Winnaars Nobelprijs Geneeskunde 2008 (1977 - 2008)

De Nobelprijs voor de Geneeskunde wordt toegekend aan degenen die zich op dit gebied verdienstelijk hebben gemaakt. De Nobelprijs Geneeskunde 2008 is toegekend aan de drie wetenschappers Harald zur Hausen, Françoise Barré-Sinoussi en Luc Montagnier i.z. de ontdekking van respectievelijk het HPV en HIV virus. Dit artikel gaat hier nader op in en geeft een overzicht van de Nobelprijswinnaars voor de Geneeskunde (Fysiologie) van de laatste 31 jaar (1977-2008) en waarom de Nobelprijs is toegekend.

Nobelprijs voor de Geneeskunde (Fysiologie)

De Nobelprijs voor de Geneeskunde is een prijs die wordt toegekend aan mensen die zich verdienstelijk hebben gemaakt op het gebied van de Geneeskunde. Dit gebied wordt ook wel breder omschreven, vandaar dat de betiteling Geneeskunde en Fysiologie ook wel wordt gehanteerd.

Nobelprijs voor de Geneeskunde 2008 - Zur Hausen, Barré-Sinoussi en Montagnier

De Nobelprijs voor Geneeskunde 2008 is -6 oktober 2008- toegekend aan de Duitser Harald zur Hausen en twee Franse wetenschappers Françoise Barré-Sinoussi en Luc Montagnier. De drie wetenschappers krijgen de prijs voor hun onderzoek naar virussen (respectievelijk het HPV en HIV virus). De identificatie van beide virussen heeft geleid tot vaccins of medicijnen die de kwaliteit van leven voor patiënten kunnen verbeteren. Volgens het Nobelcomité zijn de ontdekkingen van het HPV en HIV virus essentieel geweest voor een betere diagnose en screening van baarmoederhalskanker en Aids.

HPV - Humaan Papilloma Virus. De Duitse Harald zur Hausen -werkzaam bij de Universiteit van Düsseldorf- ontvangt de Nobelprijs voor zijn ontdekking van het HPV virus (Humaan Papilloma Virus); het virus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt. Tegen dit virus is inmiddels een vaccin ontwikkeld, dat met ingang van 2009 in Nederland opgenomen zal worden in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Zur Hausen ontvangt de helft van de Nobelprijs, die in totaal ca. 1,1 miljoen euro bedraagt.

HIV - Human Immunodeficiency Virus. De Franse Barré-Sinoussi en Montagnier ontvangen de andere helft van de Nobelprijs voor hun ontdekking van het virus dat immuunstoornissen veroorzaakt. Deze wetenschappers hebben baanbrekend onderzoek naar HIV (Human Immunodeficiency Virus of menselijk immuundeficiëntievirus) verricht in de jaren tachtig. HIV is het virus dat tot de ziekte aids kan leiden. Het Nobelprijs-comité stelt dat deze ontdekking een voorwaarde was om de biologie van de ziekte en de behandeling ervan te begrijpen.

Uitreiking Nobelprijs Geneeskunde 2008. De officiële en ceremoniële uitreiking van de Nobelprijs vindt -zoals gebruikelijk- plaats op 10 december, de sterfdag van Alfred Nobel, die de stichter is van deze prijs (zie De Nobelprijs & Alfred Nobel ).

Winnaars Nobelprijs Geneeskunde 2007 - Mario Cappechi, Oliver Smithies, Martin Evans

De Nobelprijs voor de Geneeskunde (en fysiologie) is toegekend aan de Amerikaans Italiaanse onderzoeker Mario Cappechi (70), de Amerikaan Oliver Smithies (82) en de Brit Martin Evans (66). De drie wetenschappelijke onderzoekers worden onderscheiden voor hun embryonaal stamcelonderzoek en ontdekking van de principes op het gebied van genetische modificatie.

Het Nobel-comité reikt de Nobelprijs uit voor hun pionierswerk in de moderne genetica. Capecchi, Smithies en Evans ontdekten:

Principes waarmee specifieke genmodificaties kunnen worden aangebracht bij muizen door gebruik te maken van embryonale stamcellen.

Het betreft onderzoek middels de stamceltechniek naar genetische veranderingen bij muizen. Met deze basistechniek zijn klonen en genetische modificatie mogelijk geworden.

Innovatieve Gentechniek. De drie genetici hebben een innovatieve gentechniek ontwikkeld om onderzoek in muizen te kunnen doen naar menselijke ziektes, hetgeen van groot belang is voor onderzoek naar de vraag hoe bepaalde ziektes zich ontwikkelen en waarom mensen ziek worden. Deze technologie maakt het mogelijk om muizen te gebruiken als proefdiermodellen voor diverse menselijke ziekten, waarmee o.a. kanker en diabetes in detail onderzocht konden en kunnen worden. Tevens heeft deze vinding geleid tot belangrijke nieuwe ontwikkelingsbiologische inzichten.

Capecchi en Smithies hebben beide aan een techniek gewerkt waarmee genen middels losse cellen in kweek, op een chromosoom door een ander kunnen worden vervangen.
Evans heeft zich verdiept in onderzoek en experimenten met embryonale stamcellen bij muizen en heeft ontdekt hoe deze uit een embryo gewonnen konden worden.
In 1986 kwamen deze onderzoeksbevindingen tezamen, hetgeen geleid heeft tot een technologie waarmee specifiek elk gekozen gen van muizen veranderd (gemanipuleerd) kon worden. In 1989 zijn de eerste wetenschappelijke publicaties betreffende deze revolutionaire technologie verschenen.

Genetische Modificatie - Knockout Muizen - Embryonale Stamcellen

Cappechi, Smithies en Evans hebben een technologie ontwikkeld om specifieke genen in muizen uit te schakelen (aan en uit te zetten), de zogenaamde knock-out muizen. De 'knockout muis' is een muizenembryo waarin bepaalde genen inactief gemaakt worden om het effect op ontwikkeling van de muis te bestuderen. De drie wetenschappers ontdekten hoe ze bepaalde genen konden uitschakelen om de ontwikkeling van andere genen beter te kunnen volgen. De basis voor deze techniek, de zogenaamde gene targeting, werd rond 1970 gelegd.

Gene Targeting en Knock-out Muizen. Deze technologie maakt het mogelijk om muizen te gebruiken als proefdiermodellen voor diverse menselijke ziekten. Met de targeting techniek kunnen muizen worden ‘gemaakt’ om in te zetten voor onderzoek van een bepaalde ziekte, waardoor bijvoorbeeld kanker, hoge bloeddruk, taaislijmziekte en diabetes in detail onderzocht konden worden. Tevens heeft deze vinding geleid tot belangrijke nieuwe ontwikkelingsbiologische inzichten.

Het maken van deze muizen is in de loop der tijd een standaard en veelgebruikte onderzoekstechniek in de genetica geworden. Wetenschappelijke onderzoekers kunnen aanwijzingen verkrijgen over genen c.q. een gen waarvan de functie onbekend is. Dit is mogelijk geworden door een muis te maken waarbij het betreffende c.q. te onderzoeken gen is uitgeschakeld (knock-out). Door deze ingreep kunnen processen in de embryonale ontwikkeling gevolgd worden en kan men onderzoeken wat het effect is bij deze muizen later in de ontwikkeling van bijvoorbeeld het stofwisselingsproces of bij de voortplanting en dergelijke.

Embryonale Stamcellen oftewel embryonaal stamcelonderzoek, staat centraal in het onderzoek. De betreffende cellen zijn nog niet gespecialiseerd in een bepaalde taak in het lichaam en kunnen zich nog ontwikkelen tot allerlei verschillende cellen. Er worden embryonale stamcellen gekweekt om muizen te maken met genen naar keuze, op een (specifiek) gekozen plek. Deze techniek is na jaren onderzoeken en experimenteren voor het eerst gelukt rond 1989. Hierdoor kunnen zowel foutjes gerepareerd als geïntroduceerd worden. Als een gen uitgeschakeld wordt, kan men volgen wat er mis gaat in het lijfje van de muis. Tevens kan hieruit afgeleid worden welke functie het gen in een gezonde muis heeft.

Genen in kaart. In de loop der tijd is op deze wijze de functie van meer dan tienduizend genen in kaart gebracht en komt er steeds meer zicht op de specifieke rol die deze spelen. Daarenboven geeft dit meer zicht op erfelijke ziekten, door de mogelijkheid om precies dezelfde genetische fouten bij muizen in te bouwen als bij mensen, waarna proeven gedaan kunnen worden die bij mensen niet mogelijk zijn (moreel-ethische en pragmatische motieven). Momenteel zijn er al meer dan 500 typen van deze knock-out muizen verkrijgbaar voor onderzoek en kunnen onderzoekers op bestelling een muis met een bepaalde ziekte verkrijgen, zoals bijvoorbeeld een muis met kanker, diabetes of zelfs met Alzheimer.

DNA - Genetische modificatie. Cappechi, Smithies en Evans ontwikkelden met deze techniek van genen in stamcellen uit muizenembryo's, tevens een methode van genetische modificatie, die het klonen van organismen eenvoudiger maakt. De drie Nobelprijswinnaars ontdekten hoe ze transgeen DNA (genetische code afkomstig uit een ander organisme) makkelijker konden mengen met het DNA van de stamcel.

Doel Stamcel - Genetisch Modificatie Onderzoek
De uiteindelijke en belangrijkste doelstelling van het stamcel- en genetische modificatie onderzoek is het vervangen van defecte genen door goed functionerende genen. Dit doel is nog niet bereikt, maar men is er wel volop mee bezig.

Uitreiking Nobelprijs voor de Geneeskunde

Uitreiking Nobelprijs. Elk jaar wordt in oktober bekend gemaakt aan wie de Nobelprijzen zijn toegekend. De uitreiking is echter pas op 10 december, hetgeen traditioneel plaatsvindt op de sterfdag van Alfred Nobel, de stichter van de Nobelprijs. Meer en nadere informatie hierover kun je vinden in De Nobelprijs.

Nobelprijs Inhoud. Net als bij alle Nobelprijzen is aan de prijs voor geneeskunde een medaille, een certificaat en een geldbedrag van 1,1 miljoen euro verbonden, hetgeen in dit geval verdeeld wordt onder de drie genomineerden.

De 5 Nobelprijzen (Natuurkunde, Scheikunde, Geneeskunde/Fysiologie, Literatuur en Economie) worden toegekend en uitgereikt in Stockholm te Zweden. De Nobelprijs voor de Vrede is de enige prijs die in Noorwegen wordt uitgereikt (zie voor de reden waarom dit zo is Winnaars Nobelprijs voor de Vrede).

Nobelprijs Geneeskunde sinds 1901

De Nobelprijs voor de Geneeskunde bestaat sinds 1901. Vanaf 1901 -in 106 jaar- werd de prijs 97 keer uitgereikt en 9 keer niet. In totaal hebben 186 personen (t/m 2006) de Nobelprijs voor Geneeskunde ontvangen. De top 5 van de landen met het aantal malen dat ze deze Nobelprijs hebben ontvangen, zijn:

Verenigde Staten (84)
Engeland (GB) (25)
Duitsland (14)
Zwitserland (8)
Zweden (8)
Frankrijk (7)

Nederlandse Nobelprijswinnaars Geneeskunde
Sinds 1901 hebben tot nu toe drie Nederlandse wetenschappers deze Nobelprijs ontvangen: Willem Einthoven (in 1924), Christiaan Eijkman (1929) en Nikolaas Tinbergen (1973). Een overzicht van Nederlandse Nobelprijswinnaars waar deze wetenschappers genoemd worden en tevens waarom de Nobelprijs aan hen is toegekend, is te vinden in Nederlandse Nobelprijs Winnaars.

In onderstaande tabel zijn de Nobelprijswinnaars Geneeskunde opgenomen van 1977 t/m 2008.

Winnaars Nobelprijs Geneeskunde1977 tot en met 2008

Jaar	Nobelprijs Geneeskunde	Reden Toekenning van de Nobelprijs
2008	Harald zur Hausen (Duitsland) Françoise Barré-Sinoussi en Luc Montagnier (Frankrijk)	Ontdekking van het Humane Papillomavirus (HPV) dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken Hun ontdekking van het menselijk immuundeficiëntievirus (HIV - Human Immunodeficiency Virus)
2007	Mario Cappechi en Oliver Smithies (VS), Martin Evans (Engeland)	Ontdekking principes waarmee specifieke genmodificaties kunnen worden aangebracht bij muizen door gebruik te maken van embryonale stamcellen
2006	Andrew Fire en Craig Mello (VS)	Ontdekking dat genen stilgelegd kunnen worden (RNA interferentie)
2005	Barry J. Marshall en Robin Warren (Australië)	Ontdekking bacterie Helicobacter pylori en rol ervan bij gastritis en maagzweren
2004	Linda B. Buck en Richard Axel (VS)	Ontdekking geurreceptoren en opbouw reukzintuigsysteem bij mensen
2003	Paul Lauterbur (VS) en Peter Mansfield (Engeland)	Ontdekkingen op gebied van magnetische resonantietomografie
2002	Sydney Brenner (Engeland), Robert Horvitz en John E. Sulston (VS)	Ontdekkingen genetische regulatie orgaanontwikkeling en geprogrammeerde celdood
2001	Leland H. Hartwell (VS), R. Timothy Hunt en Paul M. Nurse (Engeland)	Ontdekking cycline en cycline-afhankelijk kinase, centrale moleculen regulatie celcyclus
2000	Paul Greengard en Erik R. Kandel (VS)	Aantonen hoe neurotransmitters werken in de cel, en hoe ze een centraal molecuul (DARP-32) activeren (Greengard). Beschrijven hoe korte- en langetermijn geheugen worden gevormd op moleculair niveau (Kandel)
1999	Günter Blobel (Duitsland) en Arvid Carlsson (Zweden)	Ontdekking dat eiwitten intrinsieke signalen hebben die hun transport en plaats binnen de biologie regelen (Blobel). Bewijzen dat dopamine een neurotransmitter is in de hersenen, leidend tot symptomen van ziekte van Parkinson (Carlsson)
1998	Robert F. Furchgott, Louis J. Ignarro en Ferid Murad (VS)	Ontdekkingen stikstofoxide (NO) als signaalmolecuul in cardiovasculaire systeem
1997	Stanley B. Prusiner (VS)	Ontdekking prionen: nieuw biologisch infectieprincipe
1996	Peter C. Doherty (Australië), Rolf M. Zinkernagel (Zwitserland)	Beschrijven hoe celgemediteerde immunologische afweermoleculen worden gebruikt door witte bloedcellen om door virus geïnfecteerde cellen op te sporen en te vernietigen
1995	Edward B. Lewis en Eric F. Wieschaus (VS), Christiane Nüsslein-Volhard (Duitsland)	Ontdekking genen, betrokken bij vroege embryonale ontwikkeling fruitvlieg, de homeobox-genen
1994	Alfred G. Gilman en Martin Rodbell (VS)	Ontdekking van G-proteïnen en de rol van deze eiwitten in de signaaltransductie van cellen
1993	Richard J. Roberts (Engeland) en Philip A. Sharp (VS)	Ontdekking dat genen in eukaryoten geen doorlopende strengen zijn, maar introns bevatten , en splitsen van RNA om deze introns te verwijderen op meerdere manieren kan plaatsvinden, (verschillende proteïnen verkregen uit zelfde stuk coderend DNA)
1992	Edmond H. Fischer (Zwitserland) en Edwin Krebs (VS)	Ontdekkingen reversibele fosforylering eiwitten als biologisch regelmechanisme
1991	Erwin Neher en Bert Sakmann (Duitsland)	Ontwikkelen technieken aantonen bestaan ionkanalen in celmembraan, en bestuderen eigenschappen
1990	Joseph E. Murray en Edward Donnall Thomas (VS)	Onderzoek orgaan- en celtransplantatie
1989	J. Michael Bishop en Harold E. Varmus (VS)	Ontdekking cellulaire oorsprong van retrovirale oncogenen
1988	James W. Black, Gertrude B. Elion en George H. Hitchings (VS)	Ontdekking belangrijke principes voor de Farmacologie
1987	Susumu Tonegawa (Japan)	Ontdekking hoe grote diversiteit aan antilichamen genetisch wordt geproduceerd
1986	Stanley Cohen (VS) en Rita Levi-Montalcini (Italië)	Ontdekken van groeifactoren
1985	Michael S. Brown en Joseph L. Goldstein (VS)	Beschrijven regulatie cholesterolmetabolisme
1984	Niels Kaj Jerne (Den), Georges J.F. Köhler (Duitsland), César Milstein (Argentinië)	Onderzoek immuunsysteem en productie monoklonale antilichamen
1983	Barbara McClintock (VS)	Ontdekking mobiele genetische elementen of transbosonen in maïs
1982	Sune Bergström en Bengt I. Samuelsson (Zweden), John R. Vane (Engeland)	Ontdekking van prostaglandine
1981	Roger W. Sperry en David H. Hubel (VS) en Torsten N. Wiesel (Zweden)	Onderzoek hersenhelften (Sperry). Onderzoek verwerken visuele data in hersenen (Hubel en Wiesel)
1980	Baruj Benacerraf (Venuzuela), Jean Dausset (Frankrijk) en George D. Snell (VS)	Ontdekking hoofd-histocompabiliteits complex-genen, coderen moleculen celoppervlak, belangrijk voor herkenningsvermogen lichaamseigen en niet-eigen stoffen immuunsysteem
1979	Allan M. Cormack (Zuid-Afrika) en Godfrey N. Hounsfield (Engeland)	Ontwikkelen van de computertomografie
1978	Werner Arber (Zwitserland), Daniel Nathans en Hamilton O.Smith (VS)	Ontdekking restrictie-enzymen, instrument moleculaire biologie
1977	Roger Guillemin (Frankrijk), Andrew Wiktor Schally (Polen) en Rosalyn Yalow (VS)	Onderzoek aan peptidehormonen geproduceerd in hersenen (Guillemin, Schally). Bedenken Yalow-Berson methode voor het meten van minuscule hoeveelheden peptidehormonen m.b.v. antilichamen (Yalow)

Een goed totaaloverzicht kun je vinden in de Special Nobelprijzen & Nobelprijswinnaars, waarin alle Nobelprijswinnaars opgenomen zijn van de afgelopen 31 jaar: van de Nobelprijs voor de Geneeskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Literatuur, Economie en Vrede.

Nobelprijswinnaars (1977-2008)

© 2007 - 2009 Sila, gepubliceerd in Onderzoek (Wetenschap) op 17-10-2007, laatst gewijzigd op 10-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Sila is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde link

Nobelprijs & Winnaars.

Verwante artikelen

Nederlandse Nobelprijs Winnaars: Nederlandse Nobelprijswinnaars. Sinds de uitreiking van de Nobelprijs in 1901, ontvingen achttien Nederlanders de Nobelprijs op vijf gebieden, te weten Natuurkunde, Scheikund…
De Nobelprijs & Alfred Nobel: De Nobelprijs is vernoemd naar Alfred Nobel, die zijn initiatief tot de Nobelprijzen testamentair heeft bepaald. De Nobelprijzen worden uitgereikt sinds 1901 voor degenen die zi…
Winnaars Nobelprijs Literatuur 2008 (1977 - 2008): De Nobelprijs voor de Literatuur 2008 is toegekend aan de Franse schrijver Jean-Marie Gustave Le Clézio. Deze Nobelprijs voor de Literatuur wordt toegekend…
Winnaars Nobelprijs Economie 2008 (1977 - 2008): De Nobelprijs voor de Economie wordt toegekend aan degenen die zich op dit gebied verdienstelijk hebben gemaakt. De Nobelprijs voor de Economie 2008 is toegek…
Winnaars Nobelprijs Scheikunde 2008 (1977 - 2008): De Nobelprijs voor de Scheikunde wordt toegekend aan degenen die zich op dit gebied verdienstelijk hebben gemaakt. De Nobelprijs voor Scheikunde 2008 is toe…

Bronnen en/of referenties

Adriani, G.A. Geneeskunde Wetenschap & Onderzoek. Educatieve Geschriften
Schoutemaker, J. Wetenschap op zijn Hoogtepunt. Educatieve Geschriften
Recente ontwikkelingen - Diverse media

Reageer op het artikel "Winnaars Nobelprijs Geneeskunde 2008 (1977 - 2008)"

Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.