Duivelsklauw, inhoudsstoffen en anti-inflammatoire werking

Duivelsklauw of Harpagophytum is een Afrikaanse woestijnplant, waarvan de werkzame stoffen en de anti-inflammatoire werking goed onderzocht zijn. Enkele voorbeelden. Onze Westerse kennis van de geneeskrachtige werking van Harpagophytum begint met de Duitse kolonist, Menhert. Hij getuigde begin van de vorige eeuw van de heilzame werking van de wortel van Harpagophytum bij spijsverteringsstoornissen, als laxeermiddel, bij koorts, bij de behandeling van zweren, huidverwondingen en bij het reduceren van pijnen o.a. tijdens de bevalling. In Europa, vooral in Duitsland en Frankrijk, werd Harpagophytum in de vijftiger jaren ingevoerd als middel bij stofwisselingsstoornissen, artritis, lever-, gal-, nier- en blaaslijden, allergieën en als antidiabeticum en diureticum. Momenteel is de belangrijkste Europese indicatie de behandeling van reumatische aandoeningen waaronder pijnlijke artrose en tendinitis.

Afkomst van duivelsklauw

Harpagophytum procumbens is inheems in de steppengebieden van Zuid en Zuidwest-Afrika (Namibië, Angola, Botswana) en bezit roodviolette vingerhoedachtige bloemen. Zijn bijnaam "duivelsklauw" dankt hij aan de typische omhulde vruchten die voorzien zijn van gekromde haken Harpago, ankerhaken waarmee de plant zich in de poten of de huid van dieren kan vasthechten.

Wortelknollen en inhoudsstoffen

Als uitgangsmateriaal voor Harpagophytumpreparaten gebruikt men de secundaire wortelknollen. In principe bevatten deze secundaire wortels dezelfde inhoudsstoffen als de hoofdwortel, met dit verschil dat de concentratie aan iridoïdglycosiden (= cyclische monoterpenen met bittere smaak) in de secundaire wortels beduidend hoger is. Beide wortels kunnen van elkaar gescheiden worden aan de hand van de kleur en de bitter­waarde.
Standaardisatie van het plantenmateriaal gebeurt voornamelijk aan de hand van het iridoïdglycoside harpagoside of het totale gehalte aan iridoïdglycosiden. Op dit ogenblik wordt in de ESCOP (European Scientific Coopérative on Phytotherapy) monografie een minimum gehalte van 1,0 % harpagoside of 2,2% totaal iridoïdglycosiden, berekend als harpagoside, in het gedroogde plantenmateriaal vereist. Naast de iridoïd­glycosiden dragen vermoedelijk ook nog andere bestanddelen bij tot de farmacologische activiteit van Harpagophytum .

Verscheidene extracten en geïsoleerde verbindingen van Harpagophytum procumbens werden in dierexperimenten getest op hun mogelijke analgetische, antiflogistische, anti-oedemateuze, anti-artritis, antiproliferatieve en cardiovasculaire werking. De resultaten van deze onderzoeken zijn nogal wisselend, maar de meerderheid van de gegevens duiden op een activiteit.

Volgende werkingsmechanismen werden bij dieren gevon­den

• Antiflogistische en anti-artritische werking na een orale en subcutane toediening van een afkooksel van Harpagophytum bij een formaldehyde geïnduceerd artritismodel bij ratten.
• Bij ditzelfde model konden zowel voor een waterig Harpagop­hytumextract (20mg/kg, i.p.) als voor harpagide (10mg/kg, i.p.) analoge resultaten aangetoond worden als voor 30mg/kg i.p. (intra-peritoneaal) fenylbutazon (synthetisch antflogisticum).
• Pijnstillende werking bij de warmtestraaltest van Gross na orale toediening van een waterig Harpagophytumextract of harpagoside. De analgetische werking was echter duidelijk zwakker dan deze van acetylsalicylzuur.
• Cardioprotectieve werking van een methanolisch extract tegenover door aconitine teweeggebrachte aritmieën.
• Antiproliferatieve en oedeemreducerende werking bij orale administratie van een waterig Harpagophytumextract in de granuloombuideltest van Seyle.
• Invloed op de spiertonus van de darm door een metha­nolisch extract, harpagoside en harpagide.

Bij enkele experimenten bleek het waterige extract werkzamer te zijn dan het geïsoleerde harpagoside. Dit doet vermoeden dat Harpagophy­tumpreparaten naast iridoïdglycosiden nog andere werkzame bestanddelen bevatten. Zo zijn bijvoorbeeld ook voor acteoside, kaemferol en luteoline antiflogistische eigenschappen bekend.
De onderzoeken en de practische ervaringen lijken er op te wijzen dat deze duivelsklauw vooral een goed hulpmiddel kan zijn voor mensen met chronische gewrichtsklachten.