Kredietcrisis en het vervolg

De kranten staan er bol van en op elke hoek van de straat is de kredietcrisis onderwerp van het gesprek. Het mag duidelijk zijn dat deze crisis veel verder reikt dan alleen de financiële wereld: met een klein beetje overdrijven kan gesteld worden dat deze economische malaise ons wereldbeeld aan het veranderen is. Amerika is niet langer het land van de eeuwige rijkdom en het systeem van het kapitalisme lijkt te falen.

De kredietcrisis - hoe nu verder?

Het is onduidelijk wat uit deze situatie zal ontspruiten en ook is het niet mogelijk met zekerheid te zeggen welke factoren van invloed zijn geweest. We kunnen vooralsnog stellen dat het financiële systeem teveel gewerkt heeft met a) hoopvolle vooruitzichten b) opgeklopte lucht en c) een te groot vertrouwen. Wat de gevolgen zullen zijn is niet te voorzien, maar alles lijkt erop te wijzen dat privatisering van het bankwezen teruggedraaid zal worden en dat vooral landen in Oost-Europa stevige klappen zullen moeten verwerken.

De geschiedenis leert ons?

De geschiedenis is een uniek proces en vanwege dat unieke karakter is de geschiedenis niet in staat om ons lessen te leren. Daarentegen moet gesteld worden dat ‘de geschiedenis herhaalt zich’ toch zeker in de top tien van volkswijsheden zal staan. Maar wat kunnen we, in deze specifieke situatie, leren van de geschiedenis?

In de jaren ’30 van de twintigste eeuw hadden Europa en Amerika te maken met de Grote Depressie, waarin geldontwaarding recordhoogtes bereikte in de Weimarrepubliek. Het was John Maynard Keynes die al in 1919 bij het Verdrag van Versailles had gewaarschuwd voor de gevolgen van ‘Het Dictat’. Zijn oplossing, uitgevoerd door Roosevelt en Hitler in respectievelijk Amerika en de Weimarrepubliek, bracht economische groei en betere vooruitzichten. Maar juist de oplossing van Keynes is waar veel mensen afkeurend tegenover staan vandaag de dag, want wie zegt ons dat enorme investeringen in economische sectoren zichzelf terug zullen verdienen? De economen. En wie hebben deze crisis niet aan zien komen? Enfin.

Eindtijdgevoel

Het is momenteel de trend om aan de kredietcrisis allerlei doemscenario’s te verbinden, waarbinnen vaak gesteld wordt dat de westerse wereld aan haar einde is gekomen a la Fukuyama (The End of History). Deze doemscenario’s komen voort uit de berichtgeving in de media, die nog altijd de economen in hun oren laten fluisteren; de economen die pretenderen de toekomst te kunnen voorspellen. Wat op dit moment zinniger lijkt, is een grondige reflectie op het systeem dat wij hanteren om onze wereld te ordenen of vorm te geven. Het kapitalistische systeem vertoont weliswaar zijn gebreken, maar dit hoeft geen reden te zijn om direct het hele systeem te verwerpen (het kind met het badwater weg te spoelen). Frank Ankersmit, hoogleraar geschiedfilosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen, stelt in Trouw van vandaag vier maart 2009 voor om onze preoccupatie met de economie van ons af te zetten, de preoccupatie die volgens Ankersmit geleid heeft tot de klimaatramp en de economische crisis. Zelf gaf hij het voorbeeld door uit de VVD te stappen, een groep ‘neoliberale sufferds.’ Ankersmit stelt als oplossing voor dat de politiek algemenere waarden en belangen zou moeten gaan dienen dan de economie alleen.

Besluit

Of het voorstel van Ankersmit opgepakt zal worden en navolging krijgt, zal de tijd ons leren. Het is zinvoller na te denken over dit voorstel dan te volstaan met de constatering dat we in een crisistijd leven, om daar vervolgens een doemscenario van de toekomst aan te koppelen. Alleen de toekomst zelf zal ons laten zien welke effecten onze beslissingen hebben gehad. Dat het tijd is om besluiten te nemen, moet onderhand duidelijk zijn geworden.