InfoNu.nl > Wetenschap > Natuurkunde > Winnaars Nobelprijs Natuurkunde 2008 (1977 - 2008)

Winnaars Nobelprijs Natuurkunde 2008 (1977 - 2008)

Winnaars Nobelprijs Natuurkunde 2008 (1977 - 2008) De Nobelprijs voor de Natuurkunde wordt toegekend aan degenen die zich verdienstelijk hebben gemaakt op dit gebied. De Nobelprijs voor de Natuurkunde 2008 is toegekend aan Yoichiro Nambu, Makoto Kobayashi en Toshihide Maskawa voor hun ontdekking i.z spontane symmetrie-breking in de subatomaire deeltjes en het bestaan van meerdere families van quarks in de natuur. Dit artikel gaat hier nader op in en geeft een overzicht van Nobelprijswinnaars van 1977-2008 en de reden van toekenning van de prijs.

Nobelprijs voor de Natuurkunde (Fysica)

De Nobelprijs voor de Natuurkunde is een prijs die wordt toegekend aan mensen (wetenschappers) die zich verdienstelijk hebben gemaakt op het gebied van de Natuurkunde en Natuurkundige bevindingen (fysica).

Nobelprijs Natuurkunde 2008 - Yoichiro Nambu, Makoto Kobayashi, Toshihide Maskawa

De Nobelprijs voor Natuurkunde (Fysica) is dit jaar -7 oktober 2008- toegekend aan Yoichiro Nambu, Makoto Kobayashi en Toshihide Maskawa inzake hun theoretische onderzoek naar de fundamentele natuurwetten die het gedrag van elementaire deeltjes beheersen. Deze drie fysici houden zich bezig met verschillende soorten symmetriebreking en hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de kennis inzake (het gedrag van) subatomaire deeltjes.

Symmetriebreking - Kaon. In 1964 werd ontdekt dat twee verschillende symmetriebrekingen voor konden komen bij het verval van het kaon (een deeltje opgebouwd uit een quark en zijn symmetrische tegenpool: anti-quark). Een kaon is een vreemd deeltje dat niet vaak gevormd wordt. Daar het uit kleinere bouwstenen (i.c. quarks) bestaat is het geen elementair deeltje. De symmetriebrekingen waren destijds met de vigerende theorieën niet te verklaren.

Spontane Symmetriebreking. De Amerikaan Yoichiro Nambu (Japanse afkomst) ontvangt de helft van de Nobelprijs (ca. 1,1 miljoen euro). Geformuleerd door het Nobelcomité: “voor de ontdekking van het mechanisme achter spontane symmetriebreking in de subatomaire deeltjes (fysica).”
Yoichiro Nambu ontdekte in 1960 het mechanisme van 'spontane symmetriebreking' in de deeltjesfysica (subatomaire natuurkunde) en werkte in deze zin mee aan de (latere) ontwikkeling van het standaardmodel van de deeltjesfysica. De deeltjesfysica betreft de theorie die alle waargenomen deeltjes en drie van de vier bekende natuurkrachten onder één wiskundige structuur overkoepeld. Tevens was Nambu één van de grondleggers van de 'snaartheorie' en de 'kleurtheorie' van quarks.

Meerdere Quarkfamilies. De Japanners Makoto Kobayashi en Toshihide Maskawa ontvangen de andere helft van de Nobelprijs “voor hun ontdekking van de oorsprong van de gebroken symmetrie die het bestaan voorspelt van ten minste drie families van quarks (quarkfamilies) in de natuur.”
Kobayashi en Maskawa (Universiteit Tokio) slaagden er in 1972 in om het vreemde verval van het kaon uit te leggen (het 'verbroken' zijn van de zogenaamde 'CP-symmetrie' in het gedrag van het kaon, een soort materiedeeltje). Hun verklaring voorspelde tevens dat er naast de twee families van quarks (bouwstenen van atoomkernen) die destijds bekend waren meer soorten quarks moesten bestaan i.c. nog een derde familie nodig was. De door hen aangegeven nieuwe quarktypes werden later inderdaad ontdekt. De deeltjes die ze aan het Standaardmodel toevoegden om symmetriebreking te verklaren zijn ondertussen allemaal gevonden in deeltjesversnellers.

De studie van symmetrie en het ontbreken ervan, is belangrijk gebleken om de natuurwetten en het gedrag van de kleinste materiedeeltjes te doorgronden. Het betreft zowel de eenvoudige soorten symmetrie (b.v. spiegelsymmetrie van het lichaam), als de abstracte soorten symmetrie (wiskundige structuur van natuurkundige theorieën).

Winnaars Nobelprijs voor de Natuurkunde 2007 - Albert Fert en Peter Grünberg

Nobelprijs voor de Natuurkunde 2007

De Fransman Albert Fert en de Duitser Peter Grünberg zijn onderscheiden met de Nobelprijs voor Natuurkunde 2007 voor hun ontdekking van gigantische magnetoweerstand, hetgeen computergebruikers mogelijk heeft gemaakt om snel en makkelijk grote hoeveelheden gegevens op te slaan op een harde schijf. Deze techniek staat bekend als GMR (Giant Magneto Resistence).

GMR Giant Magnetoresistance

Fert en Grünberg kregen de Nobelprijs toegekend voor de ontdekking (in 1988) van de GMR: Giant Magnetoresistance, welke een zeer belangrijke bijdrage heeft geleverd aan het verkleinen van harddisks de afgelopen jaren, zo vermeldt het Nobelcomité. Deze ontdekking hielp ontwikkelaars om harde schijven veel kleiner te maken en uit te rusten met aanzienlijk meer opslagcapaciteit. Zonder de ontdekking en bevindingen van deze twee Natuurkundigen, zou het niet mogelijk geweest zijn om gegevens te halen uit dergelijke miniharddisks.

Ontdekking GMR 1988. De ontdekking van de GMR stamt dus al uit 1988. Deze ontdekking betreft de weerstand van magnetische en niet-magnetische laagjes metaal, hetgeen de basis vormde voor dataopslag door middel van magnetische draaiende schijven. Het juryrapport van het Nobelcomité bevat de volgende vermelding ten aanzien van de GMR techniek:
  • " Een van de eerste praktische toepassingen op het veelbelovende terrein van de Nanotechnologie".

Fert en Grünberg ontvangen samen de Nobelprijs, maar hebben de GMR technologie destijds niet gezamenlijk ontdekt.
  • Peter Grünberg is de feitelijke ontdekker van de GMR techniek en is in bezit van het patent
  • Albert Fert was de eerste die de ontdekking toepaste op meerdere schijven en de weg baande voor elektromagnetische harde schijven

Uitreiking Nobelprijs Natuurkunde

Nobelprijsuitreiking 10 december. Elk jaar wordt in oktober bekend gemaakt aan wie de Nobelprijzen zijn toegekend. De uitreiking van de Nobelprijs is echter pas op 10 december. Dit gebeurt traditioneel op de sterfdag van Alfred Nobel, de stichter van de Nobelprijs. Meer en nadere informatie hierover kun je vinden in De Nobelprijs.

Net als bij alle Nobelprijzen is aan de prijs voor natuurkundigen een geldbedrag van 1,1 miljoen euro verbonden, die in dit geval dan verdeeld wordt tussen de twee genomineerden.
De 5 Nobelprijzen (Natuurkunde, Scheikunde, Geneeskunde/Fysiologie, Literatuur en Economie) worden toegekend en uitgereikt in Stockholm (Zweden). De Nobelprijs voor de Vrede is de enige prijs die in Noorwegen wordt uitgereikt (zie hiervoor Winnaars Nobelprijs voor de Vrede).

De Nobelprijs voor de Natuurkunde bestaat sinds 1901. In dit eerste jaar was Wilhelm Conrad Röntgen met de ontdekking van de röntgenstralen (x stralen) de uitverkorene (meer over Röntgen in Medische Doorbraken).

Nederlandse Nobelprijswinnaars Natuurkunde

Verschillende Nederlandse Natuurkundigen, waaronder Gerardus 't Hooft en Martinus Veltman, hebben de Nobelprijs voor de Natuurkunde ontvangen, hetgeen in de tabel hieronder is weergegeven. Reeds langer geleden c.q. voor 1977 hebben Nederlandse naruurkundigen als Hendrik Lorentz en Johannes van de Waals ook de Nobelprijs gekregen. Een overzicht van alleen Nederlandse Nobelprijswinnaars -vanaf 1901- waar deze natuurkundigen ook genoemd worden, is te vinden in Nederlandse Nobelprijs Winnaars.

Winnaars Nobelprijs Natuurkunde van 1977 tot en met 2008


JaarNobelprijs NatuurkundeReden Toekenning van de Nobelprijs
2008Yoichiro Nambu (VS)Makoto Kobayashi en Toshihide Maskawa (Japan)Ontdekking van de werking van spontane symmetriebreking in de subatomaire natuurkunde Hun ontdekking van de oorsprong van de gebroken symmetrie, die het bestaan van ten minste drie quarkfamilies voorspelt
2007 Peter Grünberg (Duitsland) en Albert Fert (Frankrijk)Praktische toepassingen Nanotechnologie, verkleining harddisks: Giant MagnetoResistance (GMR)
2006 John C. Mather (VS) en George F. Smoot (VS)Ontdekking van de zwartelichaamsvorm en de anisotropie van de kosmische achtergrondstraling
2005 Roy Jay Glauber (VS) en John L. Hall (VS), Theodore Wolfgang Hänsch (Duitsland) Bijdragen ontwikkeling precisiespectroscopie met behulp van lasers, w.o. de optical frequency comb techniek
2004 David Jonathan Gross (VS), Hugh D. Politzer (VS) en Frank Wilczek (VS) Ontdekking van asymptotische vrijheid in de theorie van de sterke wisselwerking
2003 Alexei Alexeevich Abrikosov (Rusland), Vitaly Lazarevich Ginzburg (Rusland), Anthony J. Leggett (VS)Pioniersbijdrage aan de theorie van supergeleiding en superfluïditeit
2002 Raymond Davis (VS), Masatoshi Koshiba (Japan) en Riccardo Giacconi (Italie) Pioniersbijdrage astrofysica, m.n. ontdekking kosmische neutrino's (Davis en Koshiba). Pioniersbijdrage astrofysica, leidend tot ontdekking kosmische Röntgenbronnen (Giacconi)
2001 Eric Allin Cornell Carl, Edwin Wieman (VS) en Wolfgang Ketterle (Duitsland) Bereiken Bose-Einsteincondensaten in ijle gassen van alkaliatomen en vroeg fundamenteel onderzoek eigenschappen condensaten
2000Zhores Ivanovich Alferov (Rusland) Herbert Kroemer en Jack St. Clair Kilby (VS) Basaal onderzoek informatie- en communicatietechnologie (Alferov). Ontwikkelen halfgeleider heterostructuren gebruikt in zeer snelle opto-elektronica (Kroemer). Aandeel uitvinding geïntegreerde schakeling (Kilby)
1999Gerardus 't Hooft en Martinus J. G. Veltman (Nederland) Ophelderen kwantumstructuur elektro-zwakke interacties
1998Robert B. Laughlin (VS), Horst Ludwig Strömer (Duitsland) en Daniel Chee Tsui (China/VS) Ontdekking nieuwe vorm kwantumvloeistof met excitaties die een gedeeltelijke lading dragen
1997Steven Chu (VS/China), Claude Cohen-Tannoudji (Frankrijk) en William Daniel Phillips (VS) Ontwikkeling methoden om atomen af te koelen en te vangen met laserlicht
1996David M. Lee, Douglas D. Osheroff Robert Coleman Richardson (VS) Ontdekking van superfluïditeit in helium-3
1995 Martin Lewis Perl en Frederick Reines (VS)Experimenteel pioniersonderzoek leptonfysica. Ontdekking tau-lepton (Perl). Detectie neutrino (Reines)
1994 Bertram Neville Brockhouse (Canada) en Clifford Glenwood Shull (VS) Pioniersbijdragen ontwikkeling neutronendiffractietechnieken onderzoek gecondenseerde materie (beide). Ontwikkeling neutronenspectroscopie (Brockhouse), Ontwikkeling techniek neutronendiffractie (Shull)
1993Russell Alan Hulse (VS) en Joseph Hooton Taylor (VS)Ontdekking nieuw type pulsar, nieuwe opties bestudering zwaartekracht
1992Georges Charpak (Frankrijk)Uitvinding/ontwikkeling deeltjesdetectors, m.n. meerdradige proportionele kamer
1991Pierre-Gilles de Gennes (Frankrijk) Ontdekking generalisatie methoden van ordefenomenen in eenvoudige systemen naar complexe vormen materie, m.n. vloeibare kristallen en polymeren
1990 Jerome Isaac Friedman, Henry Way Kendall en Richard Edward Taylor (VS) Pioniersonderzoek diepe niet-elastische verstrooiing elektronen op protonen en gebonden neutronen, essentieel voor ontwikkeling quarkmodel in elementaire deeltjesfysica
1989 Norman Foster Ramsey (VS), Hans Georg Dehmelt (VS) en Wolfgang Paul (Duitsland)Uitvinding methode gescheiden oscillerende velden; gebruik ervan bij waterstofmaser e.a. atoomklokken (Ramsey). Ontwikkeling ionenvaltechniek (Dehmelt en Paul)
1988Leon Max Lederman, Melvin Schwartz en Jack Steinberger (VS) Neutrino straalmethode en demonstratie doubletstructuur leptonen door ontdekking muon-neutrino
1987Johannes Georg Bednorz (Duitsland) en Karl Alexander Müller (Zwitserl.)Belangrijke doorbraak ontdekking supergeleiding in keramische materialen
1986 Ernest Ruska, Gerd Binnig (Duitsland) en Heinrich Rohrer (Zwitserland) Fundamentele verrichtingen elektronoptica, ontwikkeling eerste elektronenmicroscoop (Ruska). Ontwerp scanning tunneling microscoop (Binnig en Rohrer)
1985 Klaus von Klitzing (DuitslandOntdekking van het kwantum Hall-effect
1984 Carlo Rubbia (Italie) en Simon van der Meer (Nederland)Beslissende bijdragen project dat leidde tot ontdekking velddeeltjes (W-boson Z-boson) voor overbrenging zwakke kernkracht
1983Subramanyan Chandrasekhar (India) en William Alfred Fowler (VS)Theoretisch onderzoek fysische processen van belang voor structuur en evolutie sterren (Chandrasekhar). Ttheoretisch en experimenteel onderzoek kernreacties van belang voor vorming chemische elementen heelal (Fowler)
1982 Kenneth Geddes Wilson (VS)Theorie kritische fenomenen i.s.m. faseovergangen
1981Nicolaas Bloembergen (Nederland), Arthur Leonard Schawlow (VS) en Kai Manne Börje Siegbahn (Zweden) Bijdrage ontwikkeling laserspectroscopie (Bloembergen en Schawlow). Bijdrage ontwikkeling hoge-resolutie elektronenspectroscopie (Siegbahn)
1980James Watson Cronin en Val Logsdon Fitch (VS)Ontdekking doorbreking fundamentele symmetrieprincipes bij verval neutrale Kaonen
1979 Sheldon Lee Glashow en Steven Weinberg (VS), Abdus Salam (Pakistan) Bijdragen geünificeerde theorie zwakke kernkracht en elektromagnetisme, w.o. voorspelling zwakke neutrale stroom
1978Pyotr Leonidovich Kapitsa (Rusland) Arno Allan Penzias en Robert Woodrow Wilson (VS)Fundamentele ontdekkingen op gebied van lagetemperatuurfysica (Kapitsa). Ontdekking kosmische achtergrondstraling met microgolflengte (Penzias en Wilson)
1977Philip Warren Anderson, John Hasbrouck van Vleck (VS) en Sir Nevil Francis Mott (Engeland) Fundamenteel theoretisch onderzoek elektronische structuur magnetische en ongeordende systemen

Een goed totaaloverzicht kun je vinden in de Special Nobelprijzen & Nobelprijswinnaars, waarin alles over de diverse Nobelprijzen, alle Nobelprijswinnaars of specifiek de Nederlandse Nobelprijswinnaars en over Alfred Nobel.

Lees verder

© 2007 - 2017 Sila, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Nobelprijs voor de vredeSinds 1901 wordt de Nobelprijs voor de vrede uitgereikt aan personen of organisaties die zich inzetten voor het behalen…
De nobelprijs van Alfred NobelDe nobelprijs van Alfred NobelDe nobelprijs is afkomst van Alfred Nobel, die stierf op 10 december 1896. Op zijn sterftedag word ieder jaar in Zweden…
Nobelprijs voor de economie, de Mechanisme Ontwerp TheorieNobelprijs voor de economie, de Mechanisme Ontwerp TheorieDrie personen ontvingen in 2007 de Nobelprijs voor de economie. Het ging om Leonid Hurwicz, Eric Maskin en Roger Myerson…
Nobelprijs voor de Vrede voor ObamaNobelprijs voor de Vrede voor ObamaBarack Obama ontvangt de Nobelprijs voor de Vrede 2009, vanwege de hoop die hij aan zijn bevolking heeft gegeven en de b…
De Nobelprijs & Alfred NobelDe Nobelprijs & Alfred NobelDe Nobelprijs is vernoemd naar Alfred Nobel, die zijn initiatief tot de Nobelprijzen testamentair heeft bepaald. De Nobe…
Bronnen en referenties
  • Schoutemaker, J. Wetenschap op zijn Hoogtepunt. Educatieve Geschriften
  • Recente ontwikkelingen diverse media
  • www.nobelprice.com

Reageer op het artikel "Winnaars Nobelprijs Natuurkunde 2008 (1977 - 2008)"

De infoteur van dit artikel heeft aangegeven wegens omstandigheden moeilijk of niet te kunnen reageren.
Reageren op het artikel of reageren op reacties blijft mogelijk, maar antwoord van de infoteur zal mogelijk uitblijven.

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sila
Laatste update: 10-10-2008
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Natuurkunde
Special: Nobelprijs & Winnaars
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!