Journalistiek: persvrijheid en communicatievrijheid

Net als het gezondheidsrecht voor artsen en verpleegkundigen van groot belang is, kan een journalist niet zonder enige kennis van en inzicht in de rechtsregels voor de openbare communicatie, het zogenoemde mediarecht. In dit artikel aandacht voor het begrip recht. We maken u wegwijs in het begrip mediarecht. Tevens laten we zien op welke vrijheden de journalist zich rechtens kan beroepen. Waar is dat recht te vinden? En welke rol speelt de persvrijheid?

Inzicht in het begrip recht

recht
Het geheel aan regels en normen dat uiteindelijk door de overheid gehandhaafd wordt.

vindplaatsen van het recht

• verdragen (schriftelijke overeenkomsten tussen één of meer staten)
• de Grondwet (regeling waarin de staatsinstellingen en hun onderlinge relaties zijn geregeld en waarin de belangrijkste aspecten van de verhouding tussen overheid en burgers aan de orde komen)
• wetten (alle besluiten van de regering en het parlement gezamenlijk)
• lagere regelingen (besluiten van de regering zonder het parlement en in besluiten van de provinciale en gemeentelijke organen).
• ongeschreven recht (sommige regels behoren tot het recht, ook al zijn ze nergens vastgelegd)
• jurisprudentie (uitspraken van rechters)

---

Rechtsregels en openbare communicatie

mediarecht
De rechtsregels die van toepassing zijn op de openbare communicatie.

openbare communicatie
Dit recht richt zich tot een onbepaald en onbeperkt publiek. Voorbeelden zijn het schrijven van een boek, het uitzenden van een televisieprogramma.

Waarom moet de journalist iets van mediarecht weten?
Voor het vermijden van conflicten; kennen van het eigen recht op informatie vergaren; schending eigen rechten.

---

Persvrijheid en aanverwante begrippen

begrippen

• vrijheid van meningsuiting
• vrijheid van drukpers
• persvrijheid
• informatievrijheid
• uitingsvrijheid
• ontvangstvrijheid

persvrijheid
vrijheid van drukpers of de vrijheid van de periodieke pers of het verzamelen van informatie en het bewerken en redigeren ervan.

ontvangstvrijheid
Overheid mag burgers niet verhinderen om zich informatie te verschaffen die door de media wordt aangeboden.

---

Vrijheid in het recht vastgelegd

Universele verklaring van de rechten van de mens
Aan deze verklaring zijn staten niet echt gebonden. Het is meer een onderling overeengekomen ideaal dat zij nastreven. Men kan dus ook geen beroep op de rechter doen. Een groot deel van de verklaring komt terug in artikel 19 van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR).

Wat heeft een hogere status: een verdrag of een wet?
Een verdrag heeft een hogere status dan een wet (zelfs hoger dan de Grondwet).

vergunning voor reclame
Reclame-uitingen zijn in Nederland niet grondwettelijk beschermd. U mag rustig een bord met een politieke affiche in uw tuin zetten. Maar een bord met Coca Cola mag niet niet.

---

Persvrijheid in een democratie

drie functies van de media in een democratie

• informatievoorziening
• controle
• kritiek

Wet openbaarheid van bestuur
De pers zal er meer gebruik van maken dan de individuele burger, meestal niet voor zichzelf, maar om dat recht van de burgers te verwezenlijken.

pluriformiteit van de pers
Dit is de verscheidenheid van opvattingen. Verschillende meningen en zaken van elke kant belicht.

Meer over journalistiek is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? (deel III).