De Peelrandbreuk en de bijbehorende wijstverschijnselen

De Peelrandbreuk is een uniek verschijnsel in Nederland, behalve dat de Peelrandbreuk goed te zien is, zijn ook de verschijnselen hiervan waar te nemen in het gebied, namelijk de wijstgronden. In dit artikel vindt u meer informatie over de Peelrandbreuk en de wijstgronden.

Het ontstaan van de Peelrandbreuk

De Peelrandbreuk is ontstaan door de verschuiving van twee tektonische platen. Drie processen hebben ervoor gezorgd dat de breuk slecht water doorlatend is geworden.

Ten eerste heeft de verschuiving van de twee tektonische platen ervoor gezorgd dat de grondsoorten die naast elkaar lagen bij de Peelrandbreuk niet meer aan elkaar gelijk zijn. Er is zo een horst en een slenk ontstaan, op de slenk komt fijn dekzand voor en op de horst grof rivierzand.

Ten tweede kwamen er tijdens het verschuiven van de tektonische platen grote krachten in de bodem vrij. Deze krachten hebben ervoor gezorgd dat, de bij de breuk gelegen grondsoorten, versmeerderen. Het water dat op de horst infiltreert, stroomt voor een groot deel in het grondwater af richting de slenk. Wanneer dit water bij de Peelrandbreuk aankomt, kan het niet meer verder. Het water heeft namelijk moeite om door de versmeerde laag en het daarachterliggende fijne zand te komen. Op deze plaats beweegt het water zich omhoog en komt als kwel aan het oppervlak. Het water dat op hoger gelegen delen van de horst infiltreert, neemt uit onderliggende bodemlagen ijzer- en aluminiumdeeltjes mee. Een gedeelte van dit water komt terecht in het grondwater dat stroomt richting de Peelrandbreuk. Bij de Peelrandbreuk slaat dit ijzer neer als ijzeroxide. Dit proces gaat al vele eeuwen zo door. Bij de Peelrandbreuk is hierdoor een ijzeroerbank ontstaan. Dit derde proces heeft ervoor gezorgd dat het voor het grondwater zo goed als onmogelijk is om in de achterliggende slenk te infiltreren.

Waar ligt de Peelrandbreuk?

De Peelrandbreuk ligt in de provincie Noord-Brabant. Vanuit Heesh loopt de Peelrandbreuk naar Uden en hij gaat verder in zuidelijke richting.

Is de Peelrandbreuk zichtbaar?

De Peelrandbreuk is niet alleen duidelijk zichtbaar door hoogteverschillen en de bodemsamenstelling in de omgeving van de breuk. De aanwezigheid van de breuk zorgt in bepaalde delen van het projectgebied voor kwel, wijstgronden en grondwaterstanden die je in normale omstandigheden niet snel zou verwachten. De verschillen in grondwaterstanden en het opkomen van kwel zorgt aan het oppervlak aan een verschil in begroeiing. De breuk is dus te zien door de hoogteverschillen en het verschil van begroeiing.

Wijstgronden

Een gevolg van de Peelrandbreuk zijn de wijstgronden die in het gebied voorkomen. Wijstgronden komen voor doordat kwelwater in aanraking komt met zuurstof. De opgeloste ijzerverbindingen gaan oxideren en er ontstaan ijzeroerbanken. Doordat het water langs dit ijzer komt krijg je wijstgronden.

Hoe herkent u wijst en wijstgronden?

Wijst heeft een roestige kleur, dit komt door het ijzer. Nog een apart verschijnsel waaraan wijstgronden te herkennen zijn is dat langs de Peelrandbreuk de hoge gronden nat zijn en de lange gronden droog.

Het gebied waarin wijst voorkomt (het gebied tussen Uden en Vorstenbosch) is in 2004 uitgeroepen door de provincie als eerste aardkundig monument in de provincie Noord-Brabant.