Het ontstaan van een Gletsjer

Gletsjers zijn grote, bewegende ijsmassa’s die ontstaan als er ’s winters meer sneeuw en ijs bij komt, dan er ’s zomers smelt. Als al het ijs in de wereld nu opeens zou smelten, dan zou het zeeniveau bijna 60 meter stijgen en alle kuststeden zouden dan onder water liggen. De voornamelijkste oorzaak hiervan is het versterkte broeikaseffect.

Ontstaan van gletsjers

Veel gletsjers in de bergen bestaan uit een kleine ijsmassa en een tong die stroomafwaarts beweegt. Vaak echter vormt een aantal gletsjers een complex geheel, waarbij de verschillende gletsjers als tongen stroomafwaarts bewegen vanuit een grote ijsmassa hoog in de bergen. In dat geval spreken we van een gletsjercomplex. De ijsmassa die de verschillende gletsjertongen voedt, wordt een ijsveld genoemd. Gletsjers kunnen zelfs nog groter zijn en grote stukken land bedekken, zoals in Groenland het geval is, of zelfs een geheel continent zoals Antarctica. In dit geval wordt er gewoonlijk gesproken van een ijskap. Alle gletsjers ontstaan in die gebieden waar jaarlijks meer sneeuw valt dan er ’s zomers smelt. Deze gebieden vindt je in de poolstreken en hoog in de bergen. Door het gewicht van het dikker wordende sneeuwdek gaat de sneeuw zich verdichten en groeien de kristallen aaneen tot een grote ijsmassa. Door het gewicht van de groeiende ijsmassa stroomt het ijs langzaam weg vanuit het centrum waar het is gevormd. Gletsjers zijn te vinden in elk groot gebergte en op continent behalve Australië, alle gletsjers en ijskappen samen bevatten 75% van al het zoete water ter wereld.

Gletsjertypen

In de bergen stroomt het ijs door de dalen langzaam naar beneden. Dit zijn dalgletsjers. De meeste dalgletsjers eindigen lager in het dal, waarna het ijs veder als smeltwater wordt afgevoerd. Bij sommige grote dalgletsjers in polaire en subpolaire streken breidt het door de dalen stromende ijs zich over de voor het gebergte liggende vlakte uit tot een grote ijsplaat; dit heet een voetgletsjer of piedmontgletsjer. Een van de grootste voetgletsjers is de malaspinagletsjer in Alaska, die een oppervlakte heeft van 2600 vierkante km. Dalgletsjers bewegen gemiddeld met een snelheid van 100 tot 250m per jaar; dat kan ’s zomers een of zelfs enkele meters per dag zijn. In het midden van de gletsjer is de snelheid het grootst, omdat langs de randen de wrijving met de dalwanden de snelheid remt. Ook verschillen de snelheden boven- en onderin het ijs. Het gevolg is dat het ijs van de gletsjer gaat breken en er scheuren diepe spleten ontstaan. In de gletsjertongen die vanuit de ijskap van Groenland door de dalen naar zee stromen zijn extreme snelheden van 40 meter per dag waargenomen. Deze hoge snelheid wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de grote dikte en de steile helling waarover het ijs stroomt.

Antarctica

De grootste aaneengesloten ijsmassa ter wereld is de ijskap die bijna geheel Antarctica bedekt. Antarctica is met 14 miljoen vierkante km bijna anderhalf maal zo groot als Europa (inclusief het Europese deel van Rusland!) de ijskap heeft een oppervlakte van 12,6 miljoen vierkante km en de gemiddelde dikte is ongeveer 2000 a 2500 meter; de grootst gemeten dikte van het ijs is echter maarliefst 4300 meter! Over diep het land binnendringende inhammen van de zee breidt het ijs zich uit in de vorm van een ijsplaat. Die van de Ross-zee heeft een oppervlakte van 500.000 vierkante km. De ijskap van Antarctica bevat meer dan 90% van alle landijs ter wereld. De een na grootste ijsmassa bevindt zich op Groenland. Deze ijskap heeft een oppervlakte van ongeveer 1,8 miljoen vierkante km.

Glaciale Erosie

De enorme kracht van bewegend ijs laat diepe sporen achter. Grote hoeveelheden stenen en grond worden meegestuwd en in de vorm van een morene afgezet van het ijs met de stenen en grond vormt brede U-vormige dalen; fjorden zijn hiervan een goed voorbeeld. Als een gletsjer eindigt op lang, dan smelt het ijs en wordt het meegevoerde materiaal afgezet als eindmorene. Als door warmer worden van het klimaat de gletsjer korter wordt, zal de eindmorene als een dam gaan werken en het smeltwater tegenhouden. Er ontstaat dan aan de voet van de gletsjer een meer.

IJsbergen

IJsbergen zijn grote brokstukken van gletsjers die in zee zijn gestort, of losgebroken stukken drijfijs. Ze bestaan geheel uit bevroren zoet water. De grootse ijsbergen zijn afkomstig van de ijskappen van Groenland en Antarctica en kunnen meer dan 80 km lang zijn. Het grootste brokstuk ooit gezien is een ijsplaat afkomstig van de Ross-zee van 333 bij 96 km. Jammer genoeg smelt dit brokstuk langzamerhand door het versterkte broeikaseffect. De oceaanstromen voeren de ijsbergen duizenden kilometers mee; Groenlandse ijsbergen zijn zelfs bij de bermuda-eilanden waargenomen. Het kan nog jaren duren voordat de grote ijsbergen gesmolten zijn en definitief verdwijnen in de oceaan. Maar volgends de Amerikaanse ex-vicepresident Al Gore gaat dit elk jaar steeds sneller. Gores lezingen vormden de basis voor de documentaire An Inconvenient Truth, een film over het broeikaseffect en de gevolgen voor de mens voor de komende 50 jaar.

Special

Meer weten over de planeet aarde?