Joods medische ethiek: spirituele visie bij stamceltherapie

In dit artikel over stamceltherapie aandacht voor spirituele overwegingen betreffende deze medische techniek. We kijken naar bezieling, verantwoordelijkheid, maatschappelijke gevolgen, commercialisering, proeven met embryo's, scheiding der geesten, eugenetica, toezicht, eicellen geen handelswaar, dekmantel, speciaal embryo's kweken en restembryo's. Dit artikel is een bewerking van een hoofdstuk uit het boek 'Uitverkoren voor het leven' van Rabbijn Evers, A.P. Evers en J.A. Evers.

Bezieling

Volgens de Talmoed vindt de bezieling plaats tijdens de conceptie, maar de mens in wording vindt plaats in de baarmoeder waar het embryo 'onderwezen wordt in de Tora' dat de basis vormt voor het religieuze bewustzijn. Mocht een embryo in de toekomst ook buiten de baarmoeder volgroeien tot een baby dan wordt dat ook beschouwd als een mens.

Verantwoordelijkheid

Het komt voor dat bij een IVF-behandeling in plaats van twee kinderen drie kinderen geboren worden. Er worden dan meer embryo's teruggeplaatst om de zwangerschap te vergroten. Later zou de moeder kunnen besluiten het embryo te aborteren. Volgens het Jodendom mag dit niet.

Maatschappelijke gevolgen

Veel DNA van de mens kan al geïdentificeerd worden. Dit is mooi voor wetenschappelijk onderzoek om aandoeningen met een genetische component te bestrijden. Nadeel is dat verzekeringsmaatschappijen en werkgevers de gegevens kunnen gebruiken om de verzekering vast te stellen van de werknemers. Een ander groot probleem vormt de commercialisering van stamceltherapie.

Proeven met embryo's

Klinische toepassing van gekloonde embryo's behoren in de toekomst ook tot de mogelijkheden. De medische ethiek moet hier goed over vooruit denken. Volgens het Jodendom mag in een zeer vroeg stadium menselijk materiaal gebruikt worden om levens te verbeteren of te redden. De term 'embryo' is volgens Rabbijn Evers een te beladen term voor cellen buiten de baarmoeder. Deze cellen kunnen zonder kunstmatige hulp niet verder leven, zodat niet echt sprake is van menselijk leven. Onderzoek op restembryo's of eicellen zou toegestaan moeten kunnen zijn.

Verschil tussen rechtse christenen en Joden

Rechtse orthodoxe christenen (vooral in de VS) zijn tegen stamcelonderzoek omdat hierbij embryo's worden vernietigd. De Talmoed is wél voorstander van de nieuwe technieken omdat het patiënten zou kunnen helpen. Het embryo is verder niet levensvatbaar dus is er geen sprake van moord. Het moet mogelijk zijn mits het een duidelijk medisch doel dient.

Eugenetica

Eugenetica is het verbeteren van de menselijke soort door veranderingen in het erfelijkheidsmateriaal.

Het Jodendom kent geen natuurwetdoctrine en stelt dat alleen juridische en ethische achtergronden getoetst moeten worden aan de Tora geboden.

Toezicht

De Joodse wet staat niet toe dat vreemd zaad gemengd wordt met het zaad van de eigen man. Daarom staat de IVF-behandeling in Joods orthodoxe ziekenhuizen onder streng rabbinaal toezicht. Overigens verschillen rabbijnen van mening of een reageerbuisbaby voldoet aan het gebod 'weest vruchtbaar en vermenigvuldig u.' Sommigen menen van wel, anderen zeggen dat er geen band meer is met de biologische ouders.

Eicellen geen handelswaar

Het Jodendom stelt dat het lichaam niet ons persoonlijk bezit is in zoverre dat men niet de baas in eigen buik is (wel civiel rechtelijk). Toch heeft het belichaamde persoon, het grootste recht zelf over de weefsels te beschikken en wat er met uitgenomen onderdelen gedaan moet worden. Er mag dan ook niet in gehandeld worden omdat dit de menselijke waardigheid aantast.

Speciaal kweken van embryo's

Dit mag volgens het Jodendom alleen als er een medische noodzaak voor is: een patiënt heeft lichaamseigen weefsel nodig vanwege bijvoorbeeld de ziekte van Parkinson of Alzheimer.

Restembryo's

Aan stamcelonderzoek hangen nog veel morele problemen, zoals een verkapte vorm van abortus. Het Jodendom stelt dat er zorgvuldig mee omgegaan moet worden.

Meer informatie Medische ethiek behandelt vanuit Joodse en Bijbelse optiek 2.