InfoNu.nl > Wetenschap > Natuurverschijnselen > Boomschuim, een bijzonder natuurverschijnsel

Boomschuim, een bijzonder natuurverschijnsel

Boomschuim, een bijzonder natuurverschijnsel Boomschuim bestaat uit klodders schuim onderaan de stam van een boom. Het schuim ontstaat doordat sappen uit de boom gaan gisten en een chemische verbinding met regenwater aangaan. Het verschijnsel is alleen te zien na nachtvorst in combinatie met een temperatuur boven nul en aanhoudende regen. Net als bomen kan ook het schuimbeestje schuim produceren.
Over het algemeen zijn de winters in Nederland niet streng en blijven ze beperkt tot natte sneeuw, lichte vorst en vooral veel regen. Dit wordt veroorzaakt door een zeeklimaat dat ervoor zorgt dat wij zachte winters hebben. In de natuur valt er dan weinig te beleven en is de aanblik vooral grauw en kaal. Toch valt er juist bij regen buiten iets bijzonders te ontdekken.

Boomschuim is geen ijshaar

De meeste mensen maken geen boswandeling als het nat en druilerig weer is, maar dan loop je wel de kans om een bijzonder verschijnsel mis te lopen. Vooral dan kun je onderaan een boom grote plukken schuim aantreffen. Het lijken grote klodders zeepsop en dat klopt ook, maar dan wel natuurlijk schuim uit de boom zelf dat onder de schors vandaan komt.

Hier is sprake van slijmvloed dat als bubbeltjes schuim uit de boom opborrelt, ook wel boomschuim genoemd. Boomschuim moet niet worden verward met het zeldzame ijshaar, want ijshaar kan zich niet vormen als de temperatuur boven nul is en het bovendien regent. IJshaar bestaat uit dunne draadjes ijs die zich vormen op het dode hout van loofbomen. Hierbij zorgen schimmels in het hout voor de aanmaak van ijshaar dat alleen kan groeien bij een temperatuur tot -4 graden Celsius en bij een hoge luchtvochtigheid.

Boomschuim, bijzonder natuurverschijnsel

Door nachtvorst met overdag een temperatuur boven nul in combinatie met langdurige of felle regenbuien ontstaan spleten in de boom. Dit zorgt ervoor dat de sappen die uit de bomen lekken gaan gisten en een chemische verbinding aangaan met regenwater. Voor de aanmaak van schuim zorgen de saponinen (behorend tot de glycosiden), dit zijn natuurlijke stoffen die je voornamelijk aantreft in de schors van bomen en planten. Het betreft hier eencellige algen, meestal Pleurococcus vulgaris, dit zijn boomalgen.

Boomalgen

De cellen van de Pleurococcus vulgaris bevatten onder andere eiwitten, dit eiwit komt vrij als de celwand van de cellen kapot gaat. Doordat de gasdruk in de boom hoog is (4 bar) wordt het sap door de scheuren uit de boom geperst en ontstaat het boomschuim. Bij regen druipt het regenwater vermengd met de eiwitten langs de boomstam naar beneden. Ook bij zee zien we dit verschijnsel, dode algen die als schuim samenklonteren aan de vloedlijn.

De bescherming van saponinen

Hoe ruwer de schors, hoe meer saponinen. Saponine betekent zeep of schuim, deze zeepstoffen geven bescherming tegen insecten, bacteriën en schimmels. Als de saponinen in aanraking komen met water en zuurstof gaan ze schuimen, net als bij zeep of waspoeder. Diezelfde insecten schijnen het zoetige boomschuim erg lekker te vinden, misschien een afleidingsmanoeuvre van de natuur om zo de boom zelf te sparen. Het schijnt dat tijdens de Tweede Wereldoorlog saponine door veel mensen als zeep werd gebruikt, zeep was toen niet of nauwelijks te verkrijgen.

Bron: James K. Lindsey / Wikimedia CommonsBron: James K. Lindsey / Wikimedia Commons

Geen boomschuim maar schuimcicade of schuimbeestje

In het voorjaar of vroeg in de zomer komt het ook voor dat er schuim op bomen en/of planten zit. Dit wordt veroorzaakt door de schuimcicade, een insect dat eveneens schuim kan produceren. De schuimcicade, ook wel schuimbeestje of spuugbeestje genoemd, produceert schuim als afweerreactie tegen vogels, wespen en spinnen. Dit schuim kunnen we als schuimhoopjes aan de planten zien kleven. In het schuim bevindt zich een onvolgroeide schuimcicade die hier blijft totdat hij een volwassen insect met vleugels is geworden.
© 2016 - 2017 Molleke, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Giftige planten: GlycosidenGiftige planten: GlycosidenEr zijn zeer veel verschillende planten die giftig zijn voor mensen en dieren. Elke plant bevat een andere soort gifstof…
De geneeskracht van heloniasDe geneeskracht van heloniasHelonias is een vaste plant en komt uit Noord-Amerika. Het is zowel een sierplant als een medicinale plant. De Indianen…
Wat zijn saponinen of zeepstoffen?Saponinen zijn een categorie inhoudsstoffen uit het plantenrijk. In 75% van alle planten zitten saponinen, die eveneens…
Waar op aarde komen tornado´s voor?Waar op aarde komen tornado´s voor?Een tornado kan overal op aarde voorkomen, vooral daar waar enorme onweersbuien ontstaan. In Noord-Amerika, in de Tornad…
De geneeskracht van suma of Braziliaanse ginsengSuma is een klimplant die van oorsprong voorkomt in tropische oerwouden van Brazilië, Ecuador, Panama, Paraguay, Peru en…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Byrev / Pixabay
  • https://staatsbosbeheerdrenthe.wordpress.com/tag/boomschuim/
  • http://www.dalfsennet.nl/nieuws/180106/boomschuim.html
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Schuimbeestje
  • http://www.tuinadvies.be/artikels/dieren_schuimbeestje.htm
  • Afbeelding bron 1: James K. Lindsey / Wikimedia Commons

Reageer op het artikel "Boomschuim, een bijzonder natuurverschijnsel"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Molleke
Laatste update: 15-05-2016
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Natuurverschijnselen
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!