Goldman Sachs ziet nieuwe energiecrisis en hogere olieprijs

De olieprijs heeft in 2008 en de eerste helft van 2009 een spectaculair verloop laten zien. Van een hoogtepunt van USD 147, 27 op 11 juli 2008 in vrijwel een rechte lijn naar bijna USD 32 in de winter. Op 9 juni 2008 sloot de olieprijs voor het eerst in 7 maanden tijd boven USD 70. Goldman Sachs had toen net een rapport gepubliceerd waarin het waarschuwt voor een energiecrisis. Hogere olieprijzen en recessies zijn nauw met elkaar verweven. Volgens Goldman Sachs is er sprake van een niet-onderkende energiecrisis. De onderliggende vraag in OESO-landen moet dalen, willen de BRIC-landen hun groei kunnen vasthouden. De Amerikaanse investeringsbank ziet de rally van de olieprijs in de eerste helft van 2009 dan ook als de eerste in een reeks van vier. De stijging van de olieprijs boven USD 65 is een normalisatie van "prijsonevenwichtigheden, veroorzaakt door de kredietcrisis." In deze periode is de hoogte van de olieprijs het resultaat van een bewegende interactie tussen voorraden, investeringsniveau's, olieproductie van de OPEC en de macro-economische omgeving.

Olieprijs wordt weer opwaarts gedreven

De andere drie rallies zullen plaatsvinden in de:

• tweede helft van 2009: Doordat de wereldeconomie stabiliseert, onstaat er een cyclische stierenmarkt. In deze periode zal de OPEC vasthouden aan de productiebeperkingen, waardoor de olievoorraden zullen teruglopen naar het gemiddelde niveau van de afgelopen 10 jaar (in mei 2009 stegen de olievoorraden nog naar het niveau van 1990). De grootste daling van de vraag naar olie vond al in het begin van 2009 plaats. Volgens het Internationale Energie Agentschap was die daling 3% ten opzichte van 2008 (oftewel 2,6 miljoen vaten per dag). Het lijkt er dus op dat Saudi-Arabië het heft in handen heeft in de tweede helft van 2009. Dit land heeft nog de grootste reservecapaciteit (zo'n 4 miljoen vaten per dag aan extra olieproductie), maar het lijkt erop dat Saudi-Arabië daar vooralsnog geen gebruik van zal maken. Als gevolg hiervan rekent Goldman Sachs op een olieprijs van USD 85 aan het eind van 2009 in plaats van de eerder geventileerde USD 65.
• eerste helft van 2010: In deze periode voorziet Goldman Sachs een structurele stierenmarkt. Futures met een latere leverdatum zullen dan stijgen. Dit motiveert niet-OPEC landen om extra te investeren in nieuwe olieproductie. De reservecapaciteit van de OPEC zal dan weer geleidelijk worden ingezet om de tussenliggende periode te overbruggen. In de eerste helft van 2010 denkt Goldman Sachs dat de WTI-olieprijs op USD 90 uit zal komen (in plaats van de eerder afgegeven verwachting van USD 70). “..Thus, we view expected OPEC production increases likely later this year [2009] and into 2010 as nothing more than buying the market some time and helping build an inventory cushion that the market will eventually sorely need given non-OPEC production declines.”
• tweede helft van 2010: De wereld zal waarschijnlijk weer worden geconfronteerd met olietekorten. De reservecapaciteit van de OPEC zal onvoldoende blijken te zijn om aan de stijgende vraag naar olie te voldoen. De groei van de olieproductie van niet-OPEC landen zal gelimiteerd zijn door onvoldoende investeringen in de infrastructuur voor olieproductie. Aan het einde van 2010 wordt verwacht dat de olieprijs uit zal komen op USD 95.

De niet-onderkende energiecrisis

Volgens Goldman Sachs is tussen 2006-2009 de macro-economische omgeving gedomineerd geweest door twee terugkomende thema's, die de economische groei hebben beperkt: de financiële crisis en de energiecrisis. Hoewel de financiële crisis is erkend, is de energiecrisis over het hoofd gezien. Het verergeren van de financiële crisis heeft er namelijk voor gezorgd dat de olieprijzen niet lang genoeg op een hoog niveau bleven om een oplossing voor het energieprobleem te genereren. En dat energieprobleem is niet verdwenen. Voor september 2008 verschoof de macro-economische focus simpelweg tussen elke lopende crisis: olieprijsstijging naar USD 75 per vat, sub-prime crisis, olieprijsstijging naar USD 100 per vat, de neergang van Bear Stearns, olieprijsstijging naar USD 150 per vat en uiteindelijk het uiteenvallen van Lehman Brothers. Elke gebeurtenis heeft op de een of andere manier een negatieve invloed gehad op de economische groei.

Olieproductiecapaciteit bijna volledig in gebruik

De reden waarom de financiële crisis en de energiecrisis de twee belangrijkste kwesties waren, is dat zij twee extreem grote, wereldwijde onevenwichtigheden vertegenwoordigden. Deze moesten eerst worden opgelost om de wereldwijde economische groei weer aan te zwengelen. Bij de financiële instellingen bestond de onevenwichtigheid uit een excessieve schuld en een te grote hefboom. In de oliesector was het gebruik van de productiecapaciteit bijna 100%. Zelfs in de eerste helft van 2009, wanneer de wereld een van de grootste recessies meemaakt sinds 1930, is het gebruik van de productiecapaciteit nog 95%. Begin 2008 verergerde het ene probleem het andere. Een van de grootste (speculatieve) beleggingsthema's was toen het short gaan van financiële instellingen en het long gaan van olie.

Peak Oil aanstaande of niet?

Gedurende 2009 is er echter een begin gemaakt met het oplossen van de problemen bij financiële instellingen. Maar het tegenovergestelde gebeurt met de energiecrisis. Het gebrek aan investeringen vergroot het probleem alleen maar. De groei van het aanbod van olie zal niet in de pas lopen met de gestage groei van de vraag naar olie. Volgens Goldman Sachs zal het aanbod van olie op z'n best met 0,75% per jaar groeien, terwijl de vraag naar olie het oude groeiscenario weer oppakt: 1,8% per jaar. Vandaar dat de vraag naar olie in de OESO-landen omlaag moet ten faveure van de BRIC-landen.

De oorzaak van deze energieproblemen ligt volgens Goldman Sachs vooral in de politieke sfeer, en niet geologisch (zoals Peak Oil aanhangers voorstaan): slechte omgeving voor regelgeving voor de oliesector,belastingbarrières, protectionisme op het gebied van natuurlijke hulpbronnen en een inadequate infrastructuur voor olieproductie en -transport. De Amerikaanse investeringsbank denkt dat de olieprijs op de langere termijn alleen maar kan stijgen vanwege de groeiende schaarste van olie. Wanneer de wereldeconomie aantrekt, zal dit extra zichtbaar worden.

De positie van Goldman Sachs

Goldman Sachs staat bekend als één van de belangrijkste bankiershuizen voor de olie-industrie. Vandaar dat er ook wordt gesuggereerd dat Goldman Sachs baat heeft bij een hogere olieprijs. Is het een "self-fulfilling prophecy" of niet? Voorlopig wordt de wereld weer geconfronteerd met hogere olieprijzen. En speculanten grijpen hun kansen wederom. Volgens een onderzoek van Barclays Capital hebben speculatieve fondsen in de eerste helft van 2009 zo'n 13% van de uitstaande termijncontracten ingeslagen.

Dit artikel is onderdeel van de special Energiezekerheid en Peak Oil.