De voorspelbaarheid van El Niño en La Niña

La Niña betekent ook 'het kind', maar dan gaat het om een meisje. Net als El Niño is La Niña actief van december tot maart, maar verder is zij het tegenovergestelde van El Niño: in een La Niña-jaar is het oppervlaktewater voor de kust van Peru kouder dan normaal, de thermocline komt schuiner te liggen, het koude water uit de diepte wordt met kracht omhooggestuwd. Meestal is La Niña zwakker dan haar grotere broer en zijn de gevolgen minder ernstig.

La Niña: zwakker dan grote broer El Niño

In de 20e eeuw kwamen El Niño's en La Niña's ongeveer eens in de vier jaar voor. Waarom dat is weet tot nu toe nog niemand. Omdat ze meestal niet zo krachtig is, is er veel minder bekend over La Niña. Zwakke of bijna-La Niña's duren vaak twee jaar of komen enige jaren achtereen terug. De La Niña van 1988/1989 was sterk en hierover zijn veel gegevens beschikbaar gekomen. Zij zorgde voor extreme droogte en mislukte graanoogsten in de Midwest van de VS en voor overstromingen in Bangladesh en Vietnam. Krachtige La Niña-jaren waren ook in de periode 1998-2001. De La Niña van 2007-2008 was de sterkste ooit gemeten en zorgde voor kouderecords in onder andere China en Noord-Amerika. In 2010-2011 zorgde La Niña onder andere voor hevige regenval en overstromingen in Australië en Europa en voor modderstromen in Brazilië. De orkaan Katrina die in 2005 New Orleans genadeloos trof was ook het gevolg van een La Niña. Men heeft inmiddels wel ontdekt dat haar klimatologische tegenhanger El Niño één van de oorzaken is van variaties in de gemiddelde temperatuurstijging op aarde. De andere oorzaken zijn grote vulkaanuitbarstingen, veranderingen in de zonneactiviteit en als laatste een onnatuurlijke oorzaak: de activiteiten van de mens.

De dreiging van het water voor ons land

Van het feit dat bijna de helft van ons land onder water ligt, ligt niemand wakker. Toch moeten we ons zorgen maken. Na de watersnoodramp van 1953 is het deltaplan tot uitvoer gebracht om een herhaling te voorkomen. In 1995 dreigden de dijken in de Betuwe te bezwijken door de extreem hoge waterstand in de rivieren. Er kwam een grootscheepse evacuatie op gang van duizenden gezinnen. De dijken hielden het ternauwernood, maar in de jaren erna werden ze op veel plaatsen verhoogd en versterkt. Onze centrale en lagere overheden zijn zich inmiddels bewust van de dreigende zeespiegelstijging door opwarming van de aarde. Het water van de Noordzee is in de laatste helft van de 20e eeuw een halve graad warmer geworden. Warm water zet uit, dus de zeespiegel stijgt. Daarnaast, zo waarschuwen alle gezaghebbende klimaatinstituten, waaronder het KNMI, zal in de komende jaren ook in Nederland de neerslag toenemen door het broeikaseffect. Een verband tussen deze 'global warming' en een El Niño of een La Niña hebben wetenschappers (nog) niet ontdekt.

Zijn een El Niño en een La Niña voorspelbaar?

Allereerst bestaat er een verschil tussen een voorspelling en een verwachting. Een weersvoorspelling kan slechts één tot twee weken van tevoren gemaakt worden; een lange termijn verwachting of seizoensverwachting kan maanden van tevoren samengesteld worden. Het KNMI maakt zelf geen seizoensverwachtingen, maar geeft op de website wel links naar instituten overal ter wereld die dit wel doen. De organisaties die zich bezighouden met het bestuderen van El Niño en La Niña zijn vooral te vinden in de landen rond de Pacific die het meest te duchten hebben van deze klimaatverschijnselen. Voorbeelden zijn het Scripps Institute of Oceanografy in Californië die zich bezighoudt met het onderzoek naar beide natuurfenomenen. Het BMRC in Melbourne concentreert zich op het weer op het zuidelijk halfrond. In Europa is het ECMWF in Engeland de afgelopen tien jaar het meest succesvol geweest in haar seizoensverwachtingen tot zes maanden.

Wetenschappers die koraal bestuderen kunnen aan de hand van boorgaten (vergelijkbaar met jaarringen bij bomen) allerlei gegevens over het vroegere klimaat aflezen. Zo stelden ze vast dat er 350.000 jaar geleden al El Niño's geweest moeten zijn. Koraal is heel gevoelig voor fluctuaties in de temperatuur en levert zo nauwkeurige en waardevolle informatie. Hoe goed de methode werkt, kan worden bepaald door de 'koraalgegevens' van de afgelopen jaren te vergelijken met metingen door instrumenten. Een ander belangrijk onderzoek wordt door NASA-satellieten gedaan. Precisie-instrumenten kunnen de groene kleur van de algen in de oceanen en zeeën herkennen en zichtbaar maken. Algen of fytoplankton kunnen het best overleven in koud, voedselrijk water. Tijdens een El Niño verandert de temperatuur van het oppervlaktewater van de oceaan en verplaatsen de algen zich. Deze onderzoeksmethoden kunnen de afloop van een El Niño of de komst van een La Niña waarschijnlijk nauwkeuriger voorspellen.