Judea en Samaria 3: Arabische steden – 1948-1967

In het vorige artikel bespraken we het Arabische nederzettingenpatroon van dorpen die afhankelijk waren van fysisch geografische factoren. Bij de Arabische steden in Judea en Samaria gold eigenlijk hetzelfde. In het zuiden correspondeerden de steden met de waterscheiding (Hebron, Bethlehem, Jeruzalem, Ramallah en Al-Bira); in het noorden lagen steden of op heuveltoppen of bij regionale kruispunten (Nabloes, Jenin en Tulkarm).

Arabische stedelijke groei 1947-1967

Relatief gezien groeiden de Arabische steden minder snel dan het platteland. De steden groeiden met 42,6% (vergelijk het platteland met 111%). In absolute aantallen groeide de bevolking van de steden van 154.320 naar 230.188. De plattelandsbevolking groeide van 283.600 naar 598.500.

Tabel: Arabische stadsbevolking van Judea en Samaria

Stad	1947	1967	percentage
Jenin	4.000	8.346	109
Nabloes	23.250	41.537	78
Tulkarm	8.000	10.157	27
Kalkliya	5.850	8.922	52
Ramallah	5.000	12.030	141
Al-Bira	2.920	9.568	228
Oost-Jeruzalem	65.000	65.857	-
Bethlehem	9.000	14.429	60
Beit Jala	3.700	6.041	63
Hebron	24.600	38.091	55
Jericho	3.000	5.2000	73
totaal	154.320	230.188	42,6

De grootste steden, Hebron en Nabloes, kwamen niet boven de 42.000 inwoners uit. In Judea groeiden de Arabische steden minder snel dan in Samaria. Reden hiervoor kan zijn dat er minder commerciële en sociale verbinding bestond met Trans-Jordanië. De groei van de steden kwam voornamelijk door de migratie van Arabische vluchtelingen uit de Kuststreek of door migratie van dorpen naar steden. De natuurlijke aanwas in de steden zelf was niet groot. Oost-Jeruzalem groeide zelfs nauwelijks. Er was een continue stroom van de bevolking uit Jeruzalem naar Ramallah en Al-Bira.

De Jordaanse regering deed nauwelijks iets om de Arabische economie te stimuleren. Ook was er geen fysieke openbare planning. Judea en Samaria werden negatief beïnvloed door de woestijn in het oosten en de kunstmatige grenzen in het westen, zuiden en noorden. Er werden alleen nieuwe buurten gebouwd in Oost-Jeruzalem. Het nieuwe nederzettingenpatroon werd beïnvloed door de wapenstilstandslijn en door gebrek aan economische stimulatie.

Oost-Jeruzalem

Oost-Jeruzalem moest het afleggen tegen Amman dat het economische centrum van Jordanië was. Oost-Jeruzalem kon zich niet ontwikkelen naar het oosten en het zuiden (niet geschikt voor stadsontwikkeling), maar alleen richting het noorden, Ramallah). In de Oude Stad werden wel huisvesting en diensten verbeterd.

Hebron

Aanvankelijk bestond Hebron uit de Oude Stad en een paar gebouwen er omheen. Aan het begin van de 20ste eeuw ontwikkelde het richting het noordoosten langs de grote weg naar Bethlehem en Jeruzalem. Onder Jordaanse bezetting groeide de bevolking met 13.500 inwoners. De levensstandaard steeg door inkomsten van emigranten die uit de olielanden met veel geld terugkeerden. Er werden 1.800 nieuwe huizen gebouwd, waarvan 500 op landbouwgrond. De bouw richting Jeruzalem betrof 5 kilometer en naar het zuidoosten slechts 1,6 km omdat Beer Sjeva niet te bereiken was (lag in Israël).

Nabloes

De kern van de stad is een ongeplande doolhof van huizen tussen twee bergen. De stad groeide door vluchtelingen uit de Kustvlakte. Maar de stad verloor wel haar invloed vanuit het westen. De ontwikkeling ging richting het oosten waarbij de economische en sociale banden met Amman werden aangehaald. Tussen 1961-1967 werden 1000 huizen gebouwd met geld dat in Koeweit was verdiend. Ook vond groei plaats in de suburbs van de stad en de vluchtelingenkampen.

Ramallah

Tot 1947 was het woongebied langs de weg richting Al-Bira. Er kwamen nieuwe huizen op landbouwgronden. Er was geen planning maar het bouwpatroon ging richting Jeruzalem.

Algemeen beeld van Arabische steden in Judea en Samaria

• Relatief grote steden langs de verkeersader van de berg;
• Arabische steden in Judea en Samaria vormden spiegelbeeld van elkaar:
• Bethlehem en Beit Jala (in Judea) tegenover Ramallah en Al-Bira (in Samaria)
• Hebron (in Judea) tegenover Nabloes (in Samaria)
• Jericho vormde 'brug' richting Trans-Jordanië;
• Jenin vormde 'brug' richting Jisraeel Vallei;
• Tulkarm vormde 'brug' richting Sharon Vallei;
• Arabische steden beïnvloedt door geld uit inkomsten van Palestijnen die in olielanden werkten;
• Er was geen fysieke openbare planning;
• Er waren geen industriezones en openbare instituties;
• Veel inwoners zijn boeren of landheren;
• Ruraal land werd ingelijfd bij de steden.

Visie van Etsel

Net zoals bij de dorpen zien we ook bij de steden dat er geen sprake is van fysieke openbare planning. Dit heeft grote gevolgen voor de trage ontwikkeling van de steden. De Arabische steden hebben totaal niet kunnen profiteren van de inlijving door Jordanië. Daar was alles gericht op Amman. De West Bank bleef zo een achter gebleven gebied. We zullen later (na 1967) zien dat met de komst van Joodse nederzettingen de Arabische dorpen en steden veel konden profiteren, zowel van de Joodse nederzettingen als vanwege het feit dat Israël als achterland weer beschikbaar was. Het is van belang dit goed te realiseren. Wanneer de Palestijnen namelijk in de nabije toekomst een eigen staat zullen oprichten op de West Bank (in 2011 willen de Palestijnen eenzijdig een eigen staat uitroepen), dan wordt het opnieuw afgesneden van Israël en zal het opnieuw geïsoleerd liggen waardoor het nauwelijks levensvatbaar zal zijn.

Meer informatie: Politieke geografie van Judea en Samaria (West Bank).

Lees verder

• Judea en Samaria 1: Fysische geografie en Arabische dorpen
• Judea en Samaria 2: Arabische dorpen - 1948-1967
• Judea en Samaria 4: Masterplan 1970 -niet politiek geladen
• Judea en Samaria 5: Het Allon plan en andere plannen
• Judea en Samaria 6: Goesh Emoeniem / Gush Emunim