zeebodem (die ongeveer 58% in beslag neemt). De gemiddelde diepte van de drie oceanen is 3600 m. tot 4200 m. met als diepste trog de eerder genoemde Marianentrog bij de Filppijnen (11 km.)

Bergketens onder water
De stroming van zeewater wordt beperkt door de werelddelen en door gebergten op de zeebodem die bijna tot het wateroppervlak reiken. Deze onderzeese objecten bestaan in hoofdzaak uit twee soorten. De eerste zijn de bolle heuvels en holle bekkens; de tweede zijn in de hoogte en diepte gerekte objecten, zoals bergkammen, groeven en troggen. De meeste van de opvallende voren en kammen liggen min of meer evenwijdig aan de contintale kusten en verdelen de oceaanbekkens in troggen die zich noord-zuid uitstrekken. De meest merkwaardige van deze kammen is de Middenatlantische Rug, het grootste bergensysteem op aarde, vrijwel geheel onder water gelegen. Deze rug strekt zich uit van IJsland tot Bouveteiland nabij Antarctica, over een afstand van ruim 11.000 km.

Oceanen als voedselopslagplaatsen

Het feit dat driekwart van de dampkring rust op water, maakt de uitwisseling van warmte en ander energie tussen lucht en oceaan van primair belang voor een juist begrip van weer en klimaat op aarde. Zeewater bevat ongeveer vijftig van de bekende elementen; broom, magnesium een natrium worden op commerciële basis gewonnen, en ook gewoon zout (natriumchloride) wordt uit zeewater gewonnen. Tegenwoordig is het al mogelijk zoet water te verkrijgen uit zout water en zeewier wordt ook gebruikt als voedsel (groente), al is het in Europa veel minder bekend dan in Azië. In de toekomst kan het een oplossing zijn voor voedselschaarste, omdat de voorraden enorm zijn in de ondiepe zeeën.

Diepzee
Al het zeewater bevat een grote hoeveelheid levende materie, voornamelijk microscopische planten, dieren en bacteriën. Tot 200 m. onder de zeespiegel komt nog daglicht en groeit fytoplankton, minuscuul kleine plantjes zonder wortels, stengels en bladeren. De piepkleine dierlijke organismen geeft men algemeen aan met de naam zoöplankton. Deze beide soorten vormen de basis van de voedselketen van het leven in de oceanen. Onder de 1000 m. dringt geen licht meer door. De dieren uit de schemerzone tussen 200 en 1000 m. leven van afval dat uit de hogere waterlagen naar beneden drijft: dode dieren, rottend fytoplankton en uitwerpselen van andere dieren. Lager dan 1000 m. komt steeds minder leven voor. Dat gebied wordt wetenschappelijk als de diepzee aangemerkt. Sommige diepzeedieren hebben blauw of groen lichtgevende organen om hun voedsel te kunnen lokaliseren, omdat deze kleuren het verst doordringen in de duisternis. Ze zijn zo aangepast dat ze een waterdruk kunnen weerstaan die duizend maal hoger is dan de luchtdruk op het land. In hoger gelegen waterzones of vlak onder het wateroppervlak zouden ze uit elkaar spatten.

Oceanografie
Een van de natuurwetenschappen die zich de laatste decennia snel heeft ontwikkeld is de oceanografie. Aangezien de mens bezig is de bodemschatten als mineralen, voedselvoorraden en brandstoffen uit te putten, richt men zich meer op de rijkdommen van de oceanen, die hij overigens in hoog tempo bezig is grondig te vervuilen. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Diversen (Wetenschap) op 08-04-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Zeeën en Oceanen: Zeeën en Oceanen. Hoeveel oceanen zijn er? Wat is de diepste oceaan? Waarom golft de zee? Waarom is de zee zout? Waar kun je het continentaal plat vinden? Wat zijn getijden? Wat is een vloe…
• Aanwijzingen voor een jonge aarde: Volgens de gangbare evolutie theorie is de aarde meer dan 4 miljard jaar oud. Ik geef slechts enkele aanwijzingen dat hier de nodige vragen bij te stellen zijn.
• De bergen onder de zeespiegel, de onderzeese Ruggen: De meesten van ons denken bij gebergten aan de kolossale opstuwingen op het land. Maar het zijn de Midden-Oceanische Ruggen die het grootste samenhangende…
• Veranderend klimaat: Het klimaat op aarde verandert. Onderzoekers hebben al vele onderzoeken gedaan naar het klimaat, en hoe ze dit nou kunnen oplossen. Enkele theorieën zijn namelijk, door die verandering v…
• De structuur van de aarde: De oppervlakte: Ongeveer 71% van het aardoppervlak bestaat uit water, waarvan de helft wordt ingenomen door de Stille of Grote Oceaan. De met land en water bedekte gebieden op aar…