Water onder controle

Sinds de middeleeuwen is de controle en het beheer van water één van de belangrijkste activiteiten van Nederland geweest. Dit is ook het moment geweest waarop de oudste democratische instellingen van ons land, de Waterschappen, actief geworden zijn.

Geografische noodzaak

De geografie van Nederland dwingt ons constant aandacht aan onze waterhuishouding te besteden. De afwateringsgebieden van de grote rivieren, de Zeeuwse en Zuid-Hollandse rivierendelta en de weeromstandigheden maken afvoer en beheer van water een noodzaak. Dat is ook precies de reden dat tegenwoordig de Rijksoverheid het waterbeleid op hoofdlijnen formuleert en verantwoordelijk is voor het operationele beheer van de rijkswateren en sommige waterkeringen (zoals de Deltawerken). Als je de verantwoordelijkheden van de diverse Overheidsinstellingen zou moeten definiëren, dan ontstaat het volgende beeld.

• De Centrale overheid is verantwoordelijk voor het beleid op hoofdlijnen en het operationele beheer van de rijkswateren en sommige waterkeringen.
• De Provinciale overheden zijn verantwoordelijk voor het operationele beheer van de niet-rijkswateren
• De Hoogheemraadschappen zijn verantwoordelijk voor de totale afwatering in het stedelijk en landelijk gebied, de waterkwantiteit en de waterkwaliteit, inclusief de afvalwaterzuivering en het beheer van de waterkeringen.
• De Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de aanleg en onderhoud van de riolering en de afwatering daarvan in stedelijke gebieden.

Het andere denken over watermanagement

Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw is men internationaal anders gaan denken over het beheer van water. De internationale gemeenschap werd zich meer en meer bewust dat door klimaatverandering, stijging van de zeespiegel, bodemdaling en schaarser wordende leefgebieden naar duurzame oplossingen gezocht moest gaan worden. Dit veranderende denken is men aan gaan duiden met “waterbeheer in transitie”.

De Hollandse transitie

Toen in 1993 hoog water op verschillende plaatsen langs de rivieren voor veel wateroverlast zorgde – ondanks dat er van dijkdoorbraak geen sprake was – is er voor het eerst gesproken over een Delta Plan voor de grote rivieren. Toen later, in 1995, zelfs een kwart miljoen mensen in het gebied rond Culemborg vanwege het hoge water moesten evacueren, heeft dit geleid tot nadere inspectie van ons rivieren- en dijkensysteem. In toenemende mate is men er zich van bewust dat eeuwenoude technische maatregelen geen oplossing zijn voor de vermoedelijke omvang van extreme wateroverlast en watertekorten in de toekomst. De klimaatprojecties in 2006 van ons KNMI heeft het probleem vanuit de volgende invalshoeken bekeken:

1. Voorspelling over hoe het klimaat verandert;
2. Hoe kan door vermindering van CO2 uitstoot de klimaatverandering worden vertraagd of gestopt (mitigatie);
3. Hoe kan de samenleving zich aanpassen aan een veranderend klimaat (adaptatie).

Voor waterbeheerders is adaptatie het meest relevante. Simulatiemodellen helpen bij de ontwikkeling van aanpassingsstrategieën. Beleid kan hierop worden afgestemd.

Watervraagstuk constant op de Regeringsagenda

Het vraagstuk van waterbeheer staat al jaren hoog op de politieke agenda. Aanvankelijk kwam men pas in beweging als het kalf verdronken was. Zo werd op 18 februari 1953 de Deltacommissie ingesteld, die moest adviseren over noodzakelijke te nemen maatregelen na de watersnoodramp. Daarna hebben we nog de Commissie Becht gehad met een advies over de rivierdijken. In de jaren negentig waren er de Commissies Boertien I en Boertien II en vlak voor de eeuwwisseling de Commissie Tielrooij met het rapport waterbeheer 21ste eeuw. Wij hebben zelfs een kroonprins die in watermanagement gespecialiseerd is en daar internationaal veel waardering voor krijgt. Alles bij elkaar leidde er toe dat in 2004 water opgenomen werd als ordenend principe in de Nota Ruimte.

Naar nieuwe wetgeving

Bodemdaling en klimaatverandering dwingen de Nederlandse waterbeheerders tot maatregelen. Integraal waterbeheer wordt steeds meer onderdeel van het beleid. Richtten we ons vroeger op snel en veilig afvoeren van water, tegenwoordig denken we meer in termen van benutten-opslaan-afvoeren. Wetgeving op dit gebied loopt echter nog achter. In Nederland is waterbeheer in diverse wetten geregeld, iets wat onvoldoende ruimte biedt aan nieuwe ontwikkelingen, zoals afkoppelen van regenwater. Ook zal de Europese Kaderrichtlijn Water nog geïntegreerd moeten worden in wetgeving. Daarom komt er in 2008 één waterwet die integrale regels geeft met betrekking tot het beheer en gebruik van watersystemen. © 2007 - 2009 Hypotheekinfo, gepubliceerd in Diversen (Wetenschap) op 13-07-2007, laatst gewijzigd op 13-07-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hypotheekinfo is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Duurzaam beleggen in klimaatverandering: De investeringen in zonnepanelen, biodiesel, duurzame afvalverwerking en windturbines neemt gestaag toe. Er wordt verwacht dat de 'eco-innovatie' de komende jaren zal…
• De verwachte zeespiegelstijging in de 21e eeuw: Het is moeilijk om de zeespiegelstijging te voorspellen. We weten natuurlijk niet zeker hoeveel broeikasgassen er in de toekomst worden uitgestoten en hoeveel…
• Klimaatverandering: begin bij jezelf?: Inmiddels weet iedere Nederlander van de huidige klimaatverandering. Media, maar ook ‘strevers’, als Al Gore, besteden er veel aandacht aan. Dat er iets moet gebeuren s…
• Het broeikaseffect: Dit kort tekstje gaat over het broeikaseffect in het algemeen. Het legt mensen zeer kort uit wat het is, wat het probleem is en welke oplossingen er zijn en/of komen.
• Oorzaken van zeespiegelstijging: Je hoort het overal tegenwoordig: de zeespiegel gaat stijgen en we moeten vrezen voor natte voeten in onze lage landen. Maar hoe komt het dan dat de zeespiegel stijgt? Het br…

Bronnen en/of referenties

• Dokkum, H.P. van, Weterings, R.A.P.M., 2003, Watertransitie staat in de steigers
• Dick Roth, Jeroen Warmer, Madelinde Winnubst, 2006, Waterkennis, beleid en politiek rond noodoverloopgebieden. Een noodverband tegen hoogwater, Wageningen UR