Deflatie van de economie: wat zijn de oorzaken van deflatie?

Deflatie heeft bij vele economen en beleggers een negatieve bijklank: men spreekt dan ook vaak van het "spook van de deflatie". Deflatie staat voor een daling van het algemene prijsniveau en lijkt op het eerste zicht dus positief voor de consument. De daling van de prijzen kunnen wel negatieve gevolgen hebben doordat de ondernemingen minder winst zullen kunnen maken. Dit gevolg moeten de bedrijven kunnen opvangen door de productiekosten te verminderen.

Wat is deflatie?

In de economie kan er sprake zijn van inflatie en deflatie. Inflatie betekent dat de prijzen gaan stijgen en dat je geld minder waard wordt. Deflatie daarentegen komt erop neer dat het algemene prijsniveau zal dalen. Producten zullen dus goedkoper worden en je zal meer dingen kunnen kopen met minder geld. Op het eerste zicht lijkt dit dus een positieve toestand maar deflatie kan ook negatieve gevolgen hebben op lange termijn. Deflatie kan negatief zijn in die zin dat bedrijven door de lage prijzen minder winst zullen maken. Dat gebrek aan winst moeten ze zien op te vangen door de productiekosten te verlagen.

Het spook van de deflatie

Deflatie heeft bij economen en beleggers de bijgedachte van gevaarlijk te zijn en desastreus voor een economie. De daling van het algemene prijsniveau kan ook negatief uitpakken. Men gaat er van uit dat bij deflatie mensen minder zullen uitgeven omdat ze verwachten dat de prijzen nog verder zullen dalen, hetgeen slecht zou zijn voor de economie. Hierdoor zullen ondernemingen minder winst kunnen maken. Ook zal bijvoorbeeld vastgoed goedkoper worden, wat goed is voor de koper maar slecht voor de verkoper. In de media spreekt men vaak van "het spook van de deflatie".

Wat zijn de oorzaken van deflatie?

Deflatie kan door verschillende factoren veroorzaakt worden.

Groei van het economisch aanbod
Een eerste factor die voor een prijsdaling en deflatie kan zorgen is het uitbreiden van het aanbod van producten. Het zijn de wetten van vraag en aanbod die hier van toepassing zijn. Hoe groter het aanbod van een bepaald product, hoe lager de prijs zal zijn. De langdurige stijging van het aanbod van een product zal ervoor zorgen dat dat product in prijs zal dalen.
Voorbeeld van aanbodgroei en prijsdaling: Een goed voorbeeld zijn goederen uit de moderne technologie, zoals bijvoorbeeld mobiele telefoons. Enkele jaren geleden waren er nog maar weinig types draagbare telefoons met weinig mogelijkheden, en lagen de prijzen dus een stuk hoger. Dankzij technologische vooruitgang is de kwaliteit van de producten en ook het aanbod gegroeid, waardoor de prijs voor hetzelfde type mobieltje sterk gedaald is.

Kredietschaarste
Kredietschaarste betekent dat er minder krediet gegeven wordt door de banken. Banken gaan minder leningen geven aan particuliere klanten en aan bedrijven. Deze periode van kredietschaarste wordt vaak voorafgegaan door een periode waarin het tegenovergestelde gebeurt: kredietexpansie of het overmatig geven van kredieten aan klanten en ondernemingen. Als in een periode van kredietexpansie kredieten niet meer kunnen terugbetaald worden, dan ontstaan er wanbetalingen die de banken in de problemen brengen. Banken geven minder kredieten, waardoor het aanbod aan geld vermindert en de prijzen van producten zullen dalen.

Ingrijpen van de overheid
Een derde mogelijke oorzaak van deflatie is het ingrijpen van overheden. Deflatie onstaat dan doordat de overheid het aanbod aan geld vermindert. De overheid kan dit doen doordat de centrale bank de rente zal verhogen waaraan het geld ontleent. Dit ingrijpen kan ernstige gevolgen hebben voor een economie, omdat het met uiterste voorzichtigheid moet gebeuren. Deze vorm van deflatie is immers kunstmatig en niet spontaan zoals de twee andere oorzaken. Een voorbeeld hiervan is de situatie in Japan in de jaren negentig, toen de prijzen van vastgoed maar bleven stijgen. De Japanse centrale bank greep toen in door de rente te verhogen, maar de deflatie bleef lang doorwerken, waardoor economisch herstel uitbleef.