Economie: economische politiek

Economische politiek omvat alle gedragingen van de overheid om bepaalde economische doeleinden te bereiken. In Nederland zijn de volgende doeleinden van economische politiek algemeen aanvaard: evenwichtige economische groei, volledige werkgelegenheid, stabiel prijspeil, evenwichtige betalingsbalans en aanvaardbare inkomensverdeling.

Evenwichtige economische groei

Economische groei in de ruime zin is de toename van de welvaart. Economische groei houdt een grotere behoeftenbevrediging in.
Economische groei is niet hetzelfde als productiegroei, omdat een grotere productie ook gepaard kan gaan met negatieve aspecten (milieuverontreiniging en een langere arbeidstijd bijvoorbeeld).
Een beleid dat evenwichtige economische groei bevordert houdt óók rekening met de negatieve aspecten van de productiegroei.

Volledige werkgelegenheid

Hoewel volledige werkgelegenheid op korte termijn onhaalbaar lijkt, dient toch het beleid gericht te zijn op een vergroting van de werkgelegenheid (in de marktsector). Het streven naar volledige werkgelegenheid kan echter niet los worden gezien van de groeipolitiek.

Stabiel prijspeil

Nederland is een open economie. Prijsveranderingen in het buitenland hebben daarom altijd gevolgen voor de kosten van het levensonderhoud van de Nederlander. Met name met het oog op de internationale concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven is het van groot belang dat prijsstijgingen achterblijven bij prijsstijgingen in het (concurrerende) buitenland. Vooral binnenlandse inflatie-oorzaken (looneisen, begrotingstekorten en monetaire financiering) moeten daartoe worden vermeden.

De Nederlandse overheid probeert de geldontwaarding te beperken met behulp van:

• monetaire instrumenten (De Nederlandsche Bank: discontopolitiek, openmarktpolitiek, instrumenten op basis van de Wet Toezicht Kredietwezen);
• de Loonwet en de Prijzenwet;
• het begrotingsbeleid.

Evenwichtige betalingsbalans

Op langere termijn is een evenwichtige betalingsbalans noodzakelijk om inflatoire of deflatoire impulsen te vermijden.
Eventuele tekorten op de lopende rekening werden in het verleden bestreden door bestedingsbeperkende maatregelen. Overschotten daarentegen gaven zelden aanleiding tot overheidsingrijpen. Wél is enige malen de gulden gerevalueerd.

Als instrumenten voor het handhaven van een evenwichtige betalingsbalans kunnen worden genoemd:

• handhaven van stabiele wisselkoersen ten opzichte van de valuta's van de belangrijkste handelspartners;
• exportbevordering;
• verbetering van de concurrentiepositie van het bedrijfsleven.

Aanvaardbare inkomensverdeling

Inkomens zijn beloningen voor het ter beschikking stellen van productiefactoren. De overheid probeert zeer grote inkomensverschillen te verminderen.

De inkomensverdeling kan op verschillende manieren worden bezien:

• de personele inkomensverdeling: is de verdeling van het nationale inkomen over de inkomenstrekkers. De primaire inkomensverdeling wordt door de progressieve belastingen, de sociale premies en de inkomensoverdrachten een meer gelijkmatige secundaire inkomensverdeling
• de categoriale inkomensverdeling: is de verdeling van het nationale inkomen over de categorieën loonsom, interestsom, pachtsom en winstsom. De arbeidsinkomensquote is het arbeidsinkomen in bedrijven gedeeld door de netto toegevoegde waarde in bedrijven.

Als inkomenspolitieke instrumenten worden onder meer gebruikt:

• progressie in de tarieven van de loon- en inkomstenbelasting;
• aftoppen van de prijscompensatie;
• loonsverhoging in centen in plaats van in procenten;
• grotere procentuele inkomensstijging voor de lagere inkomensgroepen dan voor de hogere inkomensgroepen.

Begrotingspolitiek

Begrotingspolitiek is het geheel van maatregelen ter bepaling van de omvang en samenstelling van de overheidsuitgaven, de overheidsontvangsten en de staatsschuld met het oog op het bereiken van bepaalde sociaal-economische doeleinden.

voorbeelden:

• door een begrotingstekort kunnen de bestedingen worden gestimuleerd, waardoor de conjuncturele werkloosheid vermindert;
• door het financieren van een begrotingstekort met vlottende staatsschuld (monetaire financiering) kan de geldhoeveelheid toenemen, waardoor de bestedingen óók kunnen toenemen;
• door het heffen van progressieve belastingen wordt de secundaire inkomensverdeling gelijkmatiger.
• etc.

Meer over economie is te lezen in mijn special De economische wetenschap - Wat houdt economie in?