Alcohol schakelt het brein uit?!

Wie heeft is er nou niet een keertje vergeten om een bijlage toe te voegen aan een e-mail of per ongeluk net iets te veel gezegd in een gesprek. Gelukkig maar dat er achter in de voorhoofd in het brein een gebied zit dat snel actief wordt als er een fout wordt gemaakt. Maar wat gebeurd er nou als je een glaasje op hebt?

Inleiding

In het dagelijks leven maakt iedereen weleens fouten. Belangrijk is dat je weet wanneer je iets fout hebt gedaan zodat je gedrag kan worden aangepast. Je hersenen spelen hierbij een erg belangrijke rol met name de anterieure cingulate cortex (ACC) dat fouten detecteert. Na het gebruik van alcohol is dit deel van de hersenen veel minder actief, maar hoe komt dat nou?

In dit artikel worden er wetenschappelijke literatuur en- onderzoeken beschreven om de vraag te beantwoorden. Allereerst wordt er beschreven hoe het brein fouten detecteert, daarna wordt er gekeken naar hoe dit wordt onderzocht en hoe gedrag wordt aangepast na het maken van een fout.

Foutendetectie in het brein

Zoals al eerder werd beschreven, maken mensen in het dagelijks leven weleens fouten. Wie heeft is er nou niet een keertje vergeten om een bijlage toe te voegen aan een e-mail of per ongeluk net iets te veel gezegd in een gesprek. Gelukkig maar dat er achter in de voorhoofd in het brein een gebied zit dat snel actief wordt als er een fout wordt gemaakt, de anterieure cingulate cortex (ACC). Dit gebied wordt ook wel de ‘oeps’- gebied genoemd.

Het ‘oeps’- respons is het teken dat de hersenen een gemaakte fout signaleren. De anterieure cingulate cortex (ACC) stuurt binnen 100 milliseconden al een ‘oeps’- respons. Die reactie is er al voor het besef van de fout (Ridderinkhof et al. 2002). Doordat de hersenen de respons zo snel terug stuurt kan gedrag adequate worden aangepast. Zo weten we nu dat we minder snel op ‘Verzenden’ moeten drukken als we een e-mail versturen en wat langer moeten nadenken voordat we wat zeggen. Bij verschillende psychiatrische stoornissen functioneert dit aanpassingmechanismen niet goed.

Mensen met schizofrenie bijvoorbeeld, zij hebben onder andere last van hallucinaties, geloven in wanen en zijn hierdoor minder goed in staat om onderscheid te maken tussen de werkelijkheid en fantasie. Uit onderzoek is gebleken dat mensen met schizofrenie een minder actieve anterieure cingulate cortex (ACC) hebben in tegen stelling tot een gezond persoon. Mensen met een obsessief-compulsieve stoornis (OCS), hebben de drang om bepaalden handelingen uit te voeren, zo wassen zij bijvoorbeeld elke half uur hun handen en controleren constant of de deur wel op slot is. Bij mensen met dit stoornis vinden we het tegenovergestelde van schizofrenie, zij hebben een overactief anterieure cingulate cortex (ACC) (Bruijn & Mars 2007). Maar niet alleen psychiatrische stoornissen beïnvloeden de anterieure cingulate cortex (ACC).

Koffie en allerlei soorten energiedrankjes beïnvloeden de anterieure cingulate cortex (ACC). Ze zorgen dat het ‘oeps’- gebied wordt gepept waardoor we actiever worden. Maar het zogenoemde ‘oeps’- gebied kan ook worden ‘uitgeschakeld’- door alcohol. In de volgende hoofdstuk zal worden verteld hoe dit wordt onderzocht en welke gevolgen dit heeft op gedrag.

Hoe fouten in het brein wordt onderzocht

Er zijn verschillende manieren om fouten in het brein te onderzoeken. De meeste psychologen laten proefpersonen computertaken uitvoeren en kijken vervolgens hoe de gedrag van de proefpersonen wordt aangepast na het maken van een fout. Tijdens het onderzoek wordt hierbij de hersenactiviteit gemeten. Dit wordt gedaan met behulp van een elektro-encefalografie, kortweg EEG genoemd. Hierbij krijgen de proefpersonen een soort ‘badmuts’ op waaraan de elektroden op het hoofd worden geplaatst. Bij het verwerken van fouten zijn er twee componenten in het EEG betrokken: error-related negativity (ERN) of error negativity (Ne) en de error positivity (Pe). De error-related negativity (ERN) treedt vrijwel direct na een foute reactie. De error positivity (Pe) treedt vrijwel direct na ERN op, de reactie wordt als het ware teruggekoppeld en wordt men bewust van een fout. Een veel gebruikte en bekende computertaak is de zogenaamd ‘Flanker Taak’

Bij deze taak krijgen de proefpersonen vijf letters voorgeschoteld. Hierbij moeten zij reageren op de middelste letter. Als de middelste letter een H is, moeten de proefpersonen proberen om zo snel mogelijk met hun linkerhand een knop in te drukken (bijvoorbeeld Z). Als de middelste letter een S is, moeten de proefpersonen proberen om zo snel mogelijk met hun rechterhand een knop in te drukken (bijvoorbeeld X). Bij dit computertaak is het belangrijk dat de proefpersonen zich niet laten afleiden door de letters omheen. De letters zijn in dit geval de ‘flankers’. Als de ‘flankers’ hetzelfde zijn als de middelste letter, wordt dit congruent genoemd, wanneer de ‘flankers’ niet hetzelfde zijn als de middelste letter, wordt dit incongruent genoemd. Doordat de proefpersonen onder tijdsdruk staan, maken ze daardoor in de incongruente taken meer fouten dan in de congruente taken. Nadat een proefpersoon een fout heeft gemaakt, heeft die het vrijwel direct door dankzij de anterieure cingulate cortex (ACC). Naast het meten van hersenactiviteit, wordt er ook gekeken naar hoe snel de proefpersoon reageert. (Acons, Chan, Drummond, Tiplady, 2006).

Naast deze veelgebruikte computertaak is er nog een andere variant, de ‘Arrow Flanker Test’. In plaats van letters worden er pijltjes gebruikt. Ook zijn er nog velen andere computertaken waarbij de reactiesnelheid wordt gemeten zoals onder andere de ‘Zig-zag Tracking Test ’ en de ‘Sprial maze’(Gibson, 1978). Hier wordt niet verder op in gegaan.

Uit onderzoek is gebleken dat door alcohol de zogenaamde ‘oeps’- respons verdwijnt. Na één glas alcohol te hebben geconsumeerd verdwijnt het respons al. Naast het verdwijnen van het respons, waren de proefpersonen ook trager bij de computertaken en leerden zij minder goed van hun fouten. (Ridderinkhof, K. et al., 2002)

Gedrag aanpassingen na een fout

Gedrag wordt meestal heel erg snel aangepast en zo wordt er geleerd van de gemaakte fouten. Als een persoon bijvoorbeeld ergens over struikelt of net iets verkeerds heeft gezegd in een gesprek, reageert de anterieure cingulate cortex (ACC) en weet de persoon dat hij of zij in het vervolg beter moet kijken waar die loopt en beter moet nadenken wat die zegt. Omdat na het gebruik van alcohol het ‘oeps’- gebied wordt uitgeschakeld, wordt het gedrag in dit geval niet aangepast.