Xiao Xiao: de muis die door mensen is gemaakt

In 1996 sloegen wetenschappers erin om een schaap te klonen. Na Dolly, het eerste gekloonde schaap, zijn er talloze zoogdieren gekloond. Aan dat lijstje kunnen we nu Xiao Xiao de muis toevoegen. Maar na onder andere schapen, honden en paarden, is een muis toch helemaal niet interessant? Jawel hoor, want Xiao Xiao is gekloond uit "volwassen" cellen die geprogrammeerd zijn om zich als stamcellen te gedragen.

De techniek

Chinese wetenschappers hebben huidcellen van een volwassen muis genomen en deze geprogrammeerd om zich te gedragen als stamcellen. Stamcellen zijn cellen die (nog) niet besloten hebben wat voor soort cel ze uiteindelijk worden. Deze stamcellen worden uit foetussen gehaald en daar zijn natuurlijk ethische bezwaren bij. De geprogrammeerde cellen komen van normale huidcellen van een volwassene. Door blootgesteld te worden aan een bepaald virus veranderen de cellen in stamcellen. Dit soort cellen wordt iPS-cellen genoemd en tot nog toe was nog niet bekend dat ze in staat waren om te veranderen in willekeurig welk soort cel. De techniek om iPS-cellen te kweken stamt uit 2007, maar sindsdien waren wetenschappers er nog niet in geslaagd om een levensvatbare embryo te maken met iPS-cellen. Xiao Xiao en zijn 26 broertjes en zusjes tonen dus aan dat iPS-cellen in staat zijn om een levensvatbare embryo te creëren en hier een gezonde volwassen muis uit te laten groeien.

De waarde van Xiao Xiao

Xiao Xiao bewijst dat iPS-cellen gebruikt kunnen worden om allerlei soorten cellen te creëren. Dit biedt perspectieven in het ontwikkelen van behandelingen voor verschillende ziektes zoals parkinson, spierziekten als MS en diabetes. Omdat tot nu toe alleen gewone stamcellen als bruikbare cellen hiervoor werden gezien stond het onderzoek naar stamcel behandelingen op een laag pitje. Het gebruik van normale stamcellen is in veel landen verboden (zoals ook in Nederland). Dankzij iPS-cellen kan de discussie weer geopend worden in het voordeel van stamcellen. De iPS-cellen zijn immers afkomstig van huidcellen van volwassenen, die deze cellen natuurlijk zonder gevaar voor eigen leven kunnen afstaan.

Bruikbaar?

Toch is het klonen van muisjes als Xiao Xiao niet hetzelfde als het klonen van een mens. Naast de ethische bezwaren die hierop rusten hoeft het niet te betekenen dat de techniek die bij Xiao Xiao is gebruikt überhaupt bruikbaar is voor mensen. Daarbij komt het probleem dat Xiao Xiao één van een veel grotere groep muisjes is. De meeste van deze muisjes waren doodgeboren en van de muisjes die levend geboren werden, hebben heel veel de eerste paar dagen niet overleefd. Onder de muisjes komen veel afwijkingen voor, die mogelijk worden veroorzaakt door het virus dat gebruikt wordt om de iPS-cellen te creëren. Enkele muisjes overleefden langer, zoals Xiao Xiao, en hebben zelfs alweer gezonde kinderen en kleinkinderen. Deze tweede en derde generaties vertonen tot nog toe geen van de afwijkingen die bij de eerste generatie voor komen.