Economie: bedrijven - kosten en opbrengsten

In een bedrijf worden productiefactoren samengevoegd met het doel de voortgebrachte goederen en diensten tegen een op den duur kostendekkende prijs te verkopen. Productie is iedere handeling waardoor een product geschikt(er) wordt gemaakt voor de consumptie. In dit artikel aandacht voor ondernemingsvormen, de ondernemingsraad, de bedrijfskolom, de Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie, kosten en opbrengsten.

Het streven naar winst

Het zelfstandige, op winst gerichte bedrijf duidt men ook wel aan als onderneming. In de Wet op de ondernemingsraden wordt een onderneming omschreven als:
"elk in de maatschappij als zelfstandige eenheid optredend organisatorisch verband waarin krachtens arbeidsovereenkomsten arbeid wordt verricht."

Het streven naar maximale winst ziet men vaak niet meer als het enige doel van de onderneming. Als doel wordt ook wel genoemd de handhaving van de werkgelegenheid of het streven naar continuïteit van de onderneming. Het zal duidelijk zijn dat deze doeleinden alleen gerealiseerd kunnen worden als de onderneming voldoende winst maakt. Hierbij mogen de winstmogelijkheden op lange termijn niet aangetast worden. De ondernemer moet verder kijken dan zijn neus lang is.

Ondernemingsvormen

Een ondernemingsvorm is de juridische vorm (de rechtsvorm) waarin een bedrijf aan het economisch verkeer deelneemt.

rechtsvorm	eigendom	beheer	financiële risico
eenmanszaak	één persoon	eigenaar	eigenaar (ook met privé-bezittingen)
vennootschap onder firma	meerdere personen	meerhoofdig	eigenaars (ook met privé-bezittingen)
commanditaire vennootschap	meerdere personen	beherende vennoten	-beherende vennoten (ook met privé-bezittingen) -stille vennoten (alleen de zakelijke deelname)
naamloze en besloten venootschap	aandeelhouders	benoemde directie	aandeelhouders (de aankoopprijs van hun aandeel)

De ondernemingsraad

Ieder bedrijf, waar ten minste 35 mensen werkzaam zijn, is verplicht een ondernemingsraad in te stellen.

Een ondernemingsraad is een door de werknemers van een bedrijf gekozen orgaan dat de belangen van die werknemers moet behartigen.

De bedrijfskolom

Een bedrijfskolom is een schematisch overzicht van de verschillende productieve handelingen die een product ondergaat vanaf de grondstoffenleverancier tot de consument.

De verschillende veranderingen welke in de productiestructuur kunnen optreden, zijn:

• specialisatie: Dit houdt in dat een bedrijf zich gaat toeleggen op slechts één of enkele onderdelen van de totale productie in een bedrijfstak (bijv. banketbakker, dameskleding).
• parallellisatie: Dit is het verschijnsel dat een bedrijf producten, die in hetzelfde stadium van verwerking verkeren, uit andere bedrijfskolommen in haar assortiment opneemt (bijv. warenhuizen en supermarkten).
• differentiatie: Dit is het afstoten van een bewerking naar een andere bedrijfstak.
• integratie: Dit is het samenvoegen van twee opeenvolgende bewerkingen in de bedrijfskolom in één bedrijf.
• creatie: Dit is de productie en verkoop van volkomen nieuwe producten.

Een fusie is een samenvoeging van twee of meer ondernemingen.

De Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie

De Wet op de Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie maakt het mogelijk dat product- en bedrijfsschappen worden opgericht. Deze hebben als voornaamste taak het bevorderen van de gemeenschappelijke belangen van de onder het betrokken product- of bedrijfsschappen ressorterende bedrijven.
Product- en bedrijfsschappen vaardigen onder meer verordeningen uit met betrekking tot de kwaliteit van de producten en de arbeidsomstandigheden.
Productschappen zijn verticaal georganiseerd; bedrijfsschappen zijn horizontaal georganiseerd (bijvoorbeeld: het landbouwschap).

Op de werkzaamheden van de schappen wordt toezicht uitgeoefend door de Sociaal Economische Raad (SER).
De SER is tevens het belangrijkste adviesorgaan van de regering op sociaal en economisch terrein. De SER bestaat uit 45 leden en een voorzitter. Van deze 45 leden worden 15 benoemd door de verenigingen van werknemers, 15 door de verenigingen van werkgevers en 15 alsmede de voorzitter door de kroon.

Kosten en opbrengsten

Produceren is het combineren van productiefactoren.

Ten aanzien van het verloop van de kosten en opbrengsten in een bedrijf gaat men meestal uit van een korte termijn beschouwing. Dit houdt in dat men aanneemt dat de beschikbare hoeveelheid van één productiefactor varieert en de beschikbare hoeveelheden van de andere productiefactoren constant zijn.

De techniek en de aard van het te produceren goed bepalen de wijze waarop arbeid en kapitaal (en natuur) worden gecombineerd. Zo is de proces-chemische industrie kapitaalintensief en zijn dienstverlenende bedrijven arbeidsintensief.

In een korte periode kan ten aanzien van de combinatie van productiefactoren de werking van de wet van de toe- en afnemende meeropbrengsten worden geconstateerd.

De wet van de toe- en afnemende meeropbrengsten

De wet van de toe- en afnemende meeropbrengsten luidt: Wanneer aan een constant gehouden productiefactor steeds meer eenheden van een variabele productiefactor worden toegevoegd, zal de extra opbrengst eerst toenemen en voorbij een bepaalde productie afnemen.

Het door deze wet geconstateerde verband bepaalt ook het verloop van de kostencurve in een bedrijf.

Meer over economie is te lezen in mijn special De economische wetenschap - Wat houdt economie in? © 2008 - 2009 Etsel, gepubliceerd in Economie (Wetenschap) op 21-07-2008, laatst gewijzigd op 18-09-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Bedrijfstakanalyse: Voor de beoordeling van een bedrijkfstak is het belangrijk te weten in welke levensfase men zit. De fase waarin men verkeert is vaak bepalend voor de koers-winst-verhoudingen (k/w's), die…
• Break-even analyse: Bij een onderneming is het handig om te weten hoe je er financieel voor staat. Het is daarbij nodig dat een ondernemer weet welke kosten en opbrengsten het bedrijf maakt. Dit kan berekend…
• Prijsdiscriminatie: Managers willen graag hun winst zo groot mogelijk hebben. Tot op zekere hoogte kan dit door de prijs te kiezen waar de kosten van een product meer gelijk is aan de extra opbrengsten van e…
• Wordt mijn bedrijf correct belast?: Een onderneming wordt periodiek –meestal jaarlijks- belast op de resultaten die behaald werden uit haar activiteiten. In de meest eenvoudige situatie betreft de vennootsch…
• Ondernemingsraad & Wet (WOR): De Wet op de Ondernemingsraden regelt de medezeggenschap van werknemers in ondernemingen en instellingen. De werkwijze van een OR dient vastgelegd te zijn in een reglement. Bij…