InfoNu.nl > Wetenschap > Scheikunde > Winnaars Nobelprijs Scheikunde 2008 (1977 - 2008)

Winnaars Nobelprijs Scheikunde 2008 (1977 - 2008)

Winnaars Nobelprijs Scheikunde 2008 (1977 - 2008) De Nobelprijs voor de Scheikunde wordt toegekend aan degenen die zich op dit gebied verdienstelijk hebben gemaakt. De Nobelprijs voor Scheikunde 2008 is toegekend aan de Japanner Osamu Shimomura en de Amerikanen Martin Chalfie en Roger Y. Tsien voor de ontdekking en ontwikkeling van GFP - groene fluorescerende proteïne (green fluorescent protein). Dit artikel gaat hier nader op in en geeft een overzicht van de Nobelprijs-winnaars voor de Scheikunde van de laatste 31 jaar, van 1977 t/m 2008.

Nobelprijs voor de Scheikunde

De Nobelprijs voor de Scheikunde is een prijs die wordt toegekend aan mensen die zich verdienstelijk hebben gemaakt op het gebied van de Scheikunde. Deze prijs wordt ook wel Nobelprijs voor de Chemie genoemd.

Nobelprijs voor de Scheikunde 2008 - Osamu Shimomura, Martin Chalfie, Roger Y. Tsien

De Nobelprijs voor de Scheikunde 2008 is -woensdag 8 oktober 2008- toegekend aan de Japanner Osamu Shimomura en de twee Amerikanen Martin Chalfie en Roger Y. Tsien voor "hun ontdekking en ontwikkeling van de groene fluorescerende proteïne” (GFP - green fluorescent protein). Deze drie laureaten delen de Nobelprijs van tien miljoen Zweedse kronen (ca. 1,1 miljoen euro).

GFP - Groene Fluorescerende Proteïne wordt gebruikt en toegepast in de biowetenschap voor het kleuren van eiwitten en cellen. Door middel van DNA-technologie is het mogelijk geworden om GFP te verbinden met andere eiwitten (proteïnes) en deze zichtbaar te maken, hetgeen het mogelijk maakt om de bewegingen en interacties van deze eiwitten waar te nemen. Dit maakt dus processen zichtbaar die voorheen onzichtbaar bleven. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk geworden om de ontwikkeling van zenuw-cellen, de groei van hersencellen en de uitzaaiing van kankercellen heel precies te volgen. Deze technologie is onder meer toegepast bij onderzoek naar Alzheimer en de groei van cellen die insuline produceren in een embryo.

Proteïne Marker. In 1962 isoleerde de Japanner Osamu Shimomura het eiwit als eerste uit de kwal (de Aequorea victoria). Hij ontdekte dat dit groen oplichtte onder ultraviolet licht. Dit eiwit (proteïne) wordt als ‘marker’ ingezet bij biowetenschappelijk onderzoek.
De Amerikaan Martin Chalfie toonde aan dat GFP als een belangrijke marker kan dienen voor diverse biologische fenomenen. De Amerikaan Roger Y. Tsien verrichtte systematisch onderzoek, dat tot een beter begrip van de fluorescentie van GFP heeft geleid en slaagde er in om een uitgebreid kleurenpalet van fluorescerende eiwitten te creëren. Dit maakt het onderzoekers mogelijk om verschillende biologische processen simultaan (tegelijkertijd) te kunnen volgen.

Winnaar Nobelprijs voor de Scheikunde 2007 - Gerhard Ertl

Nobelprijs voor de Scheikunde 2007. De Nobelprijs voor de scheikunde is dit jaar toegekend aan de 71-jarige Duitse wetenschapper Gerhard Ertl. De Duitse geleerde Gerhard Ertl kreeg dit nieuws op zijn verjaardag te horen en ontvangt deze prijs voor zijn:
  • nauwgezet onderzoek naar chemische processen op vaste oppervlakken
  • opmerkelijk onderzoek (gestart in 1960) dat duidelijk heeft gemaakt hoe brandstofcellen werken, wat katalysatoren in auto's doen en waarom ijzer roest

Juryrapport Nobelcomité. Het Nobelcomité geeft in het juryrapport aan het opmerkelijk te vinden dat oppervlaktechemie (onderzoeksgebied van Ertl) de aantasting van de ozonlaag kan verklaren. Dit ondanks dat de belangrijkste onderdelen van dit proces zich afspelen in de stratosfeer, op de oppervlakte van kleine ijskristallen.

Chemische processen op vaste oppervlakken

Gerhard Ertl. Met zijn onderzoek naar chemische processen op vaste oppervlakken heeft Ertl het fundament gelegd voor belangrijke studies met een breed toepassingsgebied. De experimentele procedures en inzichten zijn van belang voor zowel universitair als industrieel onderzoek. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld de aantasting van de ozonlaag, roestvorming, de werking van brandstofcellen of kunstmest beter begrepen en toegepast worden in producten. Tevens maken producenten van halfgeleiders gebruik van deze kennis en kan de werking van industriële katalysatoren verbeteren.

Vacuümtechnieken. Gerhard Ertl is de grondlegger van de hedendaagse oppervlakwetenschap. Zijn onderzoek betrof apparatuur en processen, ontwikkeld voor de productie van elektronische schakelingen in silicium (chips). Gerhard Ertl was één van de eersten die inzag dat de vacuümtechnieken uit de halfgeleiderbranche het mogelijk maakte om de chemische processen aan het oppervlak van materialen nauwgezet in kaart te brengen.

Haber-Bosch. Ertl maakte onder andere studie van het Haber-Bosch proces, hetgeen toegepast wordt om stikstof uit de lucht te binden in chemische verbindingen die als kunstmest kunnen dienen.

Autokatalysator. Tevens bracht Gerhard Ertl de details in kaart van de oxidatie van koolmonoxide aan het oppervlak van platina, één van de processen in de autokatalysator.

Gerhard Ertl werd in Stuttgart geboren. Hij wordt gezien als een wetenschapper die baanbrekend wetenschappelijk onderzoek doet. Zowel in Duitsland als in andere landen werd hij meerdere malen onderscheiden. In 2003 verwierf Gerhard Ertl een eredoctoraat van de Katholieke Universiteit Leuven. Ertl is emeritus hoogleraar en oud-directeur van het Fritz-Haber-Instituut in Berlijn (onderdeel van de Max Planck Gesellschaft).

Uitreiking van de Nobelprijs voor de Scheikunde

Uitreiking 10 december. Elk jaar in oktober wordt bekend gemaakt wie de Nobelprijzen hebben gewonnen. De uitreiking is echter pas op 10 december. Dit gebeurt traditioneel op de sterfdag van Alfred Nobel, de stichter van de Nobelprijs. Meer en nadere informatie hierover is te vinden in De Nobelprijs.

Net als bij alle Nobelprijzen is aan de Nobelprijs voor de Scheikunde een geldbedrag van 1,1 miljoen euro verbonden.
De 5 Nobelprijzen (Scheikunde, Natuurkunde, Geneeskunde/Fysiologie, Literatuur en Economie) worden toegekend en uitgereikt in Stockholm (Zweden). De Nobelprijs voor de Vrede is de enige prijs die in Noorwegen wordt uitgereikt (zie hiervoor Winnaars Nobelprijs voor de Vrede).

De Nobelprijs voor de Scheikunde bestaat sinds 1901. In dit eerste jaar was de Nederlandse wetenschapper Jacobus Henricus van 't Hoff de Nobelprijswinnaar voor zijn theorie van chemische evenwichten en osmose. Nederlandse scheikundigen die Nobelprijswinnaar geworden zijn (w.o. Debey en Crutzen), staan weergegeven in Nederlandse Nobelprijs Winnaars.

De Engelse wetenschapper Frederick Sange won de Nobelprijs voor de Scheikunde twee maal, zowel in 1958 als in 1980 (zie voor de laatste onderscheiding de onderstaande tabel).

In onderstaande tabel zijn de Nobelprijswinnaars voor de scheikunde opgenomen van de laatste 30 jaar, van 1977 t/m 2007.

Winnaars Nobelprijs Scheikunde van 1977 tot en met 2008


JaarNobelprijs ScheikundeReden Toekenning van de Nobelprijs
2008Osamu Shimomura (Japan)Martin Chalfie, Roger Y.Tsien (VS)Ontdekking en ontwikkeling van de groene fluorescerende proteïne (GFP - green fluorescent protein)
2007Gerhard Ertl (Duitsland) Studies naar chemische processen op vaste oppervlakken
2006 Roger D. Kornberg (VS) Studie moleculaire basis van eukaryotische transcriptie (genetische transcriptie; proces noodzakelijk voor al het leven op aarde)
2005 Robert Howard Grubbs en Richard Royce Shrock (VS), Yves Chauvin (Frankrijk)Ontwikkeling metastase methode in de organische syntheses
2004 Aaron Ciechanover en Avram Hershko (Israël) en Irwin A. Rose (VS) Ontdekking rol van ubiquitine bij de eiwitdegradatie
2003 Peter Agre en Roderick MacKinnon (VS) Ontdekkingen op gebied van kanalen in celmembranen
2002Kurt Wutrich (Zwitserland), John Bennett Fenn (VS) en Koichi Tanaka (Japan) Ontwikkeling methodes identificatie en structuuranalyse van biologische macromoleculen
2001 William Standish Knowles en Karl Barry Sharpless (VS), Rvoji Novori (Japan) Verrichtingen op gebied van chiraal gekatalyseerde hydrogeneringsreacties (Knowles en Noyori).Verrichtingen op gebied van chiraal gekatalyseerde oxidatiereacties (Sharpless)
2000 Alan Jay Heeger en Graham McDiarmid (VS) en Hideki Shirakawa (Japan) Ontdekking en ontwikkeling geleidende polymeren
1999 Ahmed Hassan Zewail (Egypte/VS) Studie overgangstoestanden chemische reacties m.b.v. femtoseconde spectroscopie
1998 Walter Kohn(VS) John Anthong Pople (Engeland) Ontwikkeling dichtheidsfunctionele theorie (Kohn). Ontwikkeling computationele methodes in de kwantumchemie (Pople)
1997 Paul D. Boyer en John E. Walker(VS), Jens C. Skou (Denemarken) Ophelderen werkingsmechanisme enzym dat adenosine difosfaat (ADP) omzet in adenosine trifosfaat ATP (Boyer en Walker) Ontdekking iontransportenzym Na+ K + ATPase. Moleculaire pompjes in celmembraan (Skou)
1996 Robert F. Curl en Richard E. Smalley (VS), Sir Harold Kroto (Engeland)
Ontdekking van de buckyball (fullerenes)
1995Paul Crutzen (Nederland) Sherwood Roland en Mario Molina (VS) Verrichtingen op gebied van atmosfeer, onderzoek naar gat in ozonlaag
1994 George A. Olah (VS)Baanbrekend werk aan chemische reacties
1993 Kary Banks Mullis en Michael Smith (Canada) Methode waarmee stukjes DNA miljarden malen vermenigvuldigd kunnen worden
1992Rudolph Arthur Marcus (VS)Bijdrage theorie elektronen-overdrachts reacties in chemische systemen
1991 Richard Robert Ernst (Zwitserland) Bijdrage ontwikkeling hoge resolutie NMR spectroscopie
1990Elias James Corey (VS) Ontwikkeling theorie en methodologie organische syntheses
1989 Sidney Altman (Canada/VS) en Thomas Robert Cech (VS) Ontdekking katalytische eigenschappen van RNA
1988 Johann Deisenhofer, Robert Huber en Hartmut Michel (Duitsland) Bepaling driedimensionale structuur van een fotosynthetisch reactiecentrum
1987 Donald James Cram en Charles John Pedersen (VS), Jean Marie Lehn (Frankrijk) Ontwikkeling en gebruik moleculen met structuurspecifieke interacties met hoge selectiviteit
1986 Dudley Robert Herschbach en Yuan Tseh Lee (VS), John Charles Polanvi (Canada)
Bijdrage op gebied dynamica elementaire chemische processen
1985 Herbert Aaron Hauptman en Jerome Karle (VS)Ontwikkeling directe methodes bepaling kristalstructuren
1984Robert Bruce Merrifield (VS) Ontwikkeling methodologie chemische syntheses op een vaste matrix
1983Henry Taube (VS)Verrichtingen op gebied van mechanismes van elekronenoverdrachtsreacties
1982 Aaron Klug (Engeland) Ontwikkeling kristallografische elektronenmicroscopie
1981Kenichi Fukui (Japan) en Roald Hoffmann (VS) theorieën op het gebied van het verloop van chemische reacties
1980Paul berg en Walter Gilbert (VS) en Frederick Sanger (Engeland) Fundamentele studie biochemie nucleïnezuren, m.n. recombinant DNA (Berg). Bijdrage bepaling basen sequentie in nucleïnezuren. Structuur proteïnen, m.n. insuline (Gilbert en Sanger)
1979 Herbert C. Brown (Verenigde Staten) en Georg Wittig (Duitsland) Ontwikkeling gebruik boor- en fosforbev
attende samenstellingen als reagenten in organische syntheses
1978 Peter Dennis Mitchell (Engeland) Wetenschappelijk onderzoek betekenis Q10 voor energieproductie in cellulaire systeem (chemie-osmotische theorie)
1977 Ilya Prigogine (België)Bijdragen aan niet-evenwichtsthermodynamica, m.n. theorie dissipatieve structuren

Een goed totaaloverzicht kun je vinden in de Special Nobelprijzen & Nobelprijswinnaars, waarin alles over de diverse Nobelprijzen, alle Nobelprijswinnaars of specifiek de Nederlandse Nobelprijswinnaars en over Alfred Nobel, de stichter van de Nobelprijs.

Lees verder

© 2007 - 2017 Sila, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De Nobelprijs & Alfred NobelDe Nobelprijs & Alfred NobelDe Nobelprijs is vernoemd naar Alfred Nobel, die zijn initiatief tot de Nobelprijzen testamentair heeft bepaald. De Nobe…
Nobelprijs voor de vredeSinds 1901 wordt de Nobelprijs voor de vrede uitgereikt aan personen of organisaties die zich inzetten voor het behalen…
De nobelprijs van Alfred NobelDe nobelprijs van Alfred NobelDe nobelprijs is afkomst van Alfred Nobel, die stierf op 10 december 1896. Op zijn sterftedag word ieder jaar in Zweden…
Nobelprijs voor de Vrede voor ObamaNobelprijs voor de Vrede voor ObamaBarack Obama ontvangt de Nobelprijs voor de Vrede 2009, vanwege de hoop die hij aan zijn bevolking heeft gegeven en de b…
De Nobelprijs: vijf catagorieën - Alfred NobelDe Nobelprijs: vijf catagorieën - Alfred NobelDe Nobelprijs voor de vrede is bij iedereen bekend, in totaal zijn er vijf categorieën waarin wetenschappers en vredesti…
Bronnen en referenties
  • Schoutemaker, J. Wetenschap op zijn Hoogtepunt. Educatieve Geschriften
  • Recente ontwikkelingen diverse media
  • www.nobelprizes.com

Reageer op het artikel "Winnaars Nobelprijs Scheikunde 2008 (1977 - 2008)"

De infoteur van dit artikel heeft aangegeven wegens omstandigheden moeilijk of niet te kunnen reageren.
Reageren op het artikel of reageren op reacties blijft mogelijk, maar antwoord van de infoteur zal mogelijk uitblijven.

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sila
Laatste update: 10-10-2008
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Scheikunde
Special: Nobelprijs & Winnaars
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!