InfoNu.nl > Wetenschap > Weer > Past de koude november 2016 in een opwarmend klimaat?

Past de koude november 2016 in een opwarmend klimaat?

Past de koude november 2016 in een opwarmend klimaat? Met een gemiddelde temperatuur van 5,4 graden tegen 6,7 graden normaal, was november 2016 de koudste sinds 1998. Het weer gedroeg zich heel anders dan in 2015, toen het in november juist extreem warm bleef. Sommige mensen, die zich zorgen maakten over de klimaatsverandering, halen nu opgelucht adem, sceptici zeggen: 'zie je wel, het loopt zo'n vaart nog niet'. Niets is helaas minder waar. In zekere zin past deze novemberkou, die in 2016 in golven kwam, juist binnen een veranderend klimaat. De extreme opwarming, die momenteel op de Noordpool plaatsvindt, is namelijk van invloed op het weer in de gehele wereld.

November 2016: de koudste in 18 jaar

November 2016 was over het algemeen een rustige herfstmaand, waarin het alleen op 20 november hard stormde. Verder was het veelal rustig en zonnig weer, waarbij het in de nachten gemakkelijk tot vorst kwam. Heel ander weer dan in 2015 toen het in november veel regende en waaide en vooral heel warm was.

November 2016 tapte uit een heel ander vaatje. Met maar liefst 12 vorstdagen, tegen 6 normaal, was het soms behoorlijk koud. In De Bilt kwam het zelfs twee keer tot matige vorst. In de nachten van 29 en 30 november werd het daar -7,0 graden. In Eelde op 29 november -8,5 en in Eindhoven op 30 november -8,4 graden. Vanaf de 25ste vroor het elke nacht en op 26, 28 en 29 november kwam de gemiddelde etmaaltemperatuur ook beneden de 0 graden uit. Op 29 november was het het koudst met een gemiddelde temperatuur van -3,1 graden in De Bilt.

Ook halverwege de maand was het een aantal dagen best koud. Na een zachte start ging de temperatuur vanaf de 7e snel naar beneden met als dieptepunt overdag slechts 4,3 graden op 9 november. In Twente viel op 8 november 1 tot 3 centimeter sneeuw, die zelfs even bleef liggen. Nabij Enschede daalde de temperatuur op 12 november tot -5,6 graden. Het werd de koudste eerste helft van november sinds 1980, toen we op 3 november de eerste ijsdag beleefden (de temperatuur kwam toen het hele etmaal niet boven de 0 graden uit).

Zonnig
Doordat de wind in november vaak uit de (noord)oosthoek kwam, werd koude, heldere lucht aangevoerd. In de nachten kon het daardoor flink afkoelen, overdag draaide de zon overuren. Vooral op 29 en 30 november, de twee koudste dagen van de maand, was het zonovergoten. De zon scheen 7,1 uur, de maximale tijd voor eind november. Met 82,2 uur zon tegen 63 uur zon normaal, eindigde november 2016 op de tiende plaats in het rijtje van zonnigste novembermaanden sinds 1901. Het zonnigst was het in 1989 toen het met 113 uren zon (bijna het dubbele van het normale aantal zonuren), ronduit zonovergoten was.

Neerslag gemiddeld, maar niet overal in Nederland
Landelijk gezien viel er in november 2016 ongeveer de gemiddelde hoeveelheid neerslag (74,6 millimeter tegen 79,8 millimeter normaal). Ondanks het zonnige weer tijdens de koudere periodes in november, viel er tijdens de stormachtige dagen rond de 20ste, behoorlijk wat neerslag.

Binnen Nederland waren er behoorlijk wat verschillen als het gaat over de hoeveelheid neerslag die in november 2016 naar beneden viel. Zeeland viel behoorlijk in de 'prijzen'. Daar was november het natst sinds 2003. In Kapelle viel maar liefst 185 millimeter water naar beneden. In Noord-Nederland verliep de novembermaand juist droger dan normaal.

Toch novemberwarmte in 2016
Zo extreem warm als in 2015 werd het niet in 2016. Op 3 november 2015 werd het in Maastricht zelfs 20,9 graden en drie dagen later steeg de temperatuur in De Bilt in de late avond tot 17,6 graden, wat in een gemiddelde zomermaand zelfs al aangenaam is te noemen. In november 2016 kwam de maximumtemperatuur slechts één keer boven de 15 graden uit en wel op 1 november in Westdorpe, waar het 15,2 graden werd. In De Bilt werd het zowel op 16 als op 22 november, 14,2 graden.

De eerste herfststorm van 2016

Rond 15 november begon het weer te veranderen. Was het tot en met de 14e nog koud en rustig weer geweest, met vorst in de nacht, vanaf de 15e werd het in rap tempo warmer. Helaas liet toen ook de zon verstek gaan en trok de wind aan. 17 november was een regenachtige dag, met in De Bilt 12 millimeter regen, die verspreid over de dag viel.

Op zondag 20 november werd de eerste herfststorm van 2016 een feit. 's Morgens werd in Vlissingen windkracht 9 bereikt. In IJmuiden kwam het om 13.15 uur tot windkracht 10, een zware storm dus. Omdat de bladeren nog niet allemaal van de bomen waren, konden vele bomen zich niet goed wapenen tegen de wind. Her en der waaiden ze om. Soms op het spoor of op de snelweg, wat voor overlast zorgde. Ook was er veel schade aan gebouwen, vooral in West-Nederland, waar de storm flink huishield.

Zorgen over klimaatsverandering: storm in een glas water of toch niet?

In de aanloop naar de verkiezingen in de Verenigde Staten, stonden de kranten er vol mee. Donald Trump geloofde niet in de klimaatsverandering. 'Het is nu toch koud', merkte hij op en ook tijdens een gemiddeld koudere novembermaand in Nederland, zijn er mensen die denken dat het zo'n vaart niet zal lopen. Het Nederlandse weer is immers altijd grillig geweest; na een warme novembermaand in 2015, vol weerrecords, volgt november 2016 als koudste maand sinds 1998.

In tegenstelling tot de warmterecords in 2015, was de kou in 2016 niet extreem: het speldenprikje dat de late herfst uitdeelde was niets in vergelijking met die in 1921 toen het in november gemiddeld slechts 1,3 graden werd. Zelfs binnen een opwarmend klimaat, past een gemiddeld wat koudere maand. Maar de kans dat het ooit in november zo koud wordt als in 1921 wordt steeds kleiner.

De fout die mensen maken, is dat ze puur naar hun eigen stukje grond kijken, terwijl de klimaatsverandering een wereldwijd probleem is. Op andere plekken in de wereld, zoals op de Noordpool, verandert het klimaat wel degelijk in rap tempo, wat weer van invloed zal zijn op het klimaat wereldwijd. Misschien is het zelfs wel tijd om de noodklok te luiden.

Wat is er aan de hand op de Noordpool?

In het AD en de Trouw van respectievelijk 23 en 26 november verschenen alarmerende berichten over de ramp die Spitsbergen had getroffen. Meerdere mensen moesten daar geëvacueerd worden vanwege ongekende aardverschuivingen (waarbij modderstromen ontstonden) als gevolg van extreme regenval. Het ijs in gebieden die sinds mensenheugenis vastgevroren zaten, was in de afgelopen jaren in rap tempo gesmolten, waardoor de grond, die nu niet meer door het ijs op zijn plek werd gehouden, ineens kon gaan verschuiven en in korte tijd meer dan 50 aardverschuivingen veroorzaakte. Soms verwoestte zo'n lawine een aantal huizen of bleek het beter te vluchten, voordat dit zou kunnen gebeuren.

Wanneer je naar de gemiddelde maandtemperatuur kijkt op de Noordpool, zie je dat deze in de laatste maanden explosief is gestegen. Al 73 keer achter elkaar (teruggerekend vanaf november 2016) verliep een maand warmer dan normaal en de laatste 16 maanden werd er zelfs telkens een weerrecord verbroken. Oktober 2016 was bijvoorbeeld de warmste oktobermaand ooit op de Noordpool, terwijl een jaar eerder oktober 2015 dit record op zijn naam zette. Wanneer deze tendens doorzet zal het in 2100 op de Noordpool gemiddeld 8 graden warmer zijn, in de winter zelfs 14 graden warmer.

Waarom juist op de Noordpool zo'n sterke opwarming?
Dat het juist op de Noordpool zo snel opwarmt, heeft juist met smelten van het ijs te maken. In de lente en zomer smelt tegenwoordig veel ijs op plekken waar het vroeger bleef liggen. Toen het bleef liggen werd de zonnewarmte door het ijs terug gekaatst, tegenwoordig wordt deze door het water opgenomen. Wanneer het in de winter kouder wordt, wordt de eerder opgenomen warmte, weer afgegeven, wat maakt dat de temperatuur in de winter minder kan dalen. Zo krijg je dus een soort van sneeuwbaleffect. Hoe dit alles precies het weer van de toekomst zal beïnvloeden, is nog niet duidelijk: wel lijkt het erop dat het overal warmer gaat worden en dat klimaatzones gaan verschuiven. De toendra komt dan noordelijker te liggen en in Nederland kunnen we wellicht druiven gaan verbouwen.

Hoe kan het in Nederland dan toch te koud zijn in november?

Vanaf 2010 is een te koude maand op de Noordpool niet meer voorgekomen. Elders op de wereld zag men soms juist wel degelijk koud weer. In Nederland was december 2010 bijvoorbeeld een erg koude maand. En november 2016 was ook de koudste in bijna 20 jaar.

Deze kou heeft alles te maken met de windrichting. Door het smeltende ijs op de Noordpool, verandert ook de windrichting. Waar de wind in Nederland gedurende de wintermaanden, vaak de zuidwesthoek opzoekt, kwam hij in november 2016 vaak uit noordoostelijke richting. Dit gebeurde in een soort van golfbeweging. Na een paar dagen koud weer, draaide de wind naar het zuidwesten en werd het zachter weer. Een paar dagen later werd het wederom kouder en omdat de wind weer uit het oosten kwam.

In het noordoosten is de lucht in de herfst en winter kouder dan in Nederland, dus dat verklaart het koudere weer. Echter, in vergelijking met de kou die onze voorouders moesten doorstaan, stelt het miniwintertje van november 2016 weinig voor.
De komende jaren zal winterkou alleen maar zeldzamer worden.

Lees verder

© 2016 - 2017 Sigrid1968, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Herfstmaand oktober 2016: Vrij koud, rustig en veelal zonnigHerfstmaand oktober 2016: Vrij koud, rustig en veelal zonnigNa de warme septembermaand van 2016 werd het in oktober gevoelig kouder. Hoewel de eerste dagen, de maxima overdag nog r…
Klimaat Griekenland door het jaar heenDe reden dat mensen Griekenland bezoeken is vaak niet alleen om van de mooie dingen die het land te bieden heeft te geni…
Weer, temperatuur en weersverwachting ValenciaValencia, gelegen aan de Costa del Azahar in het oosten van Spanje, is een zeer populaire vakantiebestemming. Zowel in z…
Klimaat Egypte door het jaar heenKlimaat Egypte door het jaar heenVeel mensen bezoeken Egypte om van de zon, de zee en het strand te bezoeken. Ook de oude schatten van Egypte zoals de pi…
Regen van weerrecords in warme november-maand van 2015Regen van weerrecords in warme november-maand van 2015Hoewel november 2015 net niet de warmste november werd sinds de weermetingen in 1901 begonnen, werd het ene na het ander…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: MartinFuchs / Pixabay
  • http://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/koudste-november-in-bijna-20-jaar
  • http://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/meer-energie-in-zomer-noordpoolwinter-warmer
  • http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/lijsten/maandextremen/november
  • http://nieuws.weeronline.nl/29-11-2016-koudste-herfstnacht-sinds-1998/
  • http://nieuws.weeronline.nl/30-11-2016-november-koudste-18-jaar/
  • http://www.weerplaza.nl/weerinhetnieuws/liveblog:-eerste-najaarsstorm/2749

Reageer op het artikel "Past de koude november 2016 in een opwarmend klimaat?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sigrid1968
Laatste update: 08-12-2016
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Weer
Special: Weerjaar 2016
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!