Recht En Wet en Rechten

Rechten en plichten van jongeren (in Nederland)

Infoteur: Hikari

In dit artikel beschrijf ik een aantal regels die de wet speciaal geeft voor jongeren tot 18 jaar oud. Zo vindt u bijvoorbeeld dingen over handelingsonbekwaamheid, de voor- en achternaam, de schade die jongeren aanrichten en dergelijke. Mochten er wetsartikelen over bestaan, zal ook het desbetreffende wetsartikel worden benoemd.


Handelingsonbekwaam

Zoals vele mensen al weten hebben jongeren tot 18 jaar de handtekening van hun ouders nodig als ze o.a. een bestelling willen doen of als ze een paspoort aan willen vragen. Dit komt omdat minderjarigen - jongeren tot 18 jaar - niet zelfstandig kunnen optreden in het juridische verkeer. Jongeren hebben daar hun ouders (of voogd) voor nodig.

Art. 1:233 BW noemt minderjarigen 'handelingsonbekwaam'.

Met bovenstaande wordt bedoeld dat jongeren niet zelfstandig juridische handelingen kunnen verrichten.
Wat gebeurt er nu precies als een minderjarige, buiten de ouders om, toch een overeenkomst sluit (een jongere koopt bijvoorbeeld een digitale camera van € 300,-)? Op zich komt er gewoon een geldige koopovereenkomst tot stand. maar komen de ouders achter de aankoop en zijn ze het er niet mee eens, dan kunnen ze achteraf de koop ongedaan maken. Dit wordt 'vernietiging van de koopovereenkomst' genoemd. Dit is terug te vinden in art. 3.32 lid 2, BW.

'Vernietigen' wil zeggen dat de ouders een briefje schrijven naar de winkelier waarin ze:
  • Uitleggen dat ze niets van de aankoop wisten,
  • Aangeven dat ze het niet eens zijn met de aanschaf,
  • Laten weten dat ze daarom de koop vernietigen (ze verklaren de koop 'nietig').

Door deze brief wordt de koop ongedaan gemaakt. Dit betekent dat bovengenoemde digitale camera terug naar de winkel gaat en dat de verkoper het aankoopbedrag terug moet geven. Een aankoop van een handelingsonbekwame kan dus vernietigd worden door de wettelijk vertegenwoordigers (dus de ouders of de voogd).

Niet helemaal handelingsonbekwaam
Als je de regels over de handelingsonbekwaamheid helemaal doorvoert, zou dit betekenen dat een 15-jarige nog niet eens een zakje snoep zou kunnen kopen. Dan zou bij alle aankopen de leverancier het risico lopen dat de ouders de aanschaf achteraf willen vernietigen.

Dit is onpraktisch en bovendien doet het geen recht aan de steeds grotere zelfstandigheid van jongeren naarmate ze ouder worden. Daarom kent art. 1:234 lid 3 BW de regel dat een jongere handelingsbekwaam is als hij een aankoop doet waarvan we het in onze samenleving normaal vinden dat hij daarover zelfstandig beslist. Op die manier kan een kind van 10 zelfstandig een ijsje of koekje kopen.

Handtekening voor de zekerheid
In feite wordt je handelingsbekwaamheid groter wanneer je ouder wordt. Maar waar die grens ligt, staat nie tvastgelegd in de wet. Omdat niet precies duidelijk is waar de grenzen liggen doet een winkelier er bij grote aanschaffen handig aan een handtekening van de ouders te vragen.

Let op! Een minderjarige die trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, wordt daardoor meerderjarig, en dus ook handelingsbekwaam.

Baas over je eigen geld
Ook voor aankopen die een jongere doet van zijn zelfverdiende geld, gelden de regels van de handelings(on)bekwaamheid. Ouders kunnen dus ook (de iets grotere) aankopen van hun kinderen vernietigen als de kinderen die aankopen hebben gedaan met zakgeld of met geld van een bijbaan. Daarom is het verstandig om goede afspraken met je ouders te maken over wat je wel en niet mag doen met je geld. Deze afspraken zullen voorkomen dat je je nieuwe spullen weer moet terugbrengen naar de winkel.

Baas over je (bij)baan
Als het om een baan of bijbaan gaat, ben je al vanaf je 16e handelingsbekwaam. Dit betekent dat je vanaf je 16e zelfstandig een arbeidsovereenkomst kunt sluiten, zonder dat je daar een handtekening van je ouders voor nodig hebt. Zij kunnen deze arbeidsovereenkomst achteraf ook niet meer ongedaan maken.

Baas over je lijf
Ook over medische zaken kun je al vanaf je zestiende zelfstandig beslissen. Je kunt dus zelf naar de huisarts stappen, bijvoorbeeld voor 'de pil', of een beslissing nemen over een operatie. Bovendien heeft een arts beroepsgeheim, dit geheim geldt ook ten opzichte van je ouders. De huisarts mag dus niets aan je ouders vertellen, als jij daar geen toestemming voor geeft. Vanaf je zestiende heeft de huisarts toestemming van jou nodig om met je ouders over jou en je gezondheid te spreken.

Curatele

In principe zijn alleen jongeren tot 18 jaar handelingsonbekwaam. Maar de rechter kan, bijvoorbeeld op verzoek van familieleden, ook meerderjarigen handelingsonbekwaam verklaren. We zeggen dan dat de rechter iemand onder curatele stelt. Hij benoemt dan ook meteen een curator die als een soort ouder optreedt. De curator kan net als een ouder aankopen en juridische handelingen van een onder curatele gestelde achteraf vernietigen.

Uiteraard kan niet zomaar iedereen onder curatele gesteld worden. Dat is alleen mogelijk als iemand een verstandelijke beperking heeft of psychisch gestoord is, als hij ernstig verslaafd is of als hij voortdurend veel te veel geld uitgeeft (art. 1:378 BW en verder).

Voornaam en achternaam

Voornaam (art. 1:4 BW)
Je ouders kiezen je voornaam uit. Je naam wordt bij de aangifte van de geboorte door de ambtenaar van de burgelijke stand vastgelegd in een akte. Deze akte wordt daarna ingeschreven in het geboorteregister. Aangifte moet worden gedaan in de gemeente waar de geboorte heeft plaatsgevonden.

Veranderen van je voornaam (art. 1:4 lid 4 BW)
Als je je voornaam wilt veranderen, moet je een verzoekschrift (= brief) aan de rechtbank schrijven en daarin uitleggen waarom je je naam wilt veranderen en welke naam je voortaan wilt dragen. Als de rechtbank akkoord gaat met de wijziging, dan wordt in het geboorteregister een aantekening gemaakt van de rechterlijke uitspraak zodat duidelijk is dat je voortaan officieel een andere naam draagt.

De rechter geeft trouwens niet zo gemakkelijk toestemming voor een naamsverandering. Je moet er echt een goede reden voor hebben. Zo kunnen adoptiefouders bijvoorbeeld bij de adoptie van hun (buitenlandse) kind om een naamsverandering vragen omdat de echte naam van het kind in Nederland moeilijk uit te spreken is.

Achternaam (art. 1:5 BW)
Lange tijd gold voor de achternaam de regel dat kinderen automatisch de achternaam van hun vader droegen. In 1998 is dat veranderd. Sinds die tijd gelden twee hoofdregels:
  1. Zijn de ouders getrouwd dan mogen ze kiezen of ze hun kinderen de achternaam van de vader of de moeder meegeven. De ouders moeten hun keuze maken vóór of uiterlijk bij de aangifte van hun oudste kind, want alle kinderen van deze ouders moeten dezelfde achternaam dragen. Maken de ouders geen keuze, dan dragen de kinderen de achternaam van hun vader.
  2. Wordt een kind gebouren uit een vrouw die niet getrouwd is, dan draagt dit kind de achternaam van zijn moeder. Is er een man die het kind erkent, dan blijft het kind gewoon de naam van de moeder dragen. Alleen als de moeder en de vader bij de erkenning verklaren dat ze beiden willen dat het kind de naam van zijn vader gaat dragen, krijgt het de achternaam van zijn vader.

LET OP! Het Burgerlijk Wetboek (BW) gebruikt niet de term 'achternaam' maar 'geslachtsnaam'.

Veranderen achternaam
Als je je achternaam wilt wijzigen, moet je een brief schrijven aan de Koningin. Daarin leg je uit waarom je je naam wilt veranderen en welke naam je wilt gaan dragen. Deze brief moet je adresseren aan het ministerie van Justitie, want daar wordt je verzoek behandeld, dat doet de koningin niet zelf. Wijziging van je achternaam is mogelijk:
  • Als je een naam hebt waar mensen om moeten lachen of waarmee ze je plagen;
  • Als je naam erg veel voorkomt;
  • Als je als kind niet de naam draagt van degene die jou feitelijk verzorgt en opvoedt.

Op deze laatste situatie ga ik nog iets dieper in. Als je de naam van je vader draagt terwijl je bij je moeder woont en je hebt eigenlijk nauwelijks meer contact met je vader, dan is het mogelijk om de naam van je moeder te gaan dragen. Zou je moeder een nieuwe vriend of echtgenoot hebben, dan kun je om diezelfde reden de naam van je stiefvader gaan dragen. Voor deze naamswijziging geldt overigens wel een aantal regels. De regels zijn afhankelijk van de leeftijd van het kind dat van naam verandert.

Kinderen jonger dan 12 jaar
Voor kinderen die nog geen 12 zijn, geldt dat naamswijziging pas omgelijk is als ze al minstens vijf jaar worden opgevoed en verzorgd door de ouder of stiefouder wiens naam ze gaan dragen. Bovendien is de wijziging in de meeste gevallen mogelijk als beide ouders (dus ook de ouder wiens naam het kind niet meer zal dragen) met het verzoek akkoord gaan.

Kinderen vanaf 12 jaar
Voor kinderen vanaf 12 jaar geldt dat wijziging van de naam mogelijk is nadat ze drie jaar zijn verzorgd en opgevoed door de ouder of stiefouder wiens naam ze gaan dragen. Over deze naamswijziging beslist het kind zelf. Wil hij dat zijn naam veranderd wordt, dan gaat de naamswijziging door, ook al zou een van de ouders het er niet mee eens zijn.

Schade die jongeren aanrichten

Wie moet de schade betalen die een jongere bij een ander aanricht? Hoe moet het bijvoorbeeld als twee jongens een voetbal door de ruit van de buren gooien, of als ze een kras op de deur van een auto aanbrengen?

Het Burgerlijk Wetboek (art. 6:169 BW) bepaalt dat de ouders van een jongere aansprakelijk zijn voor de schade die hun kind aanricht. De buurman kan dus met de rekening voor de nieuwe ruit naar de ouders van de jongens gaanZij moeten de schade vergoeden. Hetzelfde geldt voor de eigenaar van de auto met de kras op de deur.

Nu geldt de aansprakelijkheid van de ouders niet eindeloos. De aansprakelijkheid is namelijk afhankelijk van de leeftijd van de kinderen.

Jongeren tot 14 jaar
Voor schade die jongeren tot 14 jaar aanrichten, zijn de ouders altijd aansprakelijk. Het maakt niet uit of de ouders er iets aan konden doen, ze moeten gewoon altijd de schade vergoeden.

Jongeren van 14 en 15
Bij schade van jongeren van 14 en 15 jaar ligt het anders. De ouders zijn in principe aansprakelijk. Maar als ze kunnen aantonen dat ze er echt niets aan konden doen dat hun kind schade veroorzaakte, zijn ze niet aansprakelijk. Als twee jongens van 15 jaar op een veldje voetballen en daar met de bal een voorbijganger raken, kunnen de ouders weinig aan deze schade doen. Van ouders van jongeren van die leeftijd kun je niet verwachten dat ze mee gaan voetballen om ongelukken te voorkomen.

Nu de ouders geen verwijt valt te maken, zijn de jongens zelf aansprakelijk met hun eigen 'vermogen'. Zouden ze nog geen geld hebben, dan kan de voorbijganger ze later wel aanspreken als ze wel een eigen inkomen hebben.

Jongeren vanaf 16 jaar
Jongeren vanaf 16 zijn altijd zelf, dus met hun eigen 'vermogen', aansprakelijk voor de schade die zij aanrichten. De ouders kunnen niet meer voor hun schade aansprakelijk worden gesteld.

Leerplicht

Volgens de Leerplichtwet zijn kinderen en jongeren verplicht om naar school te gaan. Een kind is leerplichtig vanaf de eerste dag van de maand na zijn vijfde verjaardag. Een kind dat op 24 mei 5 jaar wordt, is dus vanaf 1 juni leerplichtig. Veel ouders sturen hun kind eerder naar school, meestal vanaf 4 jaar al. Maar verplicht is dat niet. De leerplicht loopt door tot het einde van het schooljaar waarin de leerling 15 jaar wordt.

Gaat de leerling daarna meteen van school, dan is hij nog één schooljaar gedeeltelijk leerplichtig. Hij moet dan nog twee dagen per week naar school; de andere drie dagen kan hij gaan werken.

Schoolverzuim strafbaar
Moet een kind echt een keer vrij van school, bijvoorbeeld vanwege een trouwerij, een verhuizing of een begrafenis, dan moeten de ouders daarvoor verlof aanvragen aan de directeur van de school. Houdt een ouder zijn kind langer dan twee dagen zonder verlof van de directeur thuis, dan is de directeur verplicht het schoolverzuim aan de leerplichtambtenaar van de gemeente te melden.

Deze leerplichtambtenaar neemt contact op met de leerling en zijn ouders om te kijken wat er aan de hand is. Vaak zal de leerplichtambtenaar samen met de school proberen een oplossing te zoeken. Maar schoolverzuim is strafbaar.

Werken ouder en of leerling niet mee aan de terugkeer naar school, dan kan de rechter de ouders een geldboete opleggen. Leerlingen vanaf 12 jaar kunnen ook zelf gestraft worden met een taakstraf. De leerling moet dan bij wijze van straf bepaalde werkzaamheden verrichten of een cursus of training volgen.

Jongeren en werk

Om kinderen en jongeren te beschermen, geldt een verbod op kinderarbeid. Kinderen tot 13 jaar mogen geen betaald werk verrichten. Jongeren tussen de 13 en 16 jaar mogen een beperkt aantal uren licht werk doen. De regels over kinderarbeid staan in de Arbeidstijdenwet en in de Arbeidsomstandighedenwet. De Arbeidsinspectie controleert of werkgevers zich aan deze regels houden.

Jongeren van 13 en 14
Jongeren van 13 en 14 mogen op schooldagen maximaal 2 uur klusjes rond het huis en in de buurt doen, zoals oppassen, auto's wassen en helpen op een kinderboerderij. Op vrije dagen, als er geen school is en op zaterdagen, mogen deze jongeren maximaal 6 uur (in de vakantie 7 uur) 'licht werk' verrichten, bijvoorbeeld op een kantoor of in een winkel.
Voorbeelden: vakkenvullen, de vloer vegen, groenten en fruit plukken, hlepen bij het bedienen in een restaurant, helpen op een manege, een camping, in een pretpark of in een bowlingcentrum. Zelfstandigwerk en fabriekswerk zijn verboden.

Jongeren vanaf 15 jaar
Jongeren vanaf 15 jaar mogen per schooldag maximaal 2 uur licht werk doen. Op vrije dagen mogen zij maximaal 8 uur licht werk verrichten. Vanaf deze leeftijd mogen jongeren ook een krantenwijk hebben, maar mag nog geen fabriekswerk doen.

Jongeren vanaf 16 jaar
Jongeren vanaf 16 mogen 'gewoon' werken. Maar jongeren van 16 en 17 zijn nog wel (gedeeltelijk) leerplichtig. Daarom worden de schooluren meegeteld als arbeidsuren. In totaal mag de werkweek van de jongere, met de schooluren erbij, niet boven de 40 uur uitkomen. Voor werkende jongeren van 16 en 17 jaar gelden strenge regels voor arbeids- en rusttijden. Zo mogen ze bijvoorbeeld niet 's nachts werken, geen overwerk doen, en geen oproepdiensten draaien.

Meer informatie
Alle informatie over arbeid en jongeren is te vinden op de website van de Arbeidsinspectie:
www.arbeidsinspectie.nl
© 2008 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Recht en Wet (Wetenschap) op 23-01-2008, laatst gewijzigd op 08-12-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "Rechten en plichten van jongeren (in Nederland)"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.