Invloed van attitude medicijnen op therapietrouw

In de periode van november 2007 tot mei 2008 is er een onderzoek gedaan naar therapietrouw. In dit onderzoek heb ik specifiek gekeken naar de invloed van attitude ten opzichte van medicijnen op de therapietrouw. De hypothese was dat een negatieve attitude ten opzichte van medicijnen in het algemeen een negatieve invloed zou hebben op therapietrouw. Met andere woorden, als iemand negatieve gedachten heeft over medicijnen, zal deze sneller therapieontrouw zijn.

Het onderzoek is uitgevoerd door studenten van de Vrije Universiteit, studierichting Algemene Gezondheidswetenschappen 2e jaar. De studenten hebben in totaal 571 Diabetes Mellitus type 2 patiënten geïnterviewd over verschillende onderwerpen, waaronder therapietrouw (de mate waarin met trouw de voorgeschreven medicatie inneemt), attitude ten opzichte van medicijnen in het algemeen, vertrouwen in de huisarts en vele andere onderwerpen die wellicht verband konden hebben met therapietrouw.

Achtergrond

Ik heb me, samen met mijn onderzoeksgroep, vooral gericht op de relatie tussen attitude ten opzichte van medicijnen in het algemeen en therapietrouw. Aan de hand van literatuuronderzoek hebben wij gevonden dat er eerder onderzoek is gedaan naar attitude en therapietrouw, onder andere bij astmapatiënten. In een van deze onderzoeken is gekeken naar de invloed van de attitude van astmapatiënten ten opzichte van hun medicatie op het zelf regelen van hun medicijninname. Hieruit is gebleken dat wanneer deze patiënten negatief staan tegenover medicatie in het algemeen, ze minder bereid zijn om hun eigen medicijnen in te nemen zoals voorgeschreven. Er is nog niet eerder onderzoek gedaan over de relatie tussen attitude en therapietrouw bij diabetespatiënten. Dit is één van de redenen waarom wij ons onderzoek hierop gericht hebben.

De mening van patiënten en hun houding ten opzichte van medicijnen kan dus een grote invloed hebben op de therapietrouw; een negatieve opvatting leidt eerder tot therapie-ontrouw. Een eerdere literatuurstudie van het Nivel wijst daarnaast uit dat een positieve attitude ten opzichte van medicatie de therapietrouw van chronisch zieken bevorderd4. Het gaat hierbij om zowel de opvatting over medicijnen die aan de patiënt zijn voorgeschreven, als om de opvatting over medicatie in het algemeen. De gevolgen van therapieontrouw kunnen op zowel medisch als economisch gebied zijn en kunnen leiden tot complicaties van de ziekte, ziekenhuisopnames en opnames in verpleeghuizen.

De onderzoeksvraag in ons onderzoek was: ‘Is er een associatie tussen de attitude ten aanzien van medicijnen in het algemeen en therapietrouw bij Diabetes Mellitus type 2 patiënten?’. De hypothese was dat een negatieve attitude ten opzichte van medicijnen in het algemeen en negatieve invloed zou hebben op de therapietrouw. Met andere woorden, negatieve gedachten over medicijnen, of meer concerns dan needs, zou er voor zorgen dat patiënten minder therapietrouw zijn.

Materiaal en Methode

De data die is verkregen uit de interviews met de DM2 patiënten, is geanalyseerd met het computerprogramma SPSS. Met de gegevens is vervolgens een analyse uitgevoerd om te kijken of onze hypothese ook waar was, en welk verband er precies bestaat tussen attitude ten opzichte van medicijnen in het algemeen en therapietrouw. Hierbij is ook rekening gehouden met eventuele confounding en effectmodificatie in het associatiemodel. Er zijn ook voorspellende determinanten gezocht die invloed hebben op de door ons onderzochte relatie door middel van het opstellen van een predictiemodel.

Resultaten (+ conclusie)

Uit de analyses van het associatiemodel is naar voren gekomen dat een positieve attitude ten opzichte van medicijnen in het algemeen een positieve invloed heeft op de therapietrouw ( OR = 1,096 en p-waarde = 0,000) De variabelen ‘leeftijd’ (OR = 1,004 en p-waarde = 0,015) en ‘burgerlijke staat’ (OR = 0,828 en p-waarde = 0,025) zorgden voor een vertekening van het effect van de attitude op therapietrouw. Een kleine onderschatting van de gevonden relatie heeft plaats gevonden door de confounders ‘lezen van de bijsluiter’ en ‘opleiding’. Het uiteindelijke verband tussen attitude en therapietrouw gecorrigeerd voor de confounders ‘opleiding’ en het ‘lezen van de bijsluiter’ en voor de effectmodificator ‘leeftijd’ wordt weergegeven door de OR van 1,059 met een bijbehorende p-waarde van 0,018. Mensen die een positieve attitude hebben, hebben dus 1,059 zoveel odds om therapietrouw te zijn.
Uit de analyses van het predictiemodel is naar voren gekomen dat de variabelen ‘etniciteit’ en het ‘aantal medicijnen’ een goede voorspeller zijn voor attitude ten aanzien van medicijnen in het algemeen en therapietrouw van DM2 patiënten.

Discussie

Uit het onderzoek bleek dus uiteindelijk dat er een (significant) verband bestaat tussen attitude ten opzichte van medicijnen in het algemeen en therapietrouw (bij DM2 patienten). Patienten met een positieve attitude ten opzichte van medicijnen in het algmeen hebben 1,059 meer odds om therapietrouw te zijn. Dit is echter geen onomstotelijk bewijs dat de relatie er ook werkelijk is. Er kunnen verschillende vormen van bias zijn ontstaan. Onder andere informatie bias door sociaal wenselijke antwoorden, of antwoorden die om andere redenen niet kloppen met de werkelijkheid.

Aan de hand van dit onderzoek kunnen we ook iets zeggen over de praktijk. Kunnen we aan de hand van deze informatie de therapietrouw verbeteren? Een eventuele oorzaak van een positieve dan wel negatieve attitude is het gebrek aan een voorlichting (lezen van de bijsluiter) over de medicatie die een patiënt krijgt voorgeschreven. Een oplossing voor het probleem van therapieontrouw zou kunnen zijn dat patiënten die hun medicatie niet innemen zoals voorgeschreven door de arts, meer voorlichting hierover krijgen. Het blijkt namelijk uit het onderzoek, dat een positievere attitude leidt tot een betere therapietrouw. De voorlichting zou gedaan kunnen worden door de huisarts of diabetesverpleegkundige, maar kan ook op andere manieren gerealiseerd worden, bijvoorbeeld door het verspreiden van informatieve folders.Naast betere voorlichting zou er ook meer onderzoek gedaan moeten worden naar andere factoren die van invloed zijn op de attitude en therapietrouw van patiënten met voorgeschreven medicatie. Ook kunnen er studies gedaan worden voor andere chronische ziekten, omdat deze nu voornamelijk gedaan zijn bij astma- en diabetespatiënten. Door in de toekomst meer onderzoek te doen naar de oorzaken van therapieontrouw en welke factoren hierbij een rol spelen, kan er meer inzicht komen in de mogelijkheden om de therapietrouw te verbeteren

Contact

Het volledige onderzoeksrapport kan via een berichtje aangevraagd worden. Zet hierin ook even waar je het voor wilt gebruiken. © 2008 Parisgirl, gepubliceerd in Onderzoek (Wetenschap) op 06-06-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Parisgirl is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Onderzoeken naar therapietrouw: Therapietrouw is erg belangrijk bij een behandeling met medicatie. Het is dus een groot probleem dat veel patiënten die behandeld worden met medicijnen therapieontrouw zijn. D…
• Aandoeningen: diabetes mellitus: Diabetes mellitus (suikerziekte) is een aandoening waar je tegenwoordig steeds meer over hoort. Dit komt omdat steeds meer mensen met deze aandoening te maken krijgen, de één…
• Zorgverzekeraar,apotheker: wel of geen vergoeding medicijnen: Voor ons allemaal een bekend verschijnsel, de apotheker in bijna iedere wijk. Zo gewoon, dat we eigenlijk niet beter weten. Maar dat zou in de na…
• Kamelenmelk lijkt goed voor mensen met diabetes: Onderzoek heeft uitgewezen dat mensen met diabetes resultaat hebben bij het drinken van kamelenmelk. Nederland telt 1 kamelenboer, wellicht volgen er meer na…

Bronnen en/of referenties

• Hansson Scherman, M., Löwhagen, O. (2004). Drug compliance and identity: reasons for non-compliance. Experiences of medication from persons with asthma/allergy. Patient Education and Counselling.
• Vermeire, E.,Van Royen, P., Coenen, S., Wens, J., Denekens, J. (2005). Therapietrouw bij diabetes type 2-patiënten vanuit het standpunt van de patiënt.
• Huisarts nu.
• Osman L.M.. (1997). How do patients’ views about medication affect their self-management in asthma? Patient Education and Counselling
• Van den Brink-Muinen, A., Van Dulmen, A.M. (2004). Factoren gerelateerd aan farmacotherapietrouw van chronisch zieken. Resultaten van studies uitgevoerd in Nederland sinds 1990. NIVEL
• Nederlands Van Dale woordenboek, trefwoorden ‘attitude’ en ‘therapietrouw’
• Falagas, M.E., Zarkadoulia, E.A., Pliatsika, P.A. & Panos, G. (2008). Socioeconomic status (SES) as a determinant of adherence to treatment in HIV infected patients: a systematic review of the literature. Retrovirology 2008, 5:13
• Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (2004). Gepaste zorg. publicatienummer 04/08. pagina 20
• Moshkovska, T., Stone, M., Baker, R. & Mayberry, J. (2008). Qualitative investigation of patient adherence to 5-aminosalicylic acid therapy in patients with ulcerative colitis. Inflamm Bowel Dis.
• Twisk, J.W.R. (2007) Inleiding in de toegepaste biostatistiek. Maarsen: Elsevier gezondheidszorg. p.255