Olieprijs heeft bodem achter de rug

De olieprijs bereikte op 11 juli 2008 een piek van USD 147, 27 per vat olie van 159 liter, op dat moment als gevolg van angsten over een aanbodkort vanuit het Midden Oosten en Nigeria. Later bleek dat er in de eerste helft van 2008 fors was gespeculeerd op hogere olieprijzen door onder andere banken en hedgefondsen. Dit werd mede in de hand gewerkt door de goedkope kredietverlening. De kredietcrisis heeft daar een einde aan gemaakt. De daaropvolgende recessie heeft eveneens de vraag gedrukt.

Forse daling vraag naar olie in 2009

In 2008 was de vraag naar olie al lager dan in 2007. In 2007 lag de gemiddelde vraag naar olie op 86,1 miljoen vaten per dag volgens het Internationale Energie Agentschap. In de eerste twee kwartalen van 2008 kwam de vraag naar olie nog boven het niveau van 2007 uit. Maar door een zwak derde en vooral vierde kwartaal eindigde de vraag naar olie in 2008 op gemiddeld 85,8 miljoen vaten per dag. Traditioneel is in het vierde kwartaal de vraag naar olie juist het grootst.

Volgens de maandrapporten van de bekende olie-onderzoeksinstituten – het Amerikaanse Energy Information Administration (EIA), het Internationale Energie Agentschap (IEA) en de Organisatie van Olieproducerende en –exporterende Landen (OPEC) – komt de dagelijkse vraag naar olie fors lager uit in 2009. De OPEC verwacht in 2009 een vraag van 84 miljoen vaten per dag, maar de IEA (het olie-instituut van de OESO) is nog pessimistischer met een verwachting van 83,2 miljoen vaten. De Amerikaanse EIA zit daar tussen in met een voorspelling van 83,7 miljoen vaten. Een daling van de vraag naar olie in twee opeenvolgende jaren is voor het laatst voorgekomen in 1982-1983. Op basis van een economisch herstel verwachten alle drie de olievolgers een lichte stijging naar een niveau van 84-84,5 miljoen vaten per dag.

Olieproductie flink aangepast

Begin 2008 bereikte de wereldwijde olieproductie een voorlopige piek van 87 miljoen vaten per dag. Medio 2008 was Peak Oil het gesprek van de dag. Sindsdien is de olieproductie in het zogenaamde niet-OPEC gebied licht gedaald naar 50,3 miljoen vaten per dag. Maar de OPEC-landen hebben sinds oktober 2008 de dagelijkse olieproductie met bijna 4,2 miljoen vaten verlaagd. Ook zijn diverse projecten in de gehele wereld uitgesteld omdat die bij een olieprijs onder USD 70-75 niet rendabel zouden zijn. Met name de productie bij de Canadese oliezanden heeft averij opgelopen.

De olieprijs is uitgebodemd

De OPEC ziet bijvoorbeeld een olieprijs van minimaal USD 75 als een faire prijs. De eerstvolgende WTI-oliefuture is de leidende prijsindicator voor olie. Begin 2009 tikte de olieprijs nog een bodem aan van USD 32-33 dollar. Sinds begin april 2009 weet de olieprijs overtuigend boven USD 50 te blijven. Dit moet te maken hebben met het herstel van de financiële markten, maar ook met het krimpende aanbod van de OPEC. Met een herstel van de toekomstige vraag op het radarscherm zijn er genoeg redenen om een hogere olieprijs te verwachten. De OESO-landen houden grotere olievoorraden aan dan gebruikelijk: er is voldoende voor zestig dagen. Gezien de achtbaanrit van de olieprijs en de aandacht voor energiezekerheid ligt een daling echter niet voor de hand.

Daarnaast is het bij een stijging van de vraag naar olie niet zo eenvoudig om de productie weer te verhogen. De niet-OPEC olieproductie zit al tegen de limiet aan. Er zijn landen, zoals Brazilië, die nog enigszins de productie kunnen verhogen. Maar daartegenover zijn landen die worden geconfronteerd met een daling, zoals vele Westerse landen. Maar ook een exporteur als Mexico.

Ook binnen de OPEC zijn er grote verschillen. Saudi-Arabië heeft nog voldoende reservecapaciteit. Waar de dagelijkse olieproductie in april 2009 op ongeveer 8 miljoen vaten lag, is er in de toekomst uitzicht op een productiecapaciteit van 12,5 miljoen vaten per dag. Althans dat is wat de Saudische staatsoliemaatschappij, Saudi Aramco, de toehoorders heeft voorspiegeld. Echter Nigeria en Venezuela zagen hun productie in 2008 reeds dalen, ook toen de olieprijs het ene na het andere record boekte. In Nigeria speelde sabotage een rol, terwijl Venezuela sinds de nationalisatie van de olie-industrie met een investeringsachterstand kampt. Het lijkt erop dat hier niet gauw verandering in komt.

Hogere olieprijs ligt in het verschiet

Regeringen hebben wereldwijd miljarden dollars in de economie gepompt om de recessie te bestrijden. Op den duur zal dat de vraag naar olie weer bevorderen. De lage olieprijs in de tweede helft van 2008 en de eerste helft van 2009 heeft echter wel een negatief effect gehad op het investeringsniveau van nieuwe olieproductie (zie ook Nieuwe olie supercyclus in aantocht vanaf 2010 of 2011). Dat is namelijk hard nodig om de natuurlijke productiedaling van bestaande olievelden op te vangen. Nu ook het aanbod van olie achter blijft bij de verwachtingen, moet dat een prijsopdrijvend effect hebben. Dat duidt erop dat we de bodem van de olieprijs uit het begin van 2009 niet meer terug zien. (Zie ook de voorspelling op 19 maart 2009 met tevens een historische grafiek van de olieprijs uit de BP Statistical Review of World Energy). De actuele olieprijs is te volgen op EnergyPlaza.

Dit artikel is onderdeel van de special Energiezekerheid en Peak Oil.