Vergeten helden uit de luchtvaart, luchtvaartmemorabilia hou

Een simpele beschuitbus met het opschrift “KLM, de groote sprong 1934” en aan de andere kant “KLM, snipvlucht west-indie” alsmede de namen Hondong, van Balkom, van der Molen en Stolk. Niet echt namen die we ons nog herinneren als luchtvaartpioniers. De Melourne-race waaraan de ‘Uiver’ meedeed in datzelfde jaar is veel bekender onder verzamelaars

Een simpele beschuitbus met het opschrift “KLM, de groote sprong 1934” en aan de andere kant “KLM, snipvlucht west-indie” alsmede de namen Hondong, van Balkom, van der Molen en Stolk. Niet echt namen die we ons nog herinneren als luchtvaartpioniers. De Melourne-race waaraan de ‘Uiver’ meedeed in datzelfde jaar is veel bekender onder verzamelaars. Men rookte in die jaren Uiver-sigaren, at van Uiver-bordjes met Uiver-bstek en luisterde naar lofliederen op de Uiver. Dat was ook een baanbrekend model vliegtuig, een geheel metalen, twee-motorig Amerikaans toestel dat maar liefst 270 km per uur kon halen, een Douglas DC-2. Daarbij viel de ‘ouderwetse’ Snip in het niet.

De vlucht van de Snip van 15 t/m 23 December 1934 was wel heel belangrijk voor het vliegverkeer op Paramaribo en Curaçao. Eind 1933 werd bekend dat de KLM ter gelegenheid van het driehonderdjarig bestaan van de betrekkingen tussen Curaçao en Nederland een speciale vlucht naar de West zou uitvoeren. De Fokker F-XVIII, met als registratie PH-AIS 'Snip', mocht deze kerstvlucht gaan maken. De bemanning bestond uit gezagvoerder J.J. Hondong, eerste officier/navigator J.J. van Balkom, tweede navigator en radiotelegrafist S. van der Molen en boordwerktuigkundige L.D. Stolk. Nog nooit was de Atlantische Oceaan rechtstreeks naar Parimaribo overgestoken. Vanaf Porto Praia op de Kaapverdische Eilanden moest een afstand van 3.612 kilometer over niets anders dan water worden afgelegd. Alles werd gedaan om vliegtuig en bemanning zo goed mogelijk uit te rusten. Zo werd het vliegtuig ontdaan van allerlei ballast om 3500 liter extra brandstof mee te kunnen nemen, en werden er nieuwe motoren en een radio-installatie geplaatst. Als extra veiligheidsmaatregel stuurde de KNSM twee schepen naar het gebied halverwege de vluchtroute. Ook een onderzeeër, de Hr. Ms. K-18, bleef standby om weerberichten door te seinen en te helpen ingeval van nood.

Op 14 december werd de Kerstpost ingeladen: 26.521 brieven en pakjes. Ondanks het slechte weer en het late uur was er een groot aantal mensen naar Schiphol gekomen om de Snip en haar bemanning uit te zwaaien. Om 00.10 uur begon de vlucht. Via tussenstops in Marseille, Alicante en Casablanca landde het vliegtuig 17 december om 12.00 uur op Porto Praia. De bemanning kon hier een paar dagen uitrusten en het vliegtuig werd aan een laatste controle onderworpen. De tanks werden gevuld met 5450 liter brandstof en 180 liter olie. Op 19 december om 19.00 uur vertrok de Snip voor de grote oversteek! Bijna 6 uur later vloog het vliegtuig over de K-18, waarvan de bemanning naar het dek holde om het motorgeronk en de navigatielichten waar te nemen. Op 20 december landde de Snip op vliegveld Zanderij. De vliegtijd bedroeg 15 uur en 5 minuten over een traject van hemelsbreed 3.300 km, met een kruissnelheid van 220 km. Per uur. De bemanning werd feestelijk ontvangen in Paramaribo.

Op 22 december vertrok men naar het vliegveld La Guaira in Venezuela. Naast de post vervoerde het vliegtuig nu ook 2 passagiers voor Curaçao, die een niet erg comfortabele vlucht beleefden tussen de brandstoftanks. Het laatste traject naar Curaçao werd dezelfde dag afgelegd. Duizenden mensen stonden de Snip daar op te wachten. Ook de Gouverneur begroette de bemanning en deelde hen mede dat Koningin Wilhelmina hen Koninklijk had onderscheiden.
De volgende dag werd nog een vlucht gemaakt naar Aruba en bereikte de laatste Kerstpost haar bestemming. Bij terugkeer op Curaçao werd meteen begonnen met het ombouwen van het toestel tot passagiersvliegtuig, dat dienst zou gaan doen in het Caraïbisch gebied. Zo kreeg de KLM haar eerste vliegtuig in de West en bleef haar bemanning daar vliegen. De cockpit van de Snip is nu nog steeds te bewonderen in het Curaçaos Museum.

Het bewuste beschuitblik is niet het enige stukje luchtvaarthistorie in mijn verzameling. Ook een boek met plakplaatjes uit 1949 over het reizen naar het voormalige Nederlandsch Indie behoort daartoe. Maar een echt grote verzameling en vraagbaak op luchtvaartgebied is natuurlijk het Aviodrome bij luchthaven Lelystad. Op website aviodrome.nl staan alle grotere objecten zoals de vliegtuigen keurig gedocumenteerd. Voor kleinere zaken zoals mijn beschuitbus moet je echt een bezoek brengen. Gelukkig hebben ze daar in de expositie een soortgelijk exemplaar staan met tekst en uitleg.

In oktober 2005 bestond de Aviod(r)ome 50 jaar. Reeds in de jaren twintig en dertig, toen de Snipvlucht plaats vond, bestonden er plannen voor een luchtvaartmuseum. Het verzamelde materiaal ging echter verloren in de oorlogsdagen van mei 1940. In 1955 namen diverse maatschappelijk organisaties het initiatief om een Nationaal Luchtvaartmuseum op te richten. Dit waren de KLM, de vliegtuigfabriek Fokker, de Luchthaven Schiphol, de Ministeries van Cultuur, Verkeer & Waterstaat en Defensie (de Koninklijke Luchtmacht & de Koninklijke Marine) en de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart. Op 18 oktober 1955 wordt deze stichting opgericht met als doel het verzamelen van een historische luchtvaartcollectie. Een van de eerste grote collectiestukken was een Fokker F.7a uit 1925, een cadeau van Fokker en de KLM.

In 1960 werd op het toenmalige Schiphol (het huidige Schiphol-oost) het eerste luchtvaartmuseum geopend: het Aeroplanorama. Er waren zeven vliegtuigen te zien, waaronder een Fokker Spin, een Fokker C.5 (het enige complete Nederlandse militaire vliegtuig dat de Tweede Wereldoorlog had overleefd) en een Spitfire-jager uit de Tweede Wereldoorlog. Dit museum bestond tot 1967. Het sloot zijn deuren toen het 'nieuwe Schiphol' werd geopend. Zes jaar later werd het tweede museumgebouw geopend: de Aviodome. Het was een spectaculair gebouw op het 'nieuwe Schiphol', later beter bekend als Schiphol-centrum. 's-Werelds grootste aluminium koepel bood aanvankelijk plaats aan een collectie van 13 vliegtuigen. De snelle groei van de collectie vliegtuigen leidde ertoe dat er later maar liefst 30 vliegtuigen te zien waren, waaronder grote vliegtuigen als een Dakota en diverse straaljagers.Grote luchtvaart-exposities volgden. In 1999 werd de actie 'Uiver back home' gestart om de laatste nog vliegende DC-2 ter wereld te kopen. In 2001 volgde een soortgelijke actie om een viermotorig Lockheed Constellation-passagiersvliegtuig uit 1947 aan te schaffen. Maar de Aviodome op Schiphol werd te klein. Er was geen ruimte voor grotere vliegtuigen, voor meer dynamiek en voor de snel groeiende collectie. Er werd gekozen voor een nieuw luchtvaart-themapark op een andere locatie. Op 6 januari 2003 sloot de Aviodome op Schiphol definitief zijn deuren. Het trotse gebouw, ooit 's-werelds grootste aluminium koepel, werd gesloopt. Binnen een jaar werd een bijna tien hectare groot luchtvaart-themapark uit de grond gestampt. Naast een reusachtig expositiegebouw, dat twee maal zo groot was als de Aviodome op Schiphol, verrees in een dynamisch openluchtmuseum ook de grootste replica van Nederland. Het stationsgebouw dat in 1928 op Schiphol was gebouwd werd volledig authentiek herschapen. Het gebouw was het een toonbeeld van architectuur volgens de Amsterdamse School. In 2004 arriveerde een Boeing 747 Jumbojet 'Classic', die voor 1 euro van de KLM was overgenomen. De hele KLM geschiedenis was nu compleet.

Het Aviodrome, zoals het nu heet, is momenteel bezig om de collectie aan te passen aan het Nationaal collectiebeleid, hoofdthema’s zijn de Burgerluchtvaart, Schiphol en Fokker. In het kader daarvan worden er collectiestukken afgestoten naar andere musea en andere stukken weer aangeschaft. Voor ons, als verzamelaars, blijft het museum een belangrijke vraagbaak op luchtvaartgebied. © 2007 - 2008 Albertfolkerts, gepubliceerd in Luchtvaart (Wetenschap) op 10-08-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Albertfolkerts is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Dagje weg in Flevoland: Woon je in Flevoland en wil je eens een dagje weg in eigen provincie of ben je bij Flevoland in de buurt op vakantie? Hier een aantal tips voor een geslaagde (mid)dag.
• Egyptische kunst 14: Egyptologische musea buiten Egypte: Het grootste Egyptologisch museum bevindt zich uiteraard in Egypte zelf. De grootste verzamelingen buiten Egypte zijn te vinden in Berlijn, Ehemals St…
• Het Louvre te Parijs: Het Louvre is een van de topattracties van Parijs, jaarlijks trekt het museum dan ook 7 miljoen bezoekers. In het museum zijn diverse topstukken te bezichtigen, waaronder de Mona Lisa.
• Aboriginal Art Museum in Utrecht: In 2001 is in Utrecht het Aboriginal Art Museum geopend. In het museum is allerlei aboriginal kunst te bezichtigen en te kopen. U kunt er ook terecht voor workshops, cursuss…
• Dagje weg in Limburg: Woon je in Limburg en wil je eens een dagje weg in eigen provincie of ben je bij Limburg in de buurt op vakantie? Hier een aantal tips voor een geslaagde (mid)dag.

Bronnen en/of referenties

• Aviodrome