Journalistiek: auteursrechtelijke zaken

Auteursrecht is de zeggenschap van een auteur over het door hem gemaakte werk. Het recht van de één, de schrijver bijvoorbeeld, kan het recht van iemand anders, degene die het openbaart, beperken. De uitingsvrijheid wordt ook beperkt door het auteursrecht. De journalist moet weten, wanneer hij wel en wanneer hij niet aan de rechten van anderen komt. Tevens heeft hij auteursrechten over zijn eigen werk. Het beschermt hem tegen een onrechtmatig gebruik van zijn werk.

De inhoud van het auteursrecht

auteursrecht
Auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen bij de wet gesteld.

twee kanten van auteursrecht

• het exploitatierecht: de auteur kan profiteren van de opbrengsten die voortvloeien uit zijn scheppingen.
• het persoonlijkheidsrecht: het auteursrecht garandeert ook de morele rechten en beschermt het werk tegen wijzigingen en misvormingen ervan.

auteurswet
Deze is opgebouwd uit drie elementen:

1. het uitsluitend recht van de maker (auteur)
2. van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst
3. om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen

auteursrecht duurt 50 jaar
Het auteursrecht, het recht tot openbaar maken en verveelvoudigen geldt tot 50 jaar na de dood van de maker. In die periode van 50 jaar wordt het auteursrecht uiteraard door de erfgenamen uitgeoefend.

---

Rechten van de journalist op zijn eigen werk

eenmalig publicatierecht
In de praktijk verleent men de uitgever meestal een eenmalig publicatierecht. De journalist behoudt zijn auteursrecht en kan daar in de toekomst nog een ander gebruik van maken.

exclusief publicatierecht
De uitgever van de krant waarin het artikel zal worden geplaatst, wil een exclusief recht zodat niet anderen vrijwel tegelijkertijd met hetzelfde artikel kunnen pronken.

---

Gebruik in de dagblad- en tijdschriftenjournalistiek

persoonlijkheidsrecht
rechten voor de journalist om:

• wijzigingen tegen te gaan
• naamsvermelding
• vermelding eerste publicatie

---

De dagbladjournalist in dienstverband

c.a.o. dagbladjournalisten
Wanneer één van beide partijen na de oorspronkelijke publicatie een ander gebruik van het artikel wil maken, dient hij toestemming te hebben van de andere partij. De weigeringsgronden zijn vastgelegd in het c.a.o.
De journalist mag weigeren om principiële aard en wanneer hem geen redelijke vergoeding wordt gegeven. De werkgever mag slechts weigeren i.v.m. concurrentie, indien de journalist zijn arbeidsovereenkomst niet ten volle kan nakomen, wanneer de uitgever geen bijzondere kosten wil vergoeden.

---

De journalist en auteursrecht van anderen

waarborgen van informatiestroom
De bepalingen die voor de journalist het meest van belang zijn, betreffen:

• het overnemen door de pers uit perspublicaties en door de omroep uit omroepprogramma's
• de mogelijkheid ander werk in eigen werk te citeren
• het maken van actuele reportages
• het overnemen uit of van door de overheid openbaar gemaakte werken

citaatrecht
voorwaarden:

• het werk, waaruit geciteerd wordt dient al openbaar gemaakt te zijn
• bronvermelding
• persoonlijkheidsrechten respecteren
• citeren om doel te bereiken
• het te bereiken doel moet gerechtvaardigd zijn

---

Portretrecht

twee soorten portretten

• in opdracht gemaakte portretten
• niet in opdracht gemaakte portretten

Meer over journalistiek is te lezen in mijn special Journalistiek: wat is nieuws? (deel III).