Wet: wie zijn de vader en moeder van een kind?

Voor de meeste mensen is het duidelijk: dit zijn de ouders van het kind. Maar wat als mensen samenwonen - niet gehuwd - en een kind krijgen? En hoe zit het nou precies met een kindje dat geadopteerd is? Óf, hoe zit het met het erkennen van een kind? In dit artikel leest u hier alles over, ook vanuit de Nederlandse Wet gezien. Waar mogelijk, zal ook het artikelnummer van de wet geplaatst zijn.

De moeder

De wet is erg duidelijk over wie de moeder van een kind is. De moeder van het kind is de vrouw die het kind ter wereld heeft gebracht. Dit is terug te vinden in art. 1: 198.

Moeder is de vrouw die:

• Het kind ter wereld heeft gebracht;
• Het kind heeft geadopteerd.

De vader

Bij de vader van het kind ligt het wat gecompliceerder. Men kan op twee manieren de vader van een kind worden:

1. Met de moeder getrouwd. De vader van het kind is de man waarmee de moeder getrouwd is op het moment dat het kind geboren wordt.
2. Een kind erkennen. En wat nu als de vader en moeder niet getrouwd zijn? Voor de vrouw is het simpel: als zij het kind gebaard heeft, is zij automatisch de moeder. Maar in hetzelfde geval is de 'vader' niet automatisch de vader van het kind. Deze man is voor de wet 'niets' van het kind. Deze man zal in actie moeten komen om de vader van zijn pasgeboren zoon of dochter te worden. De 'vader' moet naar het gemeentehuis om het kind officieel te erkennen als zijn kind. Door dit 'erkennen' wordt hij de vader van dit kind.

Dit staat beschreven in artikel 1: 199

Vader is de man die:

• Bij de geboorte getrouwd is met de moeder;
• Een kind erkent dat nog geen vader heeft;
• Door een uitspraak van de rechter als vader wordt aangewezen;
• Een kind adopteert.

Let op!!

• Alleen een man kan een kind erkennen, voor een vrouw is dit niet mogelijk.
• Een kind kan alleen worden erkend als het nog géén vader heeft.
• Om een kind te erkennen heeft de man toestemming van de moeder nodig, en als het kind 12 jaar of ouder is, ook de toestemming van het kind.

Adoptie

Soms komt het ook voor dat een kind wordt geadopteerd. Meestal gaat het hierbij om een kindje dat vanuit het buitenland naar Nedelrand is gehaald om het kind een betere toekomst te geven. Geadopteerd wil eigenlijk zeggen dat het kind door een uitspraak van de rechter een nieuwe moeder en/of vader heeft gekregen. Volgens de wet zijn dan de ouders van het kind de mensen die het kind geadopteerd hebben.

Zoals net al opgemerkt was, een man en een vrouw kunnen door een adoptie de vader en de moeder van een kind worden.

De Rechter

En wat nou als de man weigert een kind te erkennen? Dan kan de moeder van het kind naar de rechter toestappen. Let wel, het moet dan wel gaan om een kind dat biologisch van de desbetreffende man is.
Als een man weigert een kind te erkennen dat biologisch van hem is, dan kan de moeder (soms de moeder én het kind, wanneer het kind oud genoeg is) naar de rechter stappen en vragen of deze officieel vast wilt stellen dat deze man de vader is. Het moet dan wel bewezen kunnen worden dat het kind ook daadwerkelijk van de man is. Dit kan alleen bewezen worden, wanneer er een DNA-test gedaan is bij vader en kind.

Om naar de rechter te stappen, kan een man dus tegen zijn wil in vader van een kind worden. Dit wordt gerechtelijke vaststelling van het vaderschap genoemd.

Deze informatie is ook terug te vinden in artikel 1:207.

Gevolgen van het ouderschap

Het ouderschap klinkt eigenlijk makkelijk. Maar er zitten ook gevolgen aan. Wat heeft het ouderschap precies voor gevolgen? Anders gezegd, als je eenmaal weet wie de wet aanwijst als je ouders, wat merk je daar als kind van?

Gezag
De ouders hebben het gezag over hun kind, tenminste in de meeste gevallen. Dit betekent dat de ouders hun kind moeten opvoeden en dat ze het 'voor het zeggen hebben'; het kind hoort dus naar de ouders te luisteren. Meer over het gezag zal verderop in dit artikel plaatsvinden.

Onderhoud
Een ouder is wettelijk verplicht om zijn kind financieel te onderhouden. Dit betekent dat de ouders de opvoeding en opleiding van het kind moeten betalen. Volgt uw kind na zijn of haar 18e verjaardag nog een opleiding, dan loopt de onderhoudsplicht van de ouders door tot de 21e verjaardag van het kind.

Achternaam
Een kind draagt altijd de achternaam van één van de ouders. Ouders mogen samen bepalen of het kind de achternaam van de man of van de vrouw krijgt. Vroeger was de regel dat het kind alleen de achternaam van de vader kon krijgen. In een ander artikel zal hierop verder worden ingegaan.

Erfgenaam
Elk kind heeft recht op een deel van de erfenis van de ouders. Dit wordt het kindsdeel genoemd. Om het hier niet al te ingewikkeld te maken, zal hier in een komend artikel verder op ingegaan worden. Dit zal hier dan worden aangegeven.

Nationaliteit
In de meeste gevallen krijgt het kind automatisch dezelfde nationaliteit als de ouders. Is het kind in Nederland geboren, en is één ouder afkomstig uit het buitenland, dan krijgt het kind alsnog de Nederlandse nationaliteit.

Even samengevat ...
Een ouder:

• Heeft meestal het gezag over zijn of haar kind.
• Moet zijn of haar kind onderhouden.
• Geeft zijn of haar achternaam door aan zijn of haar kind.
• Moet minstens een deel van zijn vermogen aan zijn of haar kinderen nalaten.
• Geeft zijn nationaliteit door aan zijn of haar kind.

Gezag van de ouders

In de vorige paragraaf (Gevolgen van het ouderschap) ging het over de juridische band tussen de ouders en kind(eren). Wie wijst de wet aan als je juridische ouders. In deze paragraaf zal verder ingegaan worden op het 'gezag'. Dit gaat er voornamelijk om over wie het kind verzorgt en opvoedt, en wie wat over het kind te zeggen heeft. Het gezag is geregeld vanaf art. 1:245

Gezag wordt uitgeoefend over alle jongeren tot 18 jaar. In principe is dit gezag in handen van de ouder(s). Gezag wil zeggen dat de ouders:

• Het kind verzorgen en opvoeden en de belangrijke beslissingen in de opvoeding nemen;
• In het juridische verkeer namens het kind optreden;
• Geld en goederen voor het kind beheren.

Ouders zijn de baas
Ouders hebben het tijdens de opvoeding voor het zeggen. Zo bepalen ouders waar het kind woont, welke opleiding het kind volgt, van welke vereniging het kind lid mag en kan zijn, enzovoort. In veel gevallen zullen de ouders het kind zoveel mogelijk bij deze beslissingen betrekken, zeker als het kind iets ouder is. Maar voor de wet maken zij tot het 18e jaar van het kind de dienst uit.

Namens het kind handelen
Dat ouders in het juridische verkeer 'voor het kind optreden' betekent bijvoorbeeld dat zij een handtekening moeten zetten als het kind iets bestelt bij een postorderbedrijf. Of als het kind lid wilt worden van een vereniging. Zou het kind voor zijn of haar 18e jaar een rechtzaak willen beginnen, dan moeten de ouders het proces voor het kind gaan voeren. Er wordt gezegd dat de ouders de 'wettelijk vertegenwoordigers' van hun kind zijn. Zij vertegenwoordigen hem of haar bij alle juridische handelingen.

Beheer over eigen bezit
Het beheer van geld en goederen zal in de meeste gevallen niet zoveel voorstellen, maar als een kind rijk is (bijv. door erfenis), dan is deze taak wel van belang. De ouders mogen de bezittingen van hun kind niet hebben; ze mogen voor het 'vermogen' van hun kind zorgen. Bijvoorbeeld door het geld op een spaarrekening te zetten en andere bezittingen goed te onderhouden. Zolang het kind nog geen 18 is, hebben de ouders wel recht op de opbrengst van het vermogen van hun kind. De ouders zouden dus de rente van het spaargeld van hun kind zelf mogen houden.

Gezag door één of twee ouders

Het gezag kan worden uitgeoefend door één of door twee ouders. Meestal is het gezag in handen van vader én moeder samen.

Vader en moeder hebben samen het gezag

• Vader en moeder zijn getrouwd. Als de ouders zijn getrouwd op het moment dat het kind geboren wordt, krijgen de vader en de moeder automatisch samen het gezag (art. 1:251 lid 1).
• Vader en moeder zij ngeregistreerde partners. Sommige mensen zijn niet getrouwd maar hebben wel een officiële relatie die is vastgelegd op het gemeentehuis. Dat wordt 'geregistreerd partnerschap' genoemd. Als er tijdens een geregistreerd partnerschap een kind wordt geboren, hebben beide partners samen het gezag (art. 1:153aa)
• Vader en moeder wonen samen. Als de vader en moeder "gewoon" samenwonen, bestaat de vader voor de wet eigenlijk niet. De relatie tussen vader en moeder is immers niet officieel op het stadhuis vastgelegd. Krijgt een samenwonende moeder een baby, dan wordt zij de moeder en heeft zij ook meteen het gezag over dit kind. Wil de man ook gezag, dan moet hij het kind erkennen. Daarmee wordt hij de vader van het kind. Daarna kunnen vader en moeder door een brief te schrijven aan de rechtbank samen het gezag over hun kind krijgen (art. 1.252)
• Vader en moeder gaan scheiden. Als ouders samen het gezag hebben, dan gaat dit gezag meestal gewoon door als vader en moeder uit elkaar gaan. Dus na een echtscheiding behouden de vader en moeder (dit is sinds 1998) samen het gezag over hun kinderen. Alleen als het slecht voor het kind is dat beide ouders het gezag houden, dan wordt het gezag na de scheiding aan één van de ouders gegeven. Bijvoorbeeld als de vader (of moeder) zijn of haar kinderen heeft mishandeld. (art. 1:251 lid 2)

Gezag door vader óf moeder
Soms is het gezag in handen van de vader óf de moeder. In dat geval is er dus één ouder die alleen het gezag uitoefent.

• Alleenstaande moeder. Als een vrouw alleen een kind ter wereld brengt, krijgt zij automatisch het gezag alleen (art. 1:253 b)
• Eén ouder overlijdt. Hebben beide ouders het gezag en overlijdt één ouder, dan zet de andere ouder het gezag alleen voort. (art. 1:253 f)
• Ouders gaan uit elkaar. Als ouders die samen het gezag hebben uit elkaar gaan, blijft het gezag in principe bij beide ouders. Maar soms is het beter voor het kind als het gezag naar één van de ouders gaat, zodat de andere ouder niets meer over het kind te zeggen heeft. Bijvoorbeeld na mishandeling, verwaarlozing of incest. In dit soort gevallen kan een ouder de rechter vragen het gezag toe te wijzen aan een van de ouders.

Voogdij
Als beide ouders zijn overleden, moet een ander het gezag uitoefenen. In dat geval wijst de rechter een persoon aan om het gezag uit te oefenen. Deze persoon wordt de voogd genoemd. Het gezag heet in dat geval 'voogdij'. Zo kan bijvoorbeeld een oom van de kinderen door de rechter tot voogd worden benoemd. Uiteraard overlegt de rechter met de kinderen en met andere familieleden wie hij tot voogd benoemt. In sommige gevallen hebben de ouders in een testament een voogd aangewezen voor het geval zij vroeg overlijden. In dat geval wordt deze persoon door de rechter tot voogd benoemd (art. 1:280 en verder).

Opmerkingen

• De rechter benoemt niet alleen een voogd als beide ouders zijn overleden, maar ook als hij het gezag bij de ouders heeft weggehaald. Dit gebeurt bijvoorbeeld als de ouders hun kinderen verwaarlozen of mishandelen. Bepaalt de rechter dat de ouders het gezag niet meer mogen uitoefenen, dan benoemt hij meteen ook een voogd die het gezag over de kinderen krijgt.
• Ook al heeft het gezag een andere naam als het niet door een ouder wordt uitgeoefend, een voogd heeft net zoveel over de kinderen te vertellen als een ouder die het gezag heeft over het kind.

© 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Recht en Wet (Wetenschap) op 22-10-2007, laatst gewijzigd op 08-12-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Ongehuwd kinderen: Wat moet je regelen?: Vroeger een schande, nu in de meeste kringen de normaalste zaak van de wereld: een kindje krijgen terwijl je niet getrouwd bent. Maar let op! Een aantal zaken die aut…
• Aangifte Geboorte en Overlijden: Aangifte van een geboorte en van overlijden. Geboorte en overlijden zijn inhoudelijk tegenovergesteld, maar wettelijk gezien doet men in beide gevallen aangifte bij een ambte…
• Ariane Wilhelmina Máxima Ines (10 april 2007): Gisteravond om 22:00 uur is ze geboren; de derde dochter van kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima van Nederland. Haar naam is nog niet bekend, dat komt…
• En hoe noemen jullie het ?: Voordat het babytje geboren wordt hebben de ouders vaak al uren gepraat en nagedacht over welke naam het kindje zal krijgen. Als het dan eenmaal geboren is gaat de vader (meest…
• Erkenning van het vaderschap: Als biologisch vader ben je niet direct juridisch vader. Toch brengt slechts dit laatste rechten met zich mee. Lees de artikel en voorkom dat u rechteloos achterblijft!