Het weer op Koninginnedag

Koninginnedag staat altijd in het teken van activiteiten die grotendeels in de buitenlucht worden georganiseerd. Ook onze vorstin bezoekt dan in de regel twee plaatsen in Nederland en hoopt uiteraard net zoals wij allen op een mooie dag met droog weer en als het even kan met niet al teveel wind en een oranje zonnetje. Hoe is het weer eigenlijk normaal op Koninginnedag en hoe was het weer op deze feestdag in het verleden? Koninginnedag wordt sinds 1949 op 30 april gevierd. Ook na het aftreden van Koningin Juliana in 1980 bleef de dag waarop we de verjaardag van onze vorstin vieren op 30 april staan. Logisch, want op 31 januari, de dag waarop Koningin Beatrix jarig is, zitten we meestal niet graag buiten. Eind april is het weer gemiddeld gesproken een stuk warmer en is ook de lengte van de dag een stuk groter, ook niet onbelangrijk. Toch kan het weer in deze tijd van jaar tot jaar zeer wisselend zijn. Het kan erg guur zijn met buien, zelfs met natte sneeuw of we hebben een zonovergoten en warme dag te pakken met soms zelfs zomerse temperaturen.

Hoe is het weer gemiddeld?

Het KNMI berekent over alle gemeten waarden gemiddelden die een graadmeter zijn voor het klimaat. Vastgesteld zijn perioden van 30 jaar die elkaar overlappen. De huidige klimaatperiode is de periode 1971 t/m 2000. Op basis van de berekende gemiddelden worden zogenaamde normaalcijfers bepaald. Hoe ligt dit voor 30 april in De Bilt?
Normaal ligt de minimumtemperatuur op 4.6 graden en de maximumtemperatuur op 14.6 graden. De zon schijnt op deze dag op 41 % van de maximaal mogelijke tijd. Dat komt neer op ca. 6 uur zonneschijn.

De extremen!

Op 7 van de 60 gevierde Koninginnedagen kwam de temperatuur in De Bilt boven de grens van 20 graden uit. In het zuiden en oosten van het land komen deze temperaturen iets vaker voor.
In onderstaande tabel zien we de 10 warmste en de 10 koudste dagen (op basis van de maximumtemperatuur):

Top 10 Warmste Koninginnedagen 1949-2009 (De Bilt)

Positie	Max. Temp.	Jaar
1	26.9	1993
2	24.3	2004
3	24.2	1952
4	21.7	1990
5	21.4	1987
6	20.7	1966
7	20.2	1988
8	19.8	2007
9	19.4	1955
10	19.1	2005

Top 10 Koudste Koninginnedagen 1949-2009 (De Bilt)

Positie	Max. Temp.	Jaar
1	8.6	1970
2	9.1	1979
3	9.5	1982
4	9.9	1956
5	10.1	1985
6	10.3	1974, 1981
8	11.0	1962
9	11.1	1949
10	11.3	1960

Warm en zonnig!

De warmste Koninginnedag beleefden we dus duidelijk in 1993. Het werd toen op veel plaatsen in het binnenland zomers met 26 tot 28 graden. De hoogste temperatuur van 28.0 graden werd bereikt op het vliegveld Welschap bij Eindhoven. Bij een oostelijke wind werd warme lucht uit Duitsland naar ons land gevoerd. Zelfs pal aan de kust was het - ondanks het vrij koude zeewater - ruim boven de 25 graden, m.u.v. de waddeneilanden waar het iets koeler bleef. De zon scheen volop; op veel plaatsen meer dan 10 uren, in Limburg zelfs 14 uur, d.w.z. de volledige daglengte. Zo ook in 1999, één van de zonnigste dagen voor ons en onze vorstin. Bijzonder in dit jaar was de extreem lage luchtvochtigheid van rond de 20%. Gevolg was een diepblauw gekleurde hemel die mooi afstak tegen de oranje feestkleuren.
Op 16 van de 60 dagen was het zonnig te noemen, alhoewel vaker een aanlandige wind (dus wind vanaf zee) de temperatuur aan de lagere kant hield. Zoals eerder aangehaald, is in deze tijd het zeewater relatief koud, normaal zo'n 10 á 11 graden. Pal aan de kust wordt het daarom bij deze wind niet warmer.

Koud met soms vorst!

De koudste 30 april (sinds 1949) was in 1970. In De Bilt kwam het kwik overdag bij een gure noordwestenwind niet hoger dan 8.6 graden. Op 3 andere jaren bleef de temperaturen op veel plaatsen onder de 10 graden steken, beduidend kouder dus dan het klimatologische gemiddelde van rond de 14 graden.
Veel mensen trekken er 's morgenvroeg al met kraampje of kleedje erop uit om een goed plaatsje op de vrijmarkt te kunnen bemachtigen. Dus willen veel mensen weten hoe koud het 's morgensvroeg is. Op 7 dagen werd in De Bilt vorst gerapporteerd, in 1954 daalde de temperatuur zelfs naar - 2.5 graden, de laagste temperatuur op Koninginnedag. In 1971 werd op deze feestdag de allerlaagste temperaturen geregistreerd. In Deelen, op de Veluwe, kwam het minimum op -3.8 uit, op de vliegbasis Twente zelfs op -4.7 graden, landelijk gezien de laagste temperatuur op een Koninginnedag ooit. Op 10 cm hoogte vroor het zelfs 7 graden!
Ook in 1996 begon de feestdag met lichte vorst, maar overdag werd het bij zonnig weer toch nog 12 tot 16 graden.
De laatste vrij koude Koninginnedag kwam voor in 2006, toen het op 29 april werd gevierd. Het was de koudste sinds 1985. Hoger dan zo'n 11 graden kwam de middagtemperatuur nauwelijks. Ook toen vielen er veel buien, soms ook met hagel en onweer.

Verregend en guur

Een combinatie met vrij koud en guur weer met frequent regen-, hagel- of onweersbuien kwamen voor in 1956, 1970 en 1979.
Echt verregende Koninginnedagen komen in slechts 10% van alle dagen tot nu toe voor. Het slechtst kwam Limburg in 1991 er af toen het maar liefst 21 uur achtereen bleef door regenen, bij een temperatuur van 9 graden. In schril contrast stond dit weer met het zonovergoten en droge Friesland waar de zon zelfs 8 uur lang scheen.
Zwaar, echt zomers aandoend onweer deed zich in het zuiden en midden van het ons land voor in 2004 met op enkele plaatsen 20 tot 50 mm neerslag. Op Rotterdam Airport viel bijna 34 mm, in Hoogerheide ruim 44 mm! Op veel plaatsen in Brabant en Limburg ontstond wateroverlast. Op de satellietfoto van die dag zien we de flinke buienwolken liggen (de grote witte plukken), links een zware hagelbui die in het Limburgse Eijsden viel.

Koninginnedag steeds warmer, iets zonniger en minder nat

Hoe heeft het weer zich gemiddeld op 30 april ontwikkeld? Sinds 1980 is Koninginnedag gemiddeld zo'n 4 graden warmer geworden. In de jaren zeventig lag de gemiddelde temperatuur van die dag op 12,7 graden tegen 16,6 graden tegenwoordig. Ook schijnt de zon gemiddeld een uurtje langer dan 30 jaar geleden: bijna 6 uur tegen amper 5 uur inde jaren zeventig. Nat is Koninginnedag sinds 1980 niet geweeest: over de laatste bijna 30 jaar viel er gemiddeld viel 1,2 mm, daarvoor viel er bijna twee keer zoveel.