Pathologisch Anatomisch Laboratorium

Pathologisch Anatomisch Laboratorium, iedereen heeft er vast wel eens van gehoord. De meeste mensen kennen het voornamelijk van de tv, door series zoals CSI. Toch is de werkelijkheid anders en gebeuren er veel meer onderzoeken op een P.A Lab dan alleen maar een doodsoorzaak vast stellen. Een kleine inleiding in de wereld van de Pathologie.

Pathologisch Anatomisch Laboratoirium

Het voornaamste doel van de onderzoeken die op een P.A. Lab worden verricht, is een arts of specialist helpen met het stellen van een diagnose bij een patiënt. Laboratoriumonderzoeken worden niet alleen gedaan om bepaalde ziektes te bevestigingen, maar ook om ze uit te sluiten. Op deze manier kan een arts bepaalde ziektes/aandoeningen van zijn lijst afstrepen om er uiteindelijk één over te houden zodat een patiënt op de juiste manier kan worden behandelend. Ook wordt er regelmatig een obductie, ook wel sectie genoemd, verricht om de doodsoorzaak vast te stellen bij overleden mensen.

Binnen een Pathologisch Anatomisch Laboratorium kent men verschillende afdelingen:

• Histologie = onderzoek van weefsel.
• Immunologie = antigenen aantonen in weefsel met antilichamen.
• Cytologie = onderzoek van losse cellen.

Histologie

Op de afdeling histologie wordt het ingezonden patiëntenmateriaal dusdanig bewerkt, zodat een patholoog anatoom het kan beoordelen onder de microscoop.

Dit gebeurd in een aantal vaste stappen:

Weefel uitnemen
Een arts of specialist verwijderd chirurgisch, verdachte of zieke weefsel bij een patiënt.

Weefsel fixeren
Om te zorgen dat het weefsel niet gaat vervallen (rotten) moet het worden gefixeerd. Hiervoor wordt meestal 4% formaline gebruikt, in de volksmond wordt formaline vaak "sterk water" genoemd. Formaline tast de structuur van het weefsel niet aan, waardoor het weefsel goed te beoordelen blijft.

Dehydrateren
Om het weefsel verder te kunnen bewerken zal het formaline vervangen moeten worden door paraffine (= een soort kaarsvet). Dit gebeurt in meerdere stappen.

Eerst wordt wordt het weefsel gedompeld in alcohol reeksen met oplopende percentages, 50%, 70% 96% en tot slot 100%.
Omdat alcohol en paraffine niet mengen komt er nog een tussen stap met xyleen (= een chemische oplossing en wordt gebruikt als oplosmiddel voor hars en vet). Het weefsel gaat in verschillende xyleenbaden totdat het alcohol is verdwenen. Daarna gaat het in paraffine baden en zal uiteindelijk al het formaline vervangen zijn door paraffine.

Inblokken
Vervolgens wordt het weefsel ingeblokt in paraffine. Hiervoor gebruikt men een passende mal waar het weefsel in wordt gelegd en wordt het overgoten met een ruime hoeveelheid vloeibare paraffine. De blokjes laat men daarna rustig stollen. en uitharden.

Snijden
Om het weefsel goed te kunnen beoordelen onder de microscoop moeten er zeer dunne plakjes van worden gesneden. Hiervoor gebruikt men een microtoom, hiermee is het mogelijk om weefselplakjes te maken met een dikte van 4µ (= 0,004 mm).

Kleuren
De dunne weefsel plakjes worden vervolgens op een objectglas geplakt met behulp van een waterbad.
Het weefsel is bijna kleurloos, om toch een goed beeld van de cellen te kunnen krijgen moet het materiaal gekleurd worden. Eerst moet het paraffine weer uit het weefsel verwijderd worden, anders kunnen de kleurstoffen niet tot in de cellen door dringen. Het deparaffineren gebeurd door middel van meerdere xyleen baden.

Voor de kleuring wordt een de HE- kleuring (Haematoxyline-Eosine) gebruikt. Hierdoor worden de kernen in en cel paars/blauw en het overige weefsel roze/oranje gekleurd. De coupe (glaasje) wordt ten slotte afgedekt met een dekglas en is klaar om microscopisch beoordeeld te kunnen worden door een patholoog.

Overige kleuringen
Bovengenoemde HE-kleuring is een standaard kleuring, die op alle weefsel wordt toegepast. Er zijn nog veel meer kleuringen die worden gebruikt om bepaalde aandoeningen en afwijkingen aan te kunnen tonen. Zo wordt bijvoorbeeld een Gram-kleuring gebruikt om bepaalde bacteriën aan te tonen. Om ijzerstapeling in een lever te kunnen bevestigen wordt gebruik gemaakt van een specifieke ijzerkleuring. Om schimmels zichtbaar te maken kan er gebruik gemaakt worden van een schimmelkleuring. Zo zijn er nog veel meer kleuringen voor allerlei verschillende aandoeningen. De patholoog-anatoom maakt dan ook veelvuldig gebruik van de kleuringen om de juiste diagnose te kunnen stellen.

Immunohistochemie

Op de afdeling immunologie worden antigenen (= ziekteverwekkers) aangetoond in het weefsel door middel van antilichamen (= eiwitten die door mens en dier worden geproduceerd om antigenen vernietigen).

Door immunohistochemische onderzoek kunnen er specifieke tumoren worden aangetoond. Dit kan in het voordeel van een patiënt werken, indien er een gerichte behandelmethode bestaat tegen de specifieke tumor.

Cytologie

Op de afdeling cytologie onderzoeken ze losse cellen die zich bevinden in lichaamsvochten, zoals bijvoorbeeld in urine, cystes of het vocht achter de longen. Ook baarmoederhals uitstrijkjes van de bevolkingsonderzoek en van de gyneacoloog worden beoordeeld op de afdeling cytologie.

De meeste glaasjes met weefsel worden behandeld met een PAP-kleuring (PAP = kleuring volgens Papanicolaou) of met een MGG-kleuring (Maygrünwald en Giemsa) alvorens ze microscopisch beoordeeld kunnen worden.

Obductie

Indien een persoon plotseling overlijdt, dan wordt er meestal, op verzoek van familie en behandelend arts, een obductie verricht. Een obductie is een inwendig onderzoek op een overleden persoon die een patholoog anatoom, samen met een obductie-assistent, verricht in een speciaal ingerichte sectieruimte in het ziekenhuis. Met behulp van eventueel aanvullend histologisch, immunologisch of cytologisch onderzoek, kan de patholoog-anatoom meestal de doodsoorzaak vaststellen.
Het is voor de rouwproces van de familie erg belangrijk om te weten waar hun dierbare aan is overleden. Ook is het belangrijk om te weten of de aandoening erfelijk is belast voor eventueel broers, zussen of kinderen.
Een obductie wordt ook wel sectie, lijkschouwing of autopsie genoemd.

Is een persoon gestorven onder verdachte omstandigheden en is er mogelijk sprake van een misdrijf, dan wordt de obductie verricht door een forensisch patholoog anatoom. Dit gebeurd meestal in de sectieruimte van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). De NFI is een onderdeel van het Ministerie van Justitie.