Is de biotech industrie de sector van de toekomst?

In België is de biotech industrie een relatief jonge tak die binnen het brede domein van de 'life science' opereert. Blijft het in de Belgische biotech industrie bij een wensdroom ooit succesvol en winstgevend te zijn of zitten er op korte termijn alsnog flinke winststijgingen aan te komen? "Het ontbreekt aan een coherente beeld van de industrie"
Volgens Els Vanheusden, general manager van Flandersbio, een organisatie die biotechbedrijven samenbrengt en vertegenwoordigt, is het woord 'verlieslatend' niet aan de orde. Het gaat om een denkfout die men maakt omdat het aan een coherente beeld van de industrie ontbreekt. "Men mag de biotech industrie niet zien als een sector in de strikte zin van het woord, zoals dat bijvoorbeeld voor de bouwsector wel geldt. Het gaat om een 'toolbox' van technologieën die in traditionele sectoren ingezet kan worden. De farmaceutische sector (rode biotech), de agro-industrie (groene biotech) en de chemiesector (witte biotech) implementeren bij de ontwikkeling van hun producten de technologieën die de biotech hen aanreikt. Men mag daarom niet uitsluitend naar de omzet van een biotechbedrijf kijken. De toegevoegde waarde is ook van belang.”

Tijdrovend en duur

Dat de omzet laag is, zeker bij startende spin-offs, is ook niet het gevolg van een manke aanpak of een inschattingsfout, volgens Vanheusden. Het is eigen aan de manier waarop gewerkt wordt. "Neem nu een biotechbedrijf dat onderzoek naar moleculen verricht voor de productie van een specifiek geneesmiddel. Dat gaat in stappen tewerk, omdat het onderzoek tijdrovend is en veel kost. Het start eerst en vooral met dierproeven. In fase I gaat men proeven op gezonde vrijwilligers uitvoeren. In fase II richt men zich tot een beperkte groep patiënten om de werkzaamheid en de juiste dosis van het medicament te vinden. In fase III tenslotte, focust men op een grotere groep patiënten waarbij veelal een placebo wordt gebruikt om de werkzaamheid te testen.”

Milestone payments

Het doorlopen van deze verschillende fasen is een titanenwerk. Er gaan soms vijftien jaren overheen. Daarna doet de overheid er nog eens twee jaar over om het geneesmiddel al dan niet goed te keuren. Omdat vooral fasen IIb en III ontzettend duur zijn, gaat het biotechbedrijf liefst een partnership met een farmaceutisch bedrijf aan. Dat laatste neemt ook de uiteindelijke commercialisering van het geneesmiddel voor zijn rekening. Concreet betekent dit: voortdurend investeren en weinig beschikbare inkomsten. Wanneer een biotechbedrijf in fase II of III een deal sluit met een farmaceutisch bedrijf, wordt het betaald in 'milestone payments'. Eens de producten op de markt komen, krijgen de biotechbedrijven daar royalty’s bovenop. Dat is de troef die de venture capitalists in handen hebben en waarom ze hun centen ervoor veil hebben. Op dat moment maken zij winst.

Vertekend beeld

Vanheusden begrijpt wel dat een bedrijf als Innogenetics in de ogen van aandeelhouders en economisten 'kwakkelend' wordt genoemd, maar volgens haar baseert men zich dan opnieuw op een vertekend beeld. "Innogenetics ontwikkelde diagnostica enerzijds en therapeutische vaccins anderzijds. De ontwikkeling van de vaccins kostte meer dan de inkomsten uit de verkoop van de diagnostica, zodat het bedrijf verlieslatend was. Sinds de twee bedrijfspoten van elkaar gescheiden werden, ziet de toekomst er voor Innogenetics veel beter uit. Als er nu voor de nieuwe, therapeutische poot Genimune elders geld gevonden wordt, dan is succes verzekerd. Dus louter naar de balans van een bedrijf kijken, is nooit een goed idee. Een bedrijf als Ablynx daarentegen boert goed omdat het al snel heel wat partnerships met farmaceutische bedrijven kon afsluiten en een succesvolle beursgang had."

Witboek

In 2006 analyseerde de life science industrie in het “Witboek Life Science Industrie Vlaanderen” haar eigen sterktes en zwaktes en formuleerde ze aanbevelingen aan toenmalig Minister van Economie, Ondernemen, Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse Handel, Fientje Moerman. Er werd onder andere gesteld dat de life science industrie in Vlaanderen op het vlak van onderzoek en ontwikkeling achterwege bleef. Men zou er niet voldoende in slagen om de kennis te vertalen naar commercieel bruikbare producten op de internationale markt. Moest dit wel het geval zijn, dan zou de overheid haar investering op het vlak van subsidies sneller kunnen terugverdienen. In het aantrekken van nieuwe investeerders, het aanmoedigen van jonge investeerders en het houden van grote investeerders voor de biotech industrie in Vlaanderen zou men bovendien pas lukken als er beleidsmatig ook veranderingen zouden worden doorgevoerd. De aanbevelingen uit dit Witboek mondden uit in een evaluatiemoment met alle betrokken actoren en de verschillende overheden.

Duit in het zakje

"De overheid doet sindsdien haar duit in het zakje. Er is nu bijvoorbeeld een grotere vrijstelling van bedrijfsvoorheffing voor onderzoekers en een verminderde belasting op inkomsten uit Belgische patenten. Er is ook een verhoging van de budgetten voor industrieel onderzoek. Toch zijn de loonkosten in de biotech industrie nog steeds hoger dan in de buurlanden en blijft het moeilijk risicokapitaal te vinden. Maar werkloze onderzoekers zal je niet snel tegenkomen. De sector schreeuwt om nieuwe krachten. Einde 2006 stelden de Vlaamse biotechbedrijven zo’n 2920 mensen tewerk. Einde 2007 waren dat er al minstens zevenhonderd meer.”

Stille revolutie

Er wordt wel eens gesproken over een biologische revolutie die na de elektronische revolutie haar intrede deed en een snelle opmars maakt. Els Vanheusden heeft het liever over een stille evolutie. Ze houdt niet van het woord revolutie omdat dit een plotse omwenteling inhoudt. “Er is sprake van voortdurende vooruitgang, maar ik ben ervan overtuigd dat we nog vele jaren verder moeten werken om alle biotechvruchten te kunnen plukken.” Jo Vanhemelrijck, secretaris-generaal van EuropaBio, spreekt liever van een onzichtbare revolutie. “Men heeft de laatste vijftien, twintig jaar nieuwe ontdekkingen gedaan en de kennis over levende cellen is vergroot. Meer en meer beseft men nu dat deze kennis kan gebruikt worden in alle geledingen van de maatschappij. De biotech industrie nestelt zich momenteel in alle sectoren, maar niet iedereen merkt die evolutie op, omdat ze traag verloopt. Er wordt nu al papier gebleekt met enzymes en bij het stonewashen van jeans komen er ook enzymes aan te pas. De Europese commissie heeft berekend dat het gebruik van toepassingen uit de biotech industrie op dit moment aan de Europese economie een toegevoegde waarde geeft van 1,69 procent. Dat klinkt gering maar dat percentage is even groot als het percentage van de hele textielindustrie binnen de Europese gemeenschap. Ook al is er misschien momenteel een moeilijk moment aangebroken voor de biotechbedrijven, toch zit er toekomst in deze industrie.”

Iedereen gelijk

“Iedereen heeft eigenlijk gelijk,” zegt Roland Nobels, zelfstandig consultant en Business Angel, daarop. Het is waar dat de looptijden om tot een afgewerkt, verkoopbaar product te komen, erg lang zijn. Het onderzoek kost ook handenvol geld en is tijdrovend. En het is niet omdat een bedrijf vandaag nog verlies maakt, dat het businessmodel niet goed in elkaar steekt of dat de beurswaardering laag is. Anderzijds stel ik vast dat niet veel biotechbedrijven er na hun beursgang in slagen om succes te hebben en inkomsten te genereren.Venture capitalists zijn daarom vandaag de dag minder happig om te investeren in start-ups, vooral omdat het huidige investeringsklimaat niet gunstig is en er een markt voor beursintroducties ontbreekt. Het is nu eerder de trend om de biotech-participaties in portefeuille te verkopen aan een grote speler op de markt, dan een beursnotering te krijgen. De grote farmaceutische bedrijven hebben meer en meer nood aan nieuwe producten die marktrijp moeten worden gemaakt en zijn dus eens te meer geïnteresseerd in overnames. Daar kunnen de start-ups of kleinere bedrijven op inspelen. Ik denk dat we op dit moment kunnen spreken van een consolidatiemoment: ofwel moet er gedacht worden aan fusioneren met een sectorgenoot ofwel een overname door een grote speler.”