Erfenissen: de bewindvoerder

Het testament wordt geopend en de notaris vermeldt dat de overledene een bewindvoerder heeft aangesteld. Wat is een bewindvoerder en moet hij zomaar geaccepteerd worden door de erfgenamen?

Erfenis in het algemeen

Een erfenis betreft alles wat iemand achterlaat bij zijn overlijden. Ook schulden horen bij de nalatenschap. Na het overlijden wordt de nalatenschap verdeeld volgens de wensen van de overledene (erflater) in zijn testament of uiterste wilsbeschikking. Is er geen testament dan gelden de wettelijke regels van het erfrecht. In het erfrecht is precies bepaald wie de wettelijke erfgenamen zijn en op welk deel iedere erfgenaam recht heeft. Om een nalatenschap te kunnen verdelen is een verklaring van erfrecht nodig. Deze verklaring kan aangevraagd worden bij een notaris. Vervolgens zal de nalatenschap afgewikkeld moeten worden. Dit kan gedaan worden door een executeur-testamentair die daarvoor benoemd is in het testament (of de erfgenamen wijzen iemand aan die deze taak op zich neemt). Een notaris zal hiervoor een verklaring moeten afgeven.

Erfgenamen

Alles met betrekking tot het huidige erfrecht is opgetekend in Boek 4 Burgerlijk Wetboek in de titels 1-8. Ten aanzien van de erfgenaam onderscheidt men 4 groepen van erfgenamen.

• Echtgenoot / geregistreerd partner en kinderen
• Ouders
• Broers en zussen
• Grootouders en overgrootouders

Zolang er in de ene groep nog een erfgenaam is, komt een volgende groep niet aan bod.

De erflater

• Erflater is degene die is overleden en zijn bezit (geld, goederen) en schulden als erfenis achterlaat.
• Uiterste wilsbeschikking: stuk waarin een toekomstige erflater bepaalt wat er na zijn dood moet gebeuren, zoals een testament of een codicil.
• Erfrecht is feitelijk vermogensrecht. Alle rechten en verplichtingen die voor het vermogensrecht gelden golden derhalve ook voor de erflater.
• De erflater heeft het recht van testeervrijheid. Hij kan binnen een bepaald raam van de wet bepalen wie er van hem erft of niet.
• De erf-situatie geschiedt op basis van door de wet erkende familierechtelijke betrekkingen. Bloedverwantschap of het zijn van echtgenoot of geregistreerde partner bepalen de orde.
• Verzorging speelt mee op het tweede plan (Boek 4 afd.2 titel3.)

De Bewindvoerder

Bewindvoering is een juridische maatregel waarbij een persoon tijdelijk of blijvend de beslissingsbevoegdheid verliest over de onder bewind staande goederen. Beperkt bewind is ook mogelijk, hierbij wordt over een bepaald deel van het vermogen bewind gevoerd, zoals bijvoorbeeld het spaargeld of onroerend goed.

• Definitie : persoon die volgens testament zeggenschap heeft over de erfenis indien de erflater grip wil houden op wat er met het vermogen gebeurt. De bewindvoerder is een door overledene aangewezen persoon. (Uitzondering op deze definitie is indien er nog geen erfgenamen gevonden zijn. Dan vindt er bewindvoering via staatswege plaats)
• De wettelijke regeling van de bewindvoerder bij erfrecht is beschreven in het Burgerlijk Wetboek Boek 4 (BW.4) afdeling 7 artikel 153-181.

Redenen en opname van bewindvoering in het testament
Waarom wil een erflater een bewind met een bewindvoerder? Misschien vindt de erflater dat sommige erfgenamen (nog) niet de
volle verantwoordelijkheid kunnen dragen over hun erfenis. Bijvoorbeeld omdat ze nog te jong zijn, of bijvoorbeeld omdat ze gokverslaafd of ziek zijn.

• De erflater laat dan een bewind opnemen in het testament.
• De erflater kan zelf een bewindvoerder aanwijzen die het geërfde beheert: art.153 lid 1: Een erflater kan bij uiterste wilsbeschikking bewind instellen over een of meer door hem nagelaten of vermaakte goederen.
• Tenzij de erflater anders heeft bepaald, treedt het bewind in werking op het tijdstip van zijn overlijden.
• De erflater kan zelf bepalen hoe lang het bewind duurt
• en aan welke voorwaarden de erfgenamen moeten voldoen om zelf de verantwoordelijkheid te krijgen.

Verwerping en verzoek om opheffing van de bewindvoering

Als de erfenis van de erfgenamen onder bewind is plaatst, hebben zij in sommige gevallen wel de mogelijkheid dit bewind te
verwerpen en aanspraak te maken op hun legitieme portie. De erfgenaam krijgt dan een geldvordering die de helft waard is van het erfdeel dat hij onder bewind zou hebben geërfd. (Financieel gaat hij er dus op achteruit.)

Er zijn twee gevallen, waarbij de erfgenaam het bewind moet accepteren, nl.:

• als de erfgenaam"ongeschikt" of "onmachtig" is in het eigen beheer te voorzien; en
• als de erfenis hoofdzakelijk aan schuldeisers van de erfgenaam ten goede zou komen.

In deze gevallen betekent het niet-accepteren van het bewind dat de erfgenaam helemaal niets zal krijgen.

De belanghebbende zélf kan de rechter tenslotte ook verzoeken het bewind op te heffen. Dat kan alleen als de erflater vijf jaar of langer dood is en de belanghebbende voorts kan aantonen dat hij/zij zelf het beheer over het vermogen kan voeren.

Eindigen van de bewindvoering

De hoedanigheid van bewindvoerder eindigt volgens Boek 4:164 BW:

• bij het einde van het bewind;
• door tijdsverloop, indien hij voor een bepaalde tijd was benoemd;
• door zijn dood,
• het ten aanzien van hem van toepassing verklaren van de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen,
• zijn faillietverklaring,
• zijn ondercuratelestelling
• door instelling van een bewind als bedoeld in titel 19 van Boek 1 over een of meer van zijn goederen;
• in de bij de uiterste wil bepaalde gevallen
• door ontslag dat de kantonrechter hem met ingang van een bepaalde dag verleent
• Het ontslag wordt hem verleend hetzij op eigen verzoek,
• hetzij wegens gewichtige redenen, zulks op verzoek van een medebewindvoerder, van de rechthebbende, van iemand in wiens belang het bewind is ingesteld of van het openbaar ministerie, dan wel ambtshalve.
• Hangende het onderzoek kan de kantonrechter voorlopige voorzieningen in het bewind treffen en de bewindvoerder schorsen.

Conclusie

De erflater is totaal vrij om een bewindvoerder aan te stellen over de gehele of de gedeeltelijke erfenis. Bewindvoering kan verworpen worden, maar dat betekent dat de erfgenaam een geldvordering krijgt van de helft van wat hij anders onder bewind zou hebben geërfd. De bewindvoerder mag geen gebreken gaan vertonen zoals bijvoorbeeld het onder curatele geraken of failliet gaan.

Lees verder

• Erfenissen: de executeur-testamentair
• Erfenissen: wanneer ben je onwaardig om te erven?
• Erfenissen: het codicil
• Erfenissen: wie erft niet?
• Erfenissen: getrouwd zijn, partnerschap of samenwonen?