Huisinstallaties, kleurcodes, en krachtstroom

Via een aansluiting van de netbeheerder komt elektriciteit uw huis binnen. De bedrading in huis noemt men een huisinstallatie. Huisinstallaties zijn vrij eenvopudig van opzet; het is niet moeilijk het systeem te begrijpen. Uw hoofdzekering bepaalt hoeveel stroom u maximaal kunt consumeren. De zekeringen in de groepenkast beveiligen de verschillende stroomcircuits of groepen. Naast de gangbare aansluiting kunt u ook een aansluiting hebben op 3 fasen, de zognaamde krachtstroom.

Elektrische huisinstallaties

De electriciteitsinstallaties in onze huizen zitten eenvoudig in elkaar. De officiele benaming van een stopcontact is wandcontactdoos. Het stopcontact heeft twee aansluitingen; een aanvoer- en een retourdraad. Men noemt dit ook wel de fase en de nul; op de fase staat spanning en op de nul niet. In de meeste huizen komt maar één fase binnen, in sommige huizen drie fasen. Daarnaast is er de aarde-aansluiting. Sommige elektrische apparaten gebruiken deze aansluiting als beveiliging; sommige toepassingen zijn niet geaard.

Elektriciteit komt uw huis binnen via een aansluiting van de lokale netbeheerder. Vroeger behoorden parttijen zoals de netbeheerder, centrales (energieopwekkers) en meetbedrijf tot dezelfde firma (nutsbedrijf); tegenwoordig opereren ze als zelfstandige bedrijven.

Aansluiting
De hoofdzekering zit direct na de binnenkomende aansluiting aangesloten, en bepaalt de waarde van de maximale stroom die uw kunt gebruiken. In het geval van een driefasen-aansluiting zijn er 3 hoofdzekeringen aangesloten. Uw aansluiting wordt afgewerkt in de groepenkast. Elke groep staat voor een stroomcircuit; deze circuits zijn beveiligd met –normaal gesproken- zekeringen van 16 Ampere. De waarde van de hoofdzekering is de som van al uw zekeringen uit de groepenkast plus een zekere marge. De hoofdzekering is gemonteerd achter een verzegelde bescherming; dit betekent dat u niet zomaar bij de hoofdzekering kunt komen zonder de verzegeling te verbreken. Het is dus niet zomaar mogelijk om groepen bij te maken; u kunt in dat geval zoveel stroom trekken dat de hoofdzekering doorbrandt. Heeft u meer groepen nodig, dan moet u dit overleggen met het meetbedrijf. Men kan –indien nodig- de hoofdzekering verzwaren, zodat een grotere belasting mogelijk is.

kWh-meter
Tussen de hoofdzekering en de groepen kast zitten meestal een kWh-meter (die uw verbruikte energie registreert) en aardlekschakelaars aangesloten. Een aardlek schakelaar vergelijkt de hoeveelheid stroom die via een fase aangevoerd wordt, en de hoeveelheid die via de nul weer terugloopt. Deze schakelaar onderbreekt het stroomcircuit zodra een verschil gemeten wordt dat groter is dan een zekere drempelwaarde. Een dergelijk verschil betekent namenlijk dat er stroom weglekt via aarde. Dit is een potentieel gevaarlijke situatie. Wanneer er stroom weglekt via een persoon die een spanningvoerend onderdeel aanraakt, is ie persoon in levensgevaar. Het uitschakelen van het stroomcircuit kan levens redden.
Zie ook het artikel Hoe werkt een kWh-meter?.

Groepenkast
De groepenkast bestaat uit een reeks zekeringen –officieel smeltveiligheid genoemd- en/of uit (installatie)automaten. Een automaat hoeft niet –zoals een gewone zekering- vervangen te worden, wanneer het een circuit uitgeschakeld heeft. Door ze te resetten is de stroomkring weer gesloten. Een zekering brandt door wanneer de stroom die er doorheen loopt een drempelwaarde overschrijdt. Meestal is deze waarde 16 Ampere. Wanneer een bepaalde groep dus teveel stroom trekt, omdat u teveel aansluit of door een defect apparaat, wordt dit circuit onderbroken. U herstelt de zaak door een nieuwe zekering aan te brengen.

In uw huis

Groepen
Na de groepenkast worden alle circuits (groepen) verdeeld over het huis. Bij de aanleg van het systeem heeft men rekening gehouden met het aantal groepen en welk deel van het huis bediend moet worden. Er kan apparatuur aanwezig zijn – zoals wasmachines en kookplaten- die zoveel stroom trekken dat er een aparte groep voor aangelegd is. Neuwe installaties worden opgeleverd met op elke groep een aardlekschakelaar en vaak ook een aarde. De potentiaal van de aarde is altijd gelijk aan nul volt. Dit betekent dat men –door de aarde op de behuizing van apparatuur aan te sluiten- de apparatuur aanraak-velig maakt. Wanneer door een defect een behuizing contact maakt met aarde, zal de stroom via aarde wegvloeien, en de zekering doorbranden. Dit betekent dat u geen schok krijgt. Niet alle apparatuur is geaard. Een boormachine bezit een plastic behuizing, en is zodanig geisoleerd dat een aarde-aansluiting niet nodig is.

Het centraaldozensysteem
Het centraaldozensysteem is een veel gebruikte wijze van aansluiten. Elke kamer heeft een centraaldoos, die per groep allemaal zijn doorverbonden. Per groep hebben deze centraaldozen dus dezelfde fase-, nul-, en aarde-aansluiting. Een centraaldoos fungeert als hoofdaansluiting voor een kamer of ruimte. Via plastic buizen loopt de bekabeling naar schakelaars, aansluitingen van licht, en wandcontactdozen. De gebruikte kleuren van de bedrading duidt het type aansluiting aan. Zo is een wandcontactdoos aangesloten op bruin (fase), blauw (nul), en aarde (geel-groen). Een schakelaar behoort te worden aangesloten op bruin en zwart; een aansluiting voor licht op blauw en zwart. De gebruikte kabels hebben een standaard-doorsnee; 2.5mm² en/of 1.5mm².

Krachtstroom
Krachtstroom of draaistroom is de benaming voor een aansluiting op 3 fasen. Iedere fase heeft een spanning van 230[V] ten opzichte van de nul; tussen de fasen onderling is het spannigsverschil 400[V]. Vandaar de aanduiding 400/230V die men vaak ziet op bepaalde apparatuur. Krachtstroom wordt gebruikt voor zware belastingen (apparatuur die veel stroom trekt) en krachtige motoren. Voor krachtstroom aansluitingen worden vaak dikkere draden gebruikt ivm de zwaardere belasting. Bij het gebruik van krachtstroom voor zware motoren is de volgorde van de fases van belang voor de draairichting van de motor. In de figuur hiernaast is een stekker voor krachtstroom te zien.
Zie ook het artikel Driefasenspanning.

Kleurcodes

Voor de bedrading heeft men tot ongeveer 1970 de oude kleurcode gebruikt. Deze code hield onder meer in dat groen als fasedraad werd gebruikt. Dit is eigenlijk onlogisch omdat de kleur groen meestal voor veiligheid staat. Daarnaast heeft men rekening gehouden met eventuele kleurenblindheid. Een elektricien moet altijd in staat zijn de verschillende kleuren van de bedrading uit elkaar te houden. Daarom heeft men besloten over te gaan op de nieuwe kleurcodering. Tegenwoordig gebruikt men voor de fase en de nul de kleuren bruin en blauw. De aarde-draad is tweekleurig, namelijk geel en groen. Een schakeldraad wordt meestal uitgevoerd in de kleur zwart; men mag ook andere kleuren gebruiken, maar niet blauw of tweekleurig.

Draad	Internationaal	NL	NL (tot '70)	Belgie
Fase	Niet lichtblauw of 2kleurig	Bruin	Groen	Bruin
Nul	Blauw	Blauw	Rood	Blauw
Aarde	Geel-groen	Geel-groen	Wit/Grijs	Geel-groen
Schakel	Niet lichtblauw of 2kleurig	Zwart	Zwart	Zwart of grijs

Lees verder

• Hoe werkt een kWh-meter?
• Elektrische beveiligingen
• Actief en blind vermogen
• Driefasenspanning