Geografie Israël: stedelijke planning vóór 1948

In deze geografische studie willen we kijken naar de stedelijke planning in het Land Israël c.q. Palestina vóór 1948. Gekeken wordt vanaf het begin van de 20ste eeuw (Ottomaanse Periode). Daarna wordt de stedelijke planning ten tijde van het Britse Mandaat onder de loep genomen. Wat opvalt is dat vóór 1948 nauwelijks sprake was van planning in het hele land. Alleen bepaalde steden kregen aandacht.

Stedelijke planning sinds het begin van de 20ste eeuw

Ottomaanse autoriteiten
Het feitelijke begin van de bouw in het Land Israël begon in 1882 met de Zionistische kolonisatie (Joodse stedelijke nederzettingen begonnen al midden 19de eeuw). Bouwactiviteiten vonden plaats door de Ottomaanse autoriteiten (Beer Sheva 1903, Akko 1906, Duitse kolonies in Jaffa en Haifa). Ahuzat Bayit was in 1909 het begin van Tel Aviv zonder bestemmingsplan.

Mediterraan-Oriëntaalse stijl
Stedelijke planning werd beïnvloed door een Mediterraan-Oriëntaalse stijl die niet paste binnen de Zionistische ideologie. De Joodse bouw legde geen nadruk op stedelijke constructie en zag alles vanuit het perspectief van de arbeidersklasse. Er waren geen verschillen tussen huizenprojecten in de stad en op het platteland, zoals wel het geval was in de Midden-Oosterse landen. Privé huizen zijn pas de laatste decennia in Israël in opkomst (in de Arabische sector bestond dit al veel langer).

Bouw gedurende de Mandaat Periode

stedelijke planning
Onder het Britse Mandaat van Palestina zien we een andere benadering van stedelijke planning. De Britten combineerden een hoge standaard stedelijke cultuur met een romantisch vleugje van het Midden-Oosten.

Jeruzalem
Tussen 1919 en 1930 werden een aantal plannen voor Jeruzalem opgesteld. Die de stadsproblemen aanpakte (hoewel tegenwoordig deze plannen redelijk naïef overkomen). Er werd ook een Pro-Jerusalem Society opgericht om de schoonheid van de stad te waarborgen.

Zionisten en Arabieren
De Zionisten concentreerden zich nog steeds op de rurale sector. Terwijl de Arabieren redelijk onverschillig waren ten aanzien van stedelijke planning (of juist het ontbreken ervan).

Garden City
De planning in het Britse Mandaat werd beïnvloed door de Garden City beweging. Grote stukken land werden onderverdeeld en de economische belangen van de individu en de gemeenschap werden beschermd. Er was geen lange termijn planning. De houding t.a.v. stedelijke planning was wat vreemd: nauwe straten in dicht bewoond gebied, geen hiërarchie in straten, geen rekening houden met modern verkeer, geen rekening houden met verkeerstechnologie.

administratieve stedelijke planning commissies
In de Joodse sector werd gebouwd waar land was aangekocht. Later blokkeerde de Mandaat Regering dit. De regering richtte stedelijke planning commissies op voor administratieve bouwcontrole (lokaal, gemeentelijk en district commissies) De commissies werden in 1936 ingesteld toen veel Joden uit Europa naar Palestina kwamen. Er was een grote vraag naar woningen, openbare gebouwen en ook commerciële en industriële bedrijven. Joods initiatief werd belemmerd door officiële instanties die geen snelle verstedelijking van het land wilden hebben. De Britten wilden rust, terwijl de Zionisten een snelle ontwikkeling wilden.

planning in een beperkt aantal steden
De Britten pasten de knowhow van stedelijke planning alleen toe in gebieden waarnaar hun aandacht uitging. De Britten hebben zodoende nauwelijks een stempel op het land gedrukt. Hun beweegredenen werden geleid door veiligheid, strategie en economie. Zo werd er veel aandacht besteed aan Haifa als grote havenstad. Jeruzalem kreeg ook veel prioriteit als administratief centrum door het bouwen van overheidsgebouwen en woonwijken voor Britse functionarissen. Andere plaatsen die aandacht kregen waren Beer Sheva, Jaffa, Gaza, Ramla, Lod, Nahariyya en Netanya. Er werd wel wat economische hulp geboden aan bepaalde Joodse nederzettingen waar industrie was en die stedelijke groei te zien gaven. Maar er kwam geen regionaal plan voor steden.

Meer informatie: Stadsgeografie Israël: geografie Israëlische steden.

Lees verder

• Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling voor en na 1948
• Geografie Israël: stadsgeografie en stedelijke planning
• Geografie Israël: urbanisatie onder het Zionisme vóór 1948
• Geografie Israël: gebrekkige planning Arabische dorpen