Economie: marktvormen

De markt is het geheel van vraag naar en aanbod van een goed. Op de een of andere wijze komen vragers en aanbieders met elkaar in contact, komt een prijs tot stand en verandert het goed van eigenaar. De markten zijn zeer verscheiden naar opbouw en technische werking. Om de werkelijkheid doorzichtiger en daardoor begrijpelijker te maken, beperken we ons tot twee kenmerken: de aantallen van de marktpartij en de eigenschappen van het aangeboden goed.

Inleiding marktvorm

Een marktvorm is het samenhangend geheel van prijsbepalende factoren.

Het marktgedrag is de wijze waarop een onderneming het door haar gestelde doel tracht te bereiken.

Het marktresultaat is de wijze waarop het gezamenlijke bedrijfsleven de goederenvoorziening verzorgt.

Volkomen concurrentie

De marktvorm volkomen concurrentie (of volledige mededinging) wordt gekenmerkt door:

• zeer veel vragers en aanbieders: Noch de individuele vrager noch de individuele aanbieder heeft enig invloed op de marktprijs. De marktprijs is voor hen een datum.
• homogene waar: Alle aangeboden goederen voorzien -volgens de vragers- op gelijke wijze in de behoeften van de vragers.
• transparante markt: Alle marktpartijen zijn op de hoogte van alle prijsbepalende factoren. Een prijsverschil tussen de goederen is dan uitgesloten.
• vrije toe- en uitreding: Iedereen die dit wil kan het desbetreffende product aanbieden dan wel vragen.

Vraag-aanbodmodel

De prijsvorming op een markt met volkomen concurrentie wordt vaak beschreven met een model. Voorbeeld:
P = Qv + 500
P = ½Qa + 125
Qv = Qa

Q = 250
P = 250

Overheidsbemoeienis

Met behulp van bovenstaand vraag-aanbodmodel kan de invloed van de overheid op de prijsvorming worden gedemonstreerd.

Minimumprijzen
Een minimumprijs is een -vaak door een overheidsinstantie ingestelde- prijs, waar beneden een goed niet mag worden verkocht.

Minimumprijzen worden vaak ingesteld om de producenten een bepaald inkomen te garanderen. Omdat minimumprijzen gepaard kunnen gaan met overschotten, zal er vaak ook een afzetgarantie worden ingesteld: de overschotten worden door de desbetreffende instantie tegen de minimumprijs opgekocht.

Maximumprijzen
Een maximumprijs is een -vaak door een overheidsinstantie voorgeschreven- prijs, waar boven een goed niet mag worden verkocht.

Maximumprijzen zorgen ervoor dat de prijs geen belemmering hoeft te zijn om een bepaald goed te kopen. De vrager wordt door maximumprijzen beschermd. Ten gevolge van maximumprijzen kunnen tekorten ontstaan.

Subsidies en accijnzen
Subsidies worden verstrekt opdat een goed tegen een lagere prijs wordt aangeboden zodat meer vragers het goed kunnen kopen.

Door het instellen van een accijns verschuift de aanbodcurve omhoog. Bij een hogere verkoopprijs zal de afzet van het desbetreffende artikel dalen.

Individueel evenwicht
De evenwichtssituatie van de naar maximale winst strevende aanbieder wordt gevonden bij die hoeveelheid waarbij geldt: MO=MK

Bedrijfstakevenwicht
Een bedrijfstak is in evenwicht wanneer er geen aanbieders toe- of uittreden. Deze situatie wordt bereikt, wanneer het marginale bedrijf (het bedrijf in een bedrijfstak dat tegen de hoogste kosten produceert en dus de geringste winst maakt) noch winst noch verlies maakt.

Monopolie

Monopolie is de marktvorm, waarbij slechts één aanbieder de voorziening in een bepaald goed verzorgt.

Oorzaken van het bestaan van monopolies zijn:

• economische oorzaken (omvangrijke investeringen)
• reglementering (overheidsvoorschriften)
• technologische en natuurlijke omstandigheden (de enige die over bepaalde kennis beschikt of de enige die een bepaalde bodemschat mag exploiteren)

prijszetting
De enige aanbieder van een bepaald product kan zelf de verkoopprijs bepalen. Men spreekt van prijszetting.

Monopolistische concurrentie

Monopolistische concurrentie is de marktvorm, waarbij zeer veel aanbieders heterogene producten aanbieden.

Door middel van verschil in assortiment, winkelinrichting, service en prijsbeleid proberen de aanbieders op deze marktvorm een vaste klantenkring op te bouwen.

Monopolistische concurrentie treffen we vooral aan bij middenstandsbedrijven als bakkers, slagers, kruideniers, tabakswinkels en benzinepomphouders.

Oligopolie

Oligopolie is de marktvorm met slechts enkele aanbieders.

De omstandigheid dat slechts enkele producenten het aanbod van een bepaald product verzorgen bepaalt het marktgedrag van deze producenten: men zal altijd rekening houden met elkaars reacties

Mogelijke vormen van marktgedrag zijn:

• moordende concurrentie
• productdifferentiatie
• prijsstarheid (verschijnsel dat een verandering van de productiekosten niet leidt tot een verandering van de verkoopprijzen)
• prijsleider
• kartelvorming (afspraak tussen twee of meer zelfstandige ondernemingen om de concurrentie te beperken)[/L]
• Meer over economie is te lezen in mijn special De economische wetenschap - Wat houdt economie in?