Israël-steden en streken 3: Tel Aviv-Jaffo –cultuurlandschap

Tel Aviv heet officieel Tel Aviv-Jaffo. Het zijn tweelingen: een Arabische (Jaffo) en een Joodse (Tel Aviv) stad. Eind 19de eeuw was Jaffo voornamelijk Arabisch en bouwden Joden er aan de noordkant van. De Britten gaven Tel Aviv een onafhankelijke status. Het was de eerste Hebreeuwse stad in de moderne tijd. Nadat Arabieren tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog van 1948-1949 massaal Jaffo verlieten voegde de Israëlische regering Tel Aviv en Jaffo samen tot één stad.

Tel Aviv, economisch centrum aan zee

Tel Aviv is Israëls economisch centrum en vormt het centrum van de agglomeratie rondom. Vóór de oprichting van Tel Aviv bestond het gebied uit zandduinen en hier en daar wat landbouwvelden. Jaffo bestond al sinds de oudheid en tot aan de helft van de 19de eeuw als ommuurde stadje. Er was een kleine haven voor toeristen naar Jeruzalem. Vooral toen Europeanen meer geïnteresseerd raakten in Palestina was er sprake van enige stadsontwikkeling. Er kwamen christenen en later Joden naar Jaffo. Jaffo werd het centrum van de moshavot (Joodse landbouwdorpen). Jaffo werd zelfs de concurrent van Jeruzalem toen van daaruit Joden naar Jaffo trokken. Later zou Jeruzalem de grote concurrent van Tel Aviv-Jaffo worden: Jeruzalem als trekpleister voor toeristen en pelgrims; Tel Aviv-Jaffo als economisch centrum.

Groei buiten de muren van Jaffo

In 1863 werden de muren van Jaffo afgebroken om meer ruimte te creëren. Arabieren en Joden gingen hun eigen wijken bouwen. Ze ontvluchtten de vervuilde drukke stad. Joden wilden bovendien geen huizen meer huren van Arabieren; ze wilden eigen baas zijn. De Joden bouwden in het noorden; de Arabieren bouwden in het zuiden en zuidoosten.

Joods Tel Aviv en Arabisch Jaffo

De eerste Joodse wijken aan de rand van Jaffo waren Newe Zedek en Newe Shalom. Vanaf 1909 werd Ahuzat Bayit opgericht. Tezamen met andere nederzettingen vormde het Tel Aviv. Ze wilden onafhankelijk leven op economisch, cultureel en politiek gebied. Ahuzat Bayit werd het centrale punt van nieuwe Joodse wijken er omheen. De Balfour Verklaring van 1917 gaf Tel Aviv een enorme groei impuls: gebouwen, wegen, woningen. De vraag naar woningen kon niet worden bijgehouden zodat woningnood ontstond en er tentenkampen moesten komen. Ondertussen werden zandduinen geëgaliseerd en bouwrijp gemaakt. Fabrieken maakten stenen die door kamelen werden aangevoerd. De dieren vervoerden ook het zand.

Omdat er geweld uitbrak tussen Joden en Arabieren werd de afscheiding van Tel Aviv van Jaffo verder versneld. Vele Joden verruilden Jaffo voor Tel Aviv. Dit gold later ook voor groothandelsbedrijven. Zij vestigden zich in de zakenwijk langs en rond de Allenby straat. Veel woonhuizen moesten wijken voor banken, verzekeringsmaatschappijen, in- en exportondernemingen, etc.

Tijdens de ongeregeldheden van 1936-1939 moesten Joden in Tel Aviv een eigen haven bouwen omdat de haven in Jaffo niet goed meer gebruikt kon worden. De haven werd het symbool van Joodse onafhankelijkheid. Economisch was het echter minder een succes dan de haven van Haifa.

Tel Aviv-Jaffo: noord-zuid verdeling

Na de vestiging van de staat Israël en de vlucht van veel Arabieren uit Jaffo, werden Tel Aviv en Jaffo één. Joodse immigranten vestigden zich nu ook in Jaffo waar de Arabische bevolking de minderheid vormde. Er kwam wel een tegenstelling tussen noord en zuid. In het noorden woonde de middenklasse en in het zuiden de lage inkomensklasse. Zo ontstond een sociaal-economische kloof in de stad. De huizen in het noorden zagen er veel beter uit dan in het zuiden. In het zuiden waren ook veel fabrieken, werkplaatsen, etc. gevestigd tussen de woningen, terwijl in het noorden meer kantoren waren. Tegenwoordig worden pogingen ondernomen het zuiden te renoveren door ondernemers en de gemeente. Zo is Newe Zedek met succes geheel vernieuwd.

Tel Aviv een moderne wereldstad: metropool

Tel Aviv is tegenwoordig een metropool met voorsteden zoals Ramat Gan, Petach Tikwa, Holon, Bat Yam, Rishon LeZion, Ramat Hasharon en Herzliya. Het zakenleven is opgebloeid met veel hoge en grote kantoren door de hele stad. De meeste hoogbouw is te vinden in Ahuzat Bayit. Vroeger was er nog geen promenade langs de kust. Maar de laatste tientallen jaren zijn er veel luxe hotels verrezen.

De verandering van het landschap is controversieel. De hoogbouw vermindert het uitzicht. Maar aan de andere kant is er geen weg terug en is Tel Aviv gewoon een moderne wereldstad geworden met grote gebouwen en drukke verkeerswegen.

Bevolkingsgroei Tel Aviv-Jaffo 1948-2009

2009	2008	1995	1983	1972	1961	1955	1948
403.700	402.600	348.900	327.300	363.800	386.100	359.700	248.500

Bevolking Metropool Tel Aviv 2009

aantal nederzettingen	bevolkingsdichtheid	totale bevolking
252	2.181,5 inwoners/km²	3.297.800

Meer informatie: Israël: cultuurlandschap geografie.

Lees verder

• Geografie Israël: ontwikkeling Tel Aviv tot wereldstad
• Israël-steden en streken 2: Jeruzalem cultuurlandschap
• Israël-steden en streken 4: Kustvlakte – cultuurlandschap
• Israël-steden en streken 5: Haifa – cultuurlandschap
• Israël-steden en streken 6: Galilea e.o. – cultuurlandschap