Grenzen van Israël (5): in geografisch onderwijs na 1948

Na de oprichting van de Staat Israël in 1948 veranderde het diverse educatieve systeem in een uniform systeem. De overheid controleerde het onderwijs. Dit gold ook voor de geografie. De kwestie van de grenzen werd minder belangrijk. In een boek van Orni en Efrat werd onderscheid gemaakt tussen fysisch geografische grenzen en politiek-geografische grenzen. Geograaf Yoram Bar Gal bespreekt de kwestie van de grenzen en Etsel geeft hier zijn geografische visie op.

Het probleem van de grenzen

We zien dat in geografische leerboeken in Israël constant geworsteld wordt met de grenzen. Een boek van geograaf Arnon Sofer uit 1982 begrenst Israël soms als het Mandaat gebied Palestina en soms als de staat Israël. Sofer geeft aan dat het probleem ligt bij het feit dat er een verschil bestaat tussen wat Israël is volgens de internationale gemeenschap en de vijanden van Israël en volgens de inwoners van Israël zelf.

Overigens doet het probleem zich niet alleen voor in leerboeken maar ook in commerciële boeken en atlassen. Op kaarten tot 1970 werd de Groene Lijn (de bestandslijn van 1949) vervangen door de staakt-het-vuren lijnen van 1967. Ook in de Hebreeuwse vertaling van de Duitse Dierke Weltatlas kwam de Groene Lijn niet voor. Sommigen zien dit als politieke propaganda.

Ook op universiteiten en lerarenopleidingen kwam dit dualisme over de landsgrenzen naar voren. De universiteiten gaven in de jaren '70 en '80 van de vorige eeuw onderwijs vanuit een Zionistisch standpunt.

De kwestie van de grenzen van het land Israël en geografisch onderwijs: een discussie

We moeten hierbij kijken naar de Zionistische ideologie. Eén van de centrale waarden van het Zionisme is de terugkeer van Joden naar hun vaderland. Het Zionisme bemoedigde dit door Joodse immigratie en vestiging in Palestina. Om dit te motiveren werd een educatief en informatief systeem ontwikkeld waarbij o.a de grenzen van Israël een rol speelde. Na de oprichting van de staat werd een nieuwe waarde toegevoegd aan het Zionisme, namelijk het handhaven van een onafhankelijke staat. Dit werd gerealiseerd door gebied, gezag, leger, nederzetting en economie waarbij de kwestie van de grenzen van de Staat Israël en het Land Israël een rol speelt.

In de jaren '20 van de vorige eeuw werd onderscheid gemaakt tussen drie soorten grenzen: (1) fysische, (2) historische, (3) en politieke. Tot de jaren 1960 zagen geografen het Land Israël als het gebied aan beide zijden van de Jordaan, als één geografische eenheid met fysische grenzen. Het gebied bevatte 4 fysisch geografische stroken (van west naar oost):

1. de kust
2. het gebergte
3. de vallei
4. Trans-Jordanië plateau

De kloof tussen fysische, historische en politieke grenzen was volgens de geografen tijdelijk en het Zionisme zou daar een oplossing voor brengen. Er was sprake van dualisme: enerzijds ideale grenzen (historisch, beloofde en fysische grenzen); anderzijds tijdelijke politieke grenzen.

Waarom waren Israëlische geografen na 1948 zo onduidelijk over de grenzen van Israël? Dat had twee redenen:

1. professioneel: geografen waren sterk beïnvloed door het regionale paradigma (fysische grenzen als regionale grenzen);
2. politiek: de grenzen veranderden nogal regelmatig door oorlogen en vredesverdragen.

De kwestie van de grenzen heeft altijd een scherp debat uitgelokt onder verschillende stromingen binnen het Zionisme. Het geografisch concept 'Erets Jisraeel' (het Land Israël) kwam in conflict met het politieke concept 'Medinat Jisraeel' (de Staat Israël). Dit kwam vooral sterk tot uiting na de Zesdaagse Oorlog toen Israël fors werd uitgebreid. Zo werd al snel gesproken over Groter Israël. Ook werd de Staat Israël gezien als internationaal legitiem en het Land Israël als goddelijk legitiem.

Zo blijft in de schoolboeken onduidelijk wat de precieze grenzen van Israël zijn.

Visie van Etsel

Duidelijk is dat de politieke grenzen van Israël onduidelijk zijn. Men kan het weglaten van de Groene Lijn in atlassen zien als Israëlische propaganda. Maar het plaatsen van de Groene Lijn en het betitelen van Judea en Samaria als bezet gebied is eveneens propaganda (van de tegenstanders van Israël die overigens liever helemaal geen Joodse staat zien en elke grens onacceptabel achten). De beste oplossing voor de politieke 'grenzen' is deze aan te duiden als bestandslijnen. Daarmee wordt aangegeven dat de status van het gebied nog onduidelijk is. Tevens is het mijns inziens belangrijk aan te geven wat de grenzen zijn van het Land Israël. Deze aanduiding maakt duidelijk op welk gebied Joden historisch gezien recht hebben. Ook zou niet verkeerd zijn aan te geven welke belofte God de Joden heeft gedaan m.b.t. de grenzen.

Tegenstanders van Israël proberen de grenzen van het land als onrechtmatig te bestempelen. Maar in hoeverre zijn de grenzen van andere landen (in het Midden-Oosten en de rest van de wereld) wel rechtmatig? Israël is het enige land ter wereld dat door God is begrensd. Alle andere landen zijn door middel van verovering tot stand gekomen. En als we kijken naar de Palestijnen dan moeten we constateren dat zij nooit een eigen land gehad hebben. Op basis waarvan wil de wereld dan bepalen wat de rechtmatige grenzen zijn van een Palestijnse staat?

Meer informatie: Grenzen Israël vanaf het begin tot heden.

Lees verder

• Grenzen van Israël (4): in geografisch onderwijs tot 1948
• Grenzen van Israël (3): Vanaf de Romeinen tot modern Israël
• Grenzen van Israël (2): Rechabeam tot Griekse overheersing
• Grenzen van Israël (1): vanaf Abraham tot rijk van Salomo