InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > Verhoorbijstand en gang van EU-richtlijn naar nationale wet

Verhoorbijstand en gang van EU-richtlijn naar nationale wet

Verhoorbijstand en gang van EU-richtlijn naar nationale wet De Nederlandse wet is voortdurend in beweging. Daarbij behoren ook invloeden van buiten onze landsgrenzen. Deze invloeden zijn aanzienlijk. De Europese Unie is machtig en heeft veel invloed op onze nationale wetgeving. In hoeverre is Nederland verplicht om aan EU-richtlijnen gehoor te geven? Een goed voorbeeld wat dat betreft, is het onderwerp de verhoorbijstand en hoe het zich van een EU-richtlijn naar nationale wetgeving ontwikkelt. Het is eveneens een goed voorbeeld hoe onze hoogste rechter rekening houdt met EU-richtlijnen en EU-jurisprudentie. Welke andere EU-richtlijnen wachten ons anno 2017 op in de coulissen wat het Nederlandse strafwet betreft?

Inhoud


Grondlegger van de Europese eenwording

Nederland kan met de ondertekening van het Verdrag van Rome (1957) oftewel de Europese Economische Gemeenschap (EEG) gezien worden als een van de grondleggers van de Europese eenwording. De Europese Economische Gemeenschap (EEG) is de voorloper geweest van de huidige Europese Unie (verder EU). De EU is het belangrijkste samenwerkingsverband binnen Europa te noemen. Het Verdrag van de Europese Unie (1993) heeft grote invloed op de Nederlandse samenleving in zijn totaliteit. Een voorbeeld hiervan is de invloed van de EU op onze wetgeving, waaronder het strafrecht.

Belangrijke EU-gremia

In de EU zijn de aangesloten lidstaten democratisch vertegenwoordigd in diverse gremia. De EU werkt vanuit deze gremia aan de verhoging van de waarden, normen en de onderlinge uniformiteit. Zij doen dit vanuit:
  • Het Europese Parlement
  • De Europese Commissie
  • De Raad (Raad van Ministers ofwel Raad van de EU)
  • De Europese Hof van Justitie

De Europese Unie / Bron: Pontzi / PixabayDe Europese Unie / Bron: Pontzi / Pixabay

De uniewetgeving

De Raad van Ministers werkt samen met het Europees Parlement aan de wetgevingstaak oftewel de uniewetgeving. De Raad heeft afhankelijk van het betreffende beleidsterrein een passende samenstelling. De Raad of de Raad van Ministers moet niet verward worden met de Europese Raad, waarin staatshoofden en regeringstop zitting hebben. De EU-organen kunnen op diverse manieren regelgeving introduceren binnen de lidstaten. Sommige beslissingen van de EU zijn vrijblijvend voor de lidstaten, andere beslissingen zijn verplichtend. Een EU-richtlijn heeft een verplichtend karakter, het is een dwingende afspraak tussen de EU en de lidstaten om bepaalde wetgeving binnen een afgesproken tijdslimiet te implementeren binnen de nationale wetgeving van de lidstaat.

De EU heeft ingrijpende gevolgen voor de Nederlandse wetgeving en de ontwikkelingen daarin. Te denken valt aan:
  • Immigratie
  • Belastingen
  • Terrorismebestrijding
  • Grensoverschrijdende criminaliteit
  • Grondrechten

Verhoorbijstand en de EU-richtlijn met nr. 2013/48/EU

De richtlijn met nr. 2013/48/EU is in 2013 uitgegaan en bevat een aantal algemene minimumregels, die in de lidstaten tijdens het politieverhoor binnen een bepaalde termijn vast moet worden toegepast, wat het verhoorbijstand betreft van de verdachte. Als EU-richtlijn is het dwingend van karakter. De raadsman bij het politieverhoor is in de periode voor 2013 niet nieuw te noemen wat Nederland betreft. De maatregel hoort bij de tijdsgeest onder invloed van diverse (internationale) ontwikkelingen, waarin steeds meer aandacht naar de positie van de verdachte werd gevraagd.

Het Programma Versterking Opsporing en Vervolging
Naar aanleiding van een aantal spraakmakende strafzaken met valse bekentenissen is het Programma Versterking Opsporing en Vervolging in 2005 opgericht. Het programma heeft een aantal nationale maatregelen geadviseerd om de kwaliteit en transparantie van politieverhoren te verbeteren. Daarnaast heeft een aantal internationale ontwikkelingen (Europese Hof van Justitie: uitspraak Salduz) de aandacht gevestigd op het aspect van fair play, dat zich afspeelt tussen een verdachte en een vervolgende instantie (uitspraken van het Europese Hof van Justitie zijn bindend voor de lidstaten). Naar aanleiding van het Salduz-arrest heeft de Nederlandse overheid de consultatiebijstand (bijstand van een raadsman vóór verhoor) ingevoerd. Naar later blijkt is het verstrekken van consultatiebijstand niet afdoende naar EU-maatstaven.

Stroomversnelling door uitspraak van Hoge Raad
Na de afgifte van de EU-richtlijn nr. 2013/48/EU is de Nederlandse wetgever aan de slag gegaan om twee wetten en een besluit te ontwerpen, zodat gehoor kon worden gegeven aan de EU-plicht wat de verhoorbijstand betreft. Eind december 2015 heeft een uitspraak van de Hoge Raad (het hoogste rechtscollege van Nederland) voor een stroomversnelling gezorgd. Bij volwassen verdachten werd vanaf 1 maart 2016 het algemene recht op verhoorbijstand de norm (ECLI: NL: HR 2015: 3608, NJ 2015, 52) en is tijdelijk beleid - nu voor bijstand tijdens het verhoor - opgesteld om dit in de praktijk op te vangen.

Op 1 maart 2017 zijn uiteindelijk de wetten (ontwerpen 34 157 en 34 159) en het besluit (stb 2017, 29) rondom bijstand van een raadsman tijdens verhoor geformaliseerd, dat wil zeggen als wet ingevoerd. Ook het recht op consultatiebijstand is hiermee geformaliseerd. Met de invoering is het beleid/de praktijk tussen 1 maart 2016 en 1 maart 2017 komen te vervallen.

Doorontwikkelingen rondom de bijstand tijdens verhoor

De ontwikkelingen rondom bijstand tijdens verhoor is hiermee niet ten einde. De uniewetgever geeft voortdurend verplichtende richtijnen af. Zo heeft de EU een richtlijn in 2016 (wetsnummer 33 832) afgegeven over het vermoeden van onschuld en aanwezigheid bij strafproces. De Nederlandse wetgeving wordt mede onder invloed van de EU voortdurend verfijnd.

Van Europese Unie-richtlijn naar Nederlandse wet

Welke andere EU-richtlijnen staan anno 2017 in de coulissen te wachten op implementatie in de Nederlandse wetgeving? Andere richtlijnen, die deels al opgenomen zijn in de Nederlandse wet en die invloed hebben op de strafwet zijn:
  • Richtlijn (EU) 2016/1919 van 26 oktober 2016. Dit regelt financiële rechtsbijstand voor verdachten en beklaagden in strafprocedures en voor gezochte personen in procedures ter uitvoering van een Europees aanhoudingsbevel. Uiterste implementatiedatum is 25-05-2019;
  • Richtlijn (EU) 2016/800 van 11 mei 2016. Dit regelt procedurele waarborgen voor kinderen die verdachte of beklaagde zijn in een strafprocedure. Uiterste implementatiedatum is 11-06-2019;
  • Richtlijn (EU) 2016/343 van 9 maart 2016. Dit regelt de versterking van bepaalde aspecten van het vermoeden van onschuld en van het recht om in strafprocedures bij de terechtzitting aanwezig te zijn. Uiterste implementatiedatum is 01-04-2018.
© 2017 Meus, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De raadsman en de verhoorbijstand: het beleid en de praktijkDe raadsman en de verhoorbijstand: het beleid en de praktijkVanaf de uitspraak (Salduz) over verhoorbijstand in 2008 van het Europese Hof Rechten van de Mens (EHRM) tot op vandaag,…
Het Europese rechtDe landen in de Europese Unie hebben met het 'Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)' hun soevereini…
Wat is de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW)?Wat is de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW)?Deze EU richtlijn is erop gericht de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa in 2015 op orde te krijgen e…
Rechten van Europese burgersRechten van Europese burgersOp 29 juni 2004 werd richtlijn 2004/38 van kracht. Deze richtlijn bevat essentiële rechten die de burgers van de EU bezi…
Geluidswetgeving NederlandGeluid kan hinderlijk en zelfs schadelijk zijn voor je gezondheid. Hoge geluiden kunnen je gehoor beschadigen. Of je sla…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: OpenClipart-Vectors / Pixabay
  • https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/33832, laatst gezien op 17 maart 2017;
  • https://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/advocaat-bij-het-politieverhoor.aspx , laatst gezien op 17 maart 2017; https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2010/07/19/versterkingsprogramma-opsporing-en-vervolging-afgerond , laatst gezien op 17 maart 2017;
  • https://wetgevingskalender.overheid.nl/Regeling/WGK004715 https://europa.eu/european-union/about-eu/history_nl, laatst gezien op 17 maart 2017.
  • Afbeelding bron 1: Pontzi / Pixabay

Reageer op het artikel "Verhoorbijstand en gang van EU-richtlijn naar nationale wet"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Meus
Laatste update: 24-03-2017
Gepubliceerd: 17-03-2017
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!