Economie: het marktmechanisme en elasticiteiten

De huidige economische structuur wordt gekenmerkt door de scheiding van consument en producent. Hierdoor is een informatiemechanisme, waardoor de consument de producent informeert over zijn behoeften en de producent de consument informeert over de productiekosten, onontbeerlijk. Zo'n informatiemechanisme is het marktmechanisme. Het marktmechanisme informeert consument en producent over de consequenties van hun handelingen.

Hoe werkt het marktmechanisme?

De vraag van de gezinnen naar en het aanbod van de bedrijven van consumptiegoederen bepalen de prijs van de consumptiegoederen. Deze prijs is voor de producent onder meer het signaal om de productie al dan niet uit te breiden. Ten behoeve van de productie vraagt de producent productiefactoren (natuur, arbeid en kapitaal). Om zich een inkomen te verwerven (waarmee de gewenste goederen kunnen worden gekocht) biedt de consument productiefactoren aan. Vraag naar en aanbod van productiefactoren bepalen de prijs van de productiefactoren. Deze prijzen vormen voor de bedrijven productiekosten en voor de gezinnen inkomen. De hoogte van het gezinsinkomen bepaalt (deels) de vraag naar consumptiegoederen. Het verschil tussen de prijs van de consumptiegoederen en de productiekosten (de winst van het bedrijf) bepaalt het aanbod van de consumptiegoederen.

Het martktmechanisme bepaalt dus:

• de hoogte van de beloningen van de productiefactoren,
• de wijze waarop de inkomens over de verschaffers van de productiefactoren zijn verdeeld,
• welke goederen, waar, in welke hoeveelheid, met behulp van welke techniek worden geproduceerd.

Een vraag-aanbodmodel

De prijsvorming van een goed kan op de volgende wijze worden weergegeven:
Qv = -5P + 50 (1)
Qa = 5P - 10 (2)
Qv = Qa (3)

Uit het model volgt:
evenwichtshoeveelheid Q = 20
evenwichtsprijs P = 6

Vergelijking (1) wordt de collectieve vraagcurve genoemd. Deze vergelijking geeft het gedrag van de vragers weer.

Vergelijking (2) is de collectieve aanbodcurve. Deze vergelijking geeft het gedrag van de gezamenlijke aanbieders weer.

Vergelijking (3) is de evenwichtsvoorwaarde: het desbetreffende goed zal worden verhandeld tegen een prijs waarbij de totale aangeboden hoeveelheid geleijk is aan de totale gevraagde hoeveelheid.

Marktvormen

De wijze waarop de prijs van een goed tot stand komt hangt samen met de marktvorm.
Marktvorm = het geheel van prijsbepalende factoren

Verschillende marktvormen worden volgens de volgende criteria ingedeeld:

• het aantal vragers en aanbieders
• de aard van het goed (homogene en heterogene goederen)

Homogene goederen zijn goederen die op volkomen gelijke wijze voorzien in de behoeften van de consument.
Heterogene goederen zijn goederen die, hoewel ze in dezelfde behoefte voorzien, in de ogen van de consument van elkaar verschillen.

Marktvormen
	aantal vragers	aantal aanbieders	aard van het produkt
monopolie	veel	één
homogeen oligopolie	veel	weinig	homogeen
heterogeen oligopolie	veel	weinig	heterogeen
monopolistische concurrentie	veel	veel	heterogeen
volkomen concurrentie	veel	veel	homogeen

Het onderscheid één, weinig, veel wordt bepaald door de invloed die de individuele vrager respectievelijk aanbieder heeft op de prijs:

• indien van één aanbieder (of vrager) sprake is, bepaalt deze de prijs;
• in geval van weinig aanbieders heeft de individuele aanbieder enige invloed op de prijs; tevens houden individuele aanbieders dan rekening met elkaars gedrag;
• bij veel aanbieders (en vragers) heeft de individuele aanbieder (en vrager) géén invloed op de prijs. De marktprijs is voor alle partijen een onbeïnvloedbaar gegeven.

Elasticiteiten

Met behulp van een elasticiteitscoëfficiënt kan in één getal worden weergegeven hoe een verandering in de ene variabele leidt tot een verandering in de andere variabele.

de prijselasticiteit van de vraag =
de relatieve verandering van de gevraagde hoeveelheid ÷ de relatieve verandering van de prijs

de prijselasticiteit van het aanbod =
de relatieve verandering van de aangeboden hoeveelheid ÷ de relatieve verandering van de prijs

de kruiselingse prijselasticiteit van de vraag =
de relatieve verandering van de gevraagde hoeveelheid van goed A ÷ de relatieve verandering van de prijs van goed B

Meer over economie is te lezen in mijn special De economische wetenschap - Wat houdt economie in?