Winnaars Nobelprijs Scheikunde
De Nobelprijs voor de Scheikunde wordt toegekend aan degenen die zich op dit gebied verdienstelijk hebben gemaakt. De Nobelprijs voor Scheikunde 2007 is toege-kend aan de Duitse wetenschapper Gerhard Ertl (emeritus hoogleraar) voor zijn onderzoeksbevindingen i.z. chemische processen op vaste oppervlakken. Dit artikel gaat hier nader op in en geeft een overzicht van de Nobelprijswinnaars voor de Scheikunde van de laatste 30 jaar, van 1977 tot en met 2007, en waarom deze Nobelprijs is verkregen.
Nobelprijs voor de Scheikunde
De Nobelprijs voor de Scheikunde is een prijs die wordt toegekend aan mensen die zich verdienstelijk hebben gemaakt op het gebied van de Scheikunde. Deze wordt ook wel Nobelprijs voor de Chemie genoemd.Winnaar Nobelprijs voor de Scheikunde 2007 - Gerhard Ertl
Nobelprijs voor de Scheikunde 2007. De Nobelprijs voor de scheikunde is dit jaar toegekend aan de 71-jarige Duitse wetenschapper Gerhard Ertl. De Duitse geleerde Gerhard Ertl kreeg dit nieuws op zijn verjaardag te horen en ontvangt deze prijs voor zijn:- nauwgezet onderzoek naar chemische processen op vaste oppervlakken
- opmerkelijk onderzoek (gestart in 1960) dat duidelijk heeft gemaakt hoe brandstofcellen werken, wat katalysatoren in auto's doen en waarom ijzer roest
Juryrapport Nobelcomité. Het Nobelcomité geeft in het juryrapport aan het opmerkelijk te vinden dat oppervlaktechemie (onderzoeksgebied van Ertl) de aantasting van de ozonlaag kan verklaren. Dit ondanks dat de belangrijkste onderdelen van dit proces zich afspelen in de stratosfeer, op de oppervlakte van kleine ijskristallen.
Chemische processen op vaste oppervlakken
Gerhard Ertl. Met zijn onderzoek naar chemische processen op vaste oppervlakken heeft Ertl het fundament gelegd voor belangrijke studies met een breed toepassingsgebied. De experimentele procedures en inzichten zijn van belang voor zowel universitair als industrieel onderzoek. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld de aantasting van de ozonlaag, roestvorming, de werking van brandstofcellen of kunstmest beter begrepen en toegepast worden in producten. Tevens maken producenten van halfgeleiders gebruik van deze kennis en kan de werking van industriële katalysatoren verbeteren.Vacuümtechnieken. Gerhard Ertl is de grondlegger van de hedendaagse oppervlakwetenschap. Zijn onderzoek betrof apparatuur en processen, ontwikkeld voor de productie van elektronische schakelingen in silicium (chips). Gerhard Ertl was één van de eersten die inzag dat de vacuümtechnieken uit de halfgeleiderbranche het mogelijk maakte om de chemische processen aan het oppervlak van materialen nauwgezet in kaart te brengen.
Haber-Bosch. Ertl maakte onder andere studie van het Haber-Bosch proces, hetgeen toegepast wordt om stikstof uit de lucht te binden in chemische verbindingen die als kunstmest kunnen dienen.
Autokatalysator. Tevens bracht Gerhard Ertl de details in kaart van de oxidatie van koolmonoxide aan het oppervlak van platina, één van de processen in de autokatalysator.
Gerhard Ertl werd in Stuttgart geboren. Hij wordt gezien als een wetenschapper die baanbrekend wetenschappelijk onderzoek doet. Zowel in Duitsland als in andere landen werd hij meerdere malen onderscheiden. In 2003 verwierf Gerhard Ertl een eredoctoraat van de Katholieke Universiteit Leuven. Ertl is emeritus hoogleraar en oud-directeur van het Fritz-Haber-Instituut in Berlijn (onderdeel van de Max Planck Gesellschaft).
Uitreiking Nobelprijs voor de Scheikunde
Uitreiking10 december. Elk jaar in oktober wordt bekend gemaakt wie de Nobelprijzen hebben gewonnen. De uitreiking is echter pas op 10 december. Dit gebeurt traditioneel op de sterfdag van Alfred Nobel, de stichter van de Nobelprijs. Meer en nadere informatie hierover is te vinden in De Nobelprijs.Net als bij alle Nobelprijzen is aan de Nobelprijs voor de Scheikunde een geldbedrag van 1,1 miljoen euro verbonden.
De 5 Nobelprijzen (Scheikunde, Natuurkunde, Geneeskunde/Fysiologie, Literatuur en Economie) worden toegekend en uitgereikt in Stockholm (Zweden). De Nobelprijs voor de Vrede is de enige prijs die in Noorwegen wordt uitgereikt (zie hiervoor Winnaars Nobelprijs voor de Vrede).
De Nobelprijs voor de Scheikunde bestaat sinds 1901. In dit eerste jaar was de Nederlandse wetenschapper Jacobus Henricus van 't Hoff de Nobelprijswinnaar voor zijn theorie van chemische evenwichten en osmose. Nederlandse scheikundigen die Nobelprijswinnaar geworden zijn (w.o. Debey en Crutzen), staan weergegeven in Nederlandse Nobelprijs Winnaars.
De Engelse wetenschapper Frederick Sange won de Nobelprijs voor de Scheikunde twee maal, zowel in 1958 als in 1980 (zie voor de laatste onderscheiding de onderstaande tabel).
In onderstaande tabel zijn de Nobelprijswinnaars voor de scheikunde opgenomen van de laatste 30 jaar, van 1977 t/m 2007.
Winnaars Nobelprijs Scheikunde 1977 - 2007
| Jaar | Nobelprijs Scheikunde | Reden verkrijging van de Nobelprijs |
|---|---|---|
| 2007 | Gerhard Ertl (Duitsland) | Studies naar chemische processen op vaste oppervlakken |
| 2006 | Roger D. Kornberg (VS) | Studie moleculaire basis van eukaryotische transcriptie (genetische transcriptie; proces noodzakelijk voor al het leven op aarde) |
| 2005 | Robert Howard Grubbs en Richard Royce Shrock (VS), Yves Chauvin (Frankrijk) | Ontwikkeling metastase methode in de organische syntheses |
| 2004 | Aaron Ciechanover en Avram Hershko (Israël) en Irwin A. Rose (VS) | Ontdekking rol van ubiquitine bij de eiwitdegradatie |
| 2003 | Peter Agre en Roderick MacKinnon (VS) | Ontdekkingen op gebied van kanalen in celmembranen |
| 2002 | Kurt Wutrich (Zwitserland), John Bennett Fenn (VS) en Koichi Tanaka (Japan) | Ontwikkeling methodes identificatie en structuuranalyse van biologische macromoleculen |
| 2001 | William Standish Knowles en Karl Barry Sharpless (VS), Rvoji Novori (Japan) | Verrichtingen op gebied van chiraal gekatalyseerde hydrogeneringsreacties (Knowles en Noyori).Verrichtingen op gebied van chiraal gekatalyseerde oxidatiereacties (Sharpless) |
| 2000 | Alan Jay Heeger en Graham McDiarmid (VS) en Hideki Shirakawa (Japan) | Ontdekking en ontwikkeling geleidende polymeren |
| 1999 | Ahmed Hassan Zewail (Egypte/VS) | Studie overgangstoestanden chemische reacties m.b.v. femtoseconde spectroscopie |
| 1998 | Walter Kohn(VS) John Anthong Pople (Engeland) | Ontwikkeling dichtheidsfunctionele theorie (Kohn). Ontwikkeling computationele methodes in de kwantumchemie (Pople) |
| 1997 | Paul D. Boyer en John E. Walker(VS), Jens C. Skou (Denemarken) | Ophelderen werkingsmechanisme enzym dat adenosine difosfaat (ADP) omzet in adenosine trifosfaat ATP (Boyer en Walker) Ontdekking iontransportenzym Na+ K + ATPase. Moleculaire pompjes in celmembraan (Skou) |
| 1996 | Robert F. Curl en Richard E. Smalley (VS), Sir Harold Kroto (Engeland) | Ontdekking van de buckyball (fullerenes) |
| 1995 | Paul Crutzen (Nederland) Sherwood Roland en Mario Molina (VS) | Verrichtingen op gebied van atmosfeer, onderzoek naar gat in ozonlaag |
| 1994 | George A. Olah (VS) | Baanbrekend werk aan chemische reacties |
| 1993 | Kary Banks Mullis en Michael Smith (Canada) | Methode waarmee stukjes DNA miljarden malen vermenigvuldigd kunnen worden |
| 1992 | Rudolph Arthur Marcus (VS) | Bijdrage theorie elektronen-overdrachts reacties in chemische systemen |
| 1991 | Richard Robert Ernst (Zwitserland) | Bijdrage ontwikkeling hoge resolutie NMR spectroscopie |
| 1990 | Elias James Corey (VS) | Ontwikkeling theorie en methodologie organische syntheses |
| 1989 | Sidney Altman (Canada/VS) en Thomas Robert Cech (VS) | Ontdekking katalytische eigenschappen van RNA |
| 1988 | Johann Deisenhofer, Robert Huber en Hartmut Michel (Duitsland) | Bepaling driedimensionale structuur van een fotosynthetisch reactiecentrum |
| 1987 | Donald James Cram en Charles John Pedersen (VS), Jean Marie Lehn (Frankrijk) | Ontwikkeling en gebruik moleculen met structuurspecifieke interacties met hoge selectiviteit |
| 1986 | Dudley Robert Herschbach en Yuan Tseh Lee (VS), John Charles Polanvi (Canada) | Bijdrage op gebied dynamica elementaire chemische processen |
| 1985 | Herbert Aaron Hauptman en Jerome Karle (VS) | Ontwikkeling directe methodes bepaling kristalstructuren |
| 1984 | Robert Bruce Merrifield (VS) | Ontwikkeling methodologie chemische syntheses op een vaste matrix |
| 1983 | Henry Taube (VS) | Verrichtingen op gebied van mechanismes van elekronenoverdrachtsreacties |
| 1982 | Aaron Klug (Engeland) | Ontwikkeling kristallografische elektronenmicroscopie |
| 1981 | Kenichi Fukui (Japan) en Roald Hoffmann (VS) | theorieën op het gebied van het verloop van chemische reacties |
| 1980 | Paul berg en Walter Gilbert (VS) en Frederick Sanger (Engeland) | Fundamentele studie biochemie nucleïnezuren, m.n. recombinant DNA (Berg). Bijdrage bepaling basen sequentie in nucleïnezuren. Structuur proteïnen, m.n. insuline (Gilbert en Sanger) |
| 1979 | Herbert C. Brown (Verenigde Staten) en Georg Wittig (Duitsland) | Ontwikkeling gebruik boor- en fosforbev attende samenstellingen als reagenten in organische syntheses |
| 1978 | Peter Dennis Mitchell (Engeland) | Wetenschappelijk onderzoek betekenis Q10 voor energieproductie in cellulaire systeem (chemie-osmotische theorie) |
| 1977 | Ilya Prigogine (België) | Bijdragen aan niet-evenwichtsthermodynamica, m.n. theorie dissipatieve structuren |
Een goed totaaloverzicht kun je vinden in de Special Nobelprijs & Winnaars met alles over de diverse Nobelprijzen, alle Nobelprijswinnaars of specifiek de Nederlandse Nobelprijswinnaars en over Alfred Nobel. Deze Special kun je vinden onder 'Infoteur Specials' bij de letter N.
Andere Nobelprijswinnaars
- Winnaars Nobelprijs Economie
- Winnaars Nobelprijs voor de Vrede
- Winnaars Nobelprijs Natuurkunde
- Winnaars Nobelprijs Literatuur
- Nederlandse Nobelprijs Winnaars
Gerelateerde link
Nobelprijs & Winnaars.Verwante artikelen
- Nederlandse Nobelprijs Winnaars: Nederlandse Nobelprijswinnaars. Sinds de uitreiking van de Nobelprijs in 1901, ontvingen achttien Nederlanders de Nobelprijs op vijf gebieden, te weten Natuurkunde, Scheikund…
- De Nobelprijswinnaars in 2007: De Nobelprijzen voor 2007 zijn bekend. Allemaal ontvangen ze een medaille, een persoonlijk certificaat, een flink geldbedrag en eeuwige roem. In dit artikel een overzichtelijke…
- De Nobelprijs & Alfred Nobel: De Nobelprijs is vernoemd naar Alfred Nobel, die zijn initiatief tot de Nobelprijzen testamentair heeft bepaald. De Nobelprijzen worden uitgereikt sinds 1901 voor degenen die zi…
- Winnaars Nobelprijs Literatuur: De Nobelprijs voor de Literatuur wordt toegekend aan een auteur die “het meest opmerkelijke werk met een idealistische trend” (citaat Alfred Nobel) heeft geschreven. Het gaat…
- Winnaars Nobelprijs Economie: De Nobelprijs voor de Economie wordt toegekend aan degenen die zich op dit gebied verdienstelijk hebben gemaakt. De Nobelprijs voor de Economie 2007 is toegekend aan de Amerikaa…
Bronnen en/of referenties
- Schoutemaker, J. Wetenschap op zijn Hoogtepunt. Educatieve Geschriften
- Recente ontwikkelingen diverse media
- www.nobelprizes.com
Reageer op het artikel "Winnaars Nobelprijs Scheikunde"
Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.
