InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > Gesubsidieerde rechtsbijstand bij strafzaken

Gesubsidieerde rechtsbijstand bij strafzaken

Gesubsidieerde rechtsbijstand bij strafzaken De gerechtelijke molen om personen strafrechtelijk te vervolgen is voor de Staat een jaarlijks terugkerende, verplichte kostenpost van aanzienlijke omvang. Het is bij velen een doorn in het oog, dat de maatschappij hoge kosten moet maken voor de opsporing en vervolging van mensen die strafbare feiten plegen. Het is in hun ogen een eigen keus om de wet te overtreden. Waarom moeten mensen die zich aan de wet houden de rekening gepresenteerd krijgen van deze wetsovertreders? Men ziet liever dat (belasting)geld wordt uitgegeven aan maatschappelijke thema’s, die bijvoorbeeld kwetsbare personen helpen, zoals in de ouderen- of gehandicaptenzorg. Wat is het beleid van de overheid om deze signalen uit de samenleving om te zetten naar daden wat veroordeelden betreft?

Inhoud


Een dure plicht van de overheid

De overheid kan zich helaas niet aan zijn verplichting om te handhaven en te vervolgen onttrekken, het is nu eenmaal zijn wettelijke plicht. Deze plicht kost de overheid veel geld. De overheid is daarom in de sfeer van ‘de vervuiler betaalt’ bezig om allerlei maatregelen te treffen, waarbij een deel van de lasten voor strafvordering ten koste valt aan de (gewezen) verdachte dan wel veroordeelde. De overheid heeft diverse manieren bedacht om zijn kosten voor strafvordering omlaag te brengen. Te denken valt aan:
  • de eigen bijdrage van veroordeelden aan de kosten van strafvordering en slachtofferzorg (wetsontwerp 34 067)
  • de eigen bijdrage voor verblijf in een justitiële inrichting* (wetsontwerp 34 068)
  • de wetswijzigingen van artikel 43, wet op de rechtsbijstand (wetsontwerp 34 159)
  • de maatregel kosten verhaal draagkrachtige veroordeelden van de Raad van Rechtsbijstand (verder RvR)
  • het besluit kosten verhaal draagkrachtige veroordeelden, dat het nieuwe artikel 11d besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens (verder Bjsg) introduceert (Staatsblad 407)

* Aangezien het draagvlak voor het wetsontwerp 34 068 te beperkt was, heeft de wetgever bij brief van 18 februari 2016 dit ontwerp in zijn huidige vorm ingetrokken. Het is uiteraard mogelijk, dat in een later stadium het ontwerp in een andere vorm nieuw leven wordt ingeblazen.

Alhoewel het recht op consultatie- en verhoorbijstand niet meteen het recht verschaft op gesubsidieerde rechtsbijstand (recht op vergoeding van de kosten voor een raadsman), zijn beide onderwerpen onderling met elkaar verweven. Het is niet voor niets dat beide onderwerpen in wetsontwerp 34 159 zijn behandeld. In dat wetsontwerp is duidelijk aangegeven, dat verschillende regels voor gesubsidieerde rechtsbijstand gelden afhankelijk of het onder de noemer van consultatiebijstand of verhoorbijstand in het wetsontwerp in te delen is. Wat betekenen deze termen?

De Minister van Justitie en Veiligheid heeft in november 2016 tijdens het debat over onder meer de maatregel kostenverhaal draagkrachtige veroordeelden de twee termen als volgt gedefinieerd:
  • “Met consultatiebijstand doel ik op het recht van verdachte om voorafgaand aan het verhoor een raadsman te raadplegen“
  • “Met verhoorbijstand doel ik op het recht van de verdachte om tijdens het verhoor door een raadsman te worden bijgestaan“

Artikel 43, wet op de rechtsbijstand (Wrb)

Op basis van artikel 43, lid 1, Wrb wordt (in beginsel) kosteloze bijstand door een raadsman aan personen verleend op basis van het wetboek van strafrecht of het wetboek van strafvordering. Het bestuur van de raad voor rechtsbijstand (verder RvR) wijst een raadsman toe of voegt die toe op last van de rechter. Het betreft daarbij toevoeging of toewijzing aan een (gewezen) verdachte of een veroordeelde. De gefinancierde bijstand op grond van dit artikel wordt aan de raadsman betaald door de RvR.

Wijziging van artikel 43 Wrb
De invoering van de wijzigingen in artikel 43 Wrb op 1 maart 2017 is wat overschaduwd door de hype rondom de invoering van de wetten uit hetzelfde wetsontwerp rondom de consultatie- en verhoorbijstand van de verdachte, maar het is zeker niet minder belangrijk. De aanpassingen in artikel 43 Wrb zijn nodig om de RvR in de gelegenheid te stellen om de maatregel kostenverhaal draagkrachtige veroordeelden uit te kunnen voeren. Met andere woorden, het geeft de RvR een handvat om geld terug te vorderen. Dit kan voor veel mensen die eerst van gefinancierde rechtsbijstand genieten in hun strafzaak achteraf een heftige nasleep betekenen.

Met ingang van 1 maart 2017 zijn twee nieuwe leden toegevoegd aan artikel 43 Wrb, te weten leden 3 en 4. Daarnaast zijn de leden 1 en 2 qua redactie gewijzigd.
  • artikel 43, lid 1: toevoeging van de zinsnede ‘gewezen verdachte’;
  • artikel 43, lid 2: met behulp van aanpassingen een aantal omissies weggepoetst;
  • artikel 43, lid 3: de RvR krijgt de bevoegdheid om kosten te verhalen;
  • artikel 43, lid 4: optie aanwezig om bij algemeen maatregel van bestuur (amvb) zaken te regelen.

Sinds 1 maart 2017 leest artikel 43 lid 1 Wrb als volgt: “In de gevallen waarin krachtens een wettelijk voorschrift in het wetboek van strafrecht of het wetboek van strafvordering voor een verdachte, veroordeelde of gewezen verdachte een raadsman door het bestuur wordt aangewezen of op last van de rechter door het bestuur wordt toegevoegd, is deze bijstand kosteloos, onverminderd het derde lid enzovoorts …”

Sinds 1 maart 2017 leest artikel 43, lid 3 Wrb als volgt: "Indien een raadsman is aangewezen krachtens artikel 39, 40 of 41 van het Wetboek van Strafvordering en indien de uitspraak tegen de veroordeelde onherroepelijk is geworden, kan het bestuur het bedrag ter hoogte van de vergoeding, bedoeld in artikel 37, vorderen van de veroordeelde wiens financiële draagkracht de in artikel 34 genoemde bedragen overschrijdt. Omtrent de verplichting tot betaling door de veroordeelde zijn de artikelen 25, derde tot en met vijfde lid, 34a, 34b, 34c en 34d van overeenkomstige toepassing, met dien verstande dat onder «de rechtzoekende» steeds wordt verstaan: de veroordeelde. Bij gebreke van volledige betaling kan het bestuur na een aanmaning als bedoeld in artikel 4:112 van de Algemene wet bestuursrecht het bedrag invorderen bij dwangbevel als bedoeld in artikel 4:114 van de Algemene wet bestuursrecht."

Wat is het belang van lid 3?
Artikel 43, lid 3 Wbr, maakt op artikel 43 lid 1 een uitzondering. Het maakt het mogelijk dat de RvR bevoegd is om gemaakte kosten (ter hoogte van de vergoeding) terug te vorderen. Pas wanneer de strafzaak onherroepelijk is geworden, kunnen op grond van artikel 43 lid 3 Wrb de kosten van de rechtsbijstand op de veroordeelde op bevoegde wijze worden verhaald. Er mag daarbij geen sprake zijn van:
  • een vrijspraak;
  • ontslag van alle rechtsvervolging
  • sepot;
  • 9a Sv (schuldig verklaren zonder strafoplegging).

Verdere invulling van lid artikel 43, lid 3 Wrb
De wetgever heeft meteen van de gelegenheid gebruik gemaakt om artikel 43 lid 3 te gebruiken voor onderwerpen die anders bij algemene maatregel van bestuur (een besluit) geregeld moesten worden. Te denken valt aan zaken als:
  • de berekening van de draagkracht;
  • het peiljaar;
  • de peiljaarverlegging;
  • een basis voor de Belastingdienst om gegevens te verstrekken;
  • het aanwijzen van RvR als bevoegde bestuursorgaan tot om de kosten te verhalen;
  • de bevoegdheid bij dwangbevel om tot invordering over te gaan;
  • een omschrijving van de kosten, die voor verhaal in aanmerking komen.

Artikel 43, lid 4 Wrb
Sinds 1 maart 2017 leest artikel 43, llid 4 Wrb als volgt: “Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gesteld omtrent het bepaalde in het derde lid.”

In artikel 43, lid 4 Wrb is een wettelijke basis voor een algemene maatregel van bestuur neergelegd. De grondslag hoeft vooralsnog niet te worden gebruikt (er is geen besluit afgegeven, het nodige staat al onder lid 3). Mocht het in de toekomst nodig zijn, dan kan snel een besluit worden opgesteld op basis van lid 4.

Artikel 11d Bjsg

De mogelijkheid om gesubsidieerde rechtsbijstand te verhalen op de veroordeelde bestaat al in artikel 49 wetboek van strafvordering. Dit artikel is nooit toegepast (bron 1). Op 1 maart 2017 is het besluit inzake de regeling kostenverhaal van rechtsbijstand op draagkrachtige veroordeelden ingevoerd. Wat betekent dit? In de praktijk houdt de invoering het toevoegen van één (niet onbelangrijke) nieuw artikel toe aan Bjsg (11d) en een aantal omnummeringen van wetsartikelen. Het nieuwe artikel ontsluit op legitieme wijze informatie voor de berekening.

Om te kunnen berekenen of een veroordeelde de kosten van zijn gesubsidieerde bijstand moet terugbetalen, is het uiteraard noodzakelijk dat de RvR over een aantal gegevens beschikt. Aangezien dit vaak privacygevoelige gegevens zijn, komt snel de wet op de privacy om de hoek kijken. Niet iedereen mag van derden zomaar over allerlei gegevens beschikken. De privacywetgeving in Nederland is redelijk streng te noemen. Privacygevoelige gegevens mogen niet zomaar aan anderen worden verstrekt. Een verstrekking heeft een wettelijke basis nodig. Om dit mogelijk te maken voor de berekening, is daarom artikel 11d Bjsg ontworpen. Het nieuwe wetsartikel 11d Bjsg maakt het mogelijk dat de RvR de nodige informatie op een rechtmatige manier ontvangt en verwerkt. Zonder artikel 11d Bjsg kan de RvR anders hun nieuw opgedragen taak niet uitvoeren.

Draagkracht berekenen van veroordeelden

Hoe gaat een berekening in zijn werk? De RvR neemt kennis van alle onherroepelijke veroordelingen. Het voert dan een inkomens- en vermogenstoets uit en vraagt informatie op bij relevante partners. Gegevens die gedeeld mogen worden, zijn:
  • persoonidentificerende justitiële gegevens op basis van artikel 6 Bjsg (naam en BSN nr);
  • het parketnummer van de strafzaak op basis van artikel 7 lid 1 onder b Bjsg;
  • de inhoud van de uitspraak op basis van artikel 7, eerste lid, onder j, onderdeel 3°, Bjsg;
  • de datum waarop de rechterlijke uitspraak onherroepelijk is geworden op basis van artikel 7, eerste lid, onder j, onderdeel 5°, Bjsg.

Bij de berekening van de draagkracht wordt gekeken naar de inkomens- en vermogensgrenzen, die in de Wet op de rechtsbijstand en andere relevante regelingen staan. Het peiljaar dat de basis vormt om de draagkracht te bepalen, ligt ruim voor de datum dat iemand een gedetineerde werd, namelijk twee jaar voordat de last van toevoeging werd geregistreerd.

Nadelen van de maatregel

Het is op grond van deze maatregelen niet denkbeeldig, dat een veroordeelde die gedetineerd is na het onherroepelijk worden van de uitspraak de kosten voor de verstrekte rechtsbijstand moet terugbetalen. Aangezien een gedetineerde vaak in een andere financiële positie verkeert door het verlies van baan of uitkering, kan verhaal op basis van een oude (niet meer bestaande) financiële positie een zware last zijn. De vraag is of veroordeelden intensief gebruik zullen maken van procedures zoals hoger beroep om de onherroepelijkheid van een strafzaak steeds op te schorten.
© 2017 Meus, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Gesubsidieerde rechtsbijstand: voorwaarden & eigen bijdrageGesubsidieerde rechtsbijstand: voorwaarden & eigen bijdrageAls u de kosten voor rechtsbijstand niet kunt betalen omdat uw inkomen ontoereikend is, kunt u een beroep doen op gesubs…
Wie heeft er recht op gratis rechtsbijstand?Wie heeft er recht op gratis rechtsbijstand?De kosten van een gerechtelijke procedure kunnen eenvoudig in de duizenden tot tienduizenden euro’s lopen. Om ook juridi…
Rechtsbijstand: voorwaarden en tipsMocht je onverhoopt in een rechtszaak verwikkeld raken of op een andere manier juridische hulp nodig hebben waar je niet…
Kosten voor gefinancierde rechtsbijstand in 2014Kosten voor gefinancierde rechtsbijstand in 2014Alles wordt duurder, zo ook de kosten voor gefinancierde rechtsbijstand in 2014. Mocht je in 2014 een advocaat nodig heb…
Wat kost een advocaat, eigen bijdrage tabelWat kost een advocaat, eigen bijdrage tabelDe kosten van een advocaat worden per zaak en per cliënt bepaald. Het tarief van een advocaat ligt dus niet vast. Een ad…
Bronnen en referenties
  • Bron 1 Cleirenbundel strafvordering blz 218 en Memorie van toelichting op wetsontwerp 34 159.blz 31, laatst gezien op 17 maart 2017
  • http://njb.nl/wetgeving/staatsbladen/kostenverhaal-veroordeelden.20851.lynkx, laatst gezien op 17 maart 2017
  • http://wetten.overheid.nl/BWBR0006368/2017-03-01, laatst gezien op 17 maart 2017
  • http://kenniswijzer.rvr.org/wet-en-regelgeving/wet-op-de-rechtsbijstand/artikel-43-wrb.html, laatst gezien op 17 maart 2017

Reageer op het artikel "Gesubsidieerde rechtsbijstand bij strafzaken"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Meus
Gepubliceerd: 20-03-2017
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!