Economie: de overheid / budgetmechanisme

De overheid verzorgt de voorziening in collectieve en quasi-collectieve goederen. Hiermee legt zij een beslag op productiefactoren en werkt zij inkomensvormend. Daarnaast zorgt de overheid voor de herverdeling van het inkomen onder meer door het doen van inkomensoverdrachten.

Het budgetmechanisme

De besluitvorming ten aanzien van de goederenvoorziening door de overheid gebeurt door middel van het budgetmechanisme. De (gekozen) vertegenwoordigers dienen voorstellen in, discussiëren over deze voorstellen en accepteren of verwerpen de voorstellen -al dan niet geamendeerd. Met de acceptatie van de voorstellen worden de benodigde gelden toegewezen, waarna de geaccepteerde voorstellen kunnen worden uitgevoerd.

Verzorgingsstaat en draagvlak

Wanneer door ziekte, arbeidsongeschiktheid, werkloosheid of door het overlijden van de kostwinner het inkomen van een gezin wegvalt, zorgt de Staat via één van de regelingen van de Sociale Zekerheid voor een inkomen voor dat gezin. We spreken dan van een verzorgingsstaat. De verzorgingsstaat brengt een omvangrijke herverdeling van inkomens met zich: degenen die werken zullen een gedeelte van hun productie moeten afstaan aan de niet-werkenden.

Soms wordt de marktsector als het draagvlak van de collectieve sector beschouwd, omdat de marktsector de belastingen en sociale verzekeringspremies opbrengt, waarmee de collectieve sector wordt gefinancierd.

Troonrede, Miljoenennota, Macro Economische Verkenningen

In de Troonrede ontvouwt de regering haar beleidsplannen voor het komende begrotingsjaar.

De Miljoenennota geeft informatie over de financiële en economische toestand van ons land en geeft mede aan wat de financiële consequenties zijn van de in de Troonrede ontvouwde beleidsvoornemens.

In de Macro Economische Verkenning geeft het Centraal Planbureau een prognose van de ontwikkeling van de werkloosheid, de inflatie, het saldo op de betalingsbalans en alle andere gegevens welke nodig zijn voor een verantwoorde besluitvorming door de regering.

De overheidsuitgaven

De overheidsuitgaven bestaan uit:

1. bestedingen
2. inkomensoverdrachten

A Bestedingen
De overheidsbestedingen bestaan uit:

• consumptieve bestedingen
• investeringen

De overheidsbestedingen gebeuren ten behoeve van de voorziening in collectieve en quasi-collectieve goederen

Collectieve goederen zijn goederen die niet gesplitst kunnen worden in individueel leverbare eenheden en komen daarom ter beschikking van de gehele gemeenschap (bijv. brandweer, gezondheidszorg, politie).

Quasi-collectieve goederen zijn individueel leverbare goederen die door de overheid worden voortgebracht (bijv. onderwijs).

De redenen waarom de overheid voor de voorziening in quasi-collectieve goederen zorgdraagt, kunnen samenhangen met:

• hoge inningskosten
• stimulering van het gebruik van bepaalde voorzieningen
• monopolieposities
• het optreden van externe effecten

B Inkomensoverdrachten
Inkomensoverdrachten zijn uitgaven van de overheid, waartegenover van de kant van de ontvanger geen tegenprestatie staat.

Het merendeel van de inkomensoverdrachten gebeurt in het kader van de sociale zekerheid. We onderscheiden:

• sociale voorzieningen (uitkeringen uit dezen hoofde komen geheel ten laste van de Rijksmiddelen)
• sociale verzekeringen (uitkeringen worden nagenoeg geheel opgebracht uit de premies van de verzekerden)

De overheidsontvangsten

De ontvangsten van de overheid bestaan uit:

• belastingontvangsten
• niet-belastingontvangsten (aardgas, Staatsloterij, etc.)
• premies voor de sociale uitkeringen

Retributies zijn ontvangsten voor overheidsdiensten welke op verzoek van particulieren worden geleverd.

Collectieve lastendruk = totale overheidsontvangsten ÷ nationale inkomen %

Afwenteling is het verschijnsel dat een stijging van de collectieve lasten door het bedingen van een hogere prijs dan wel een hoger looninkomen (deels) ten laste komt van een ander dan degene waarvoor de lastenverzwaring bedoeld was. Als gevolg hiervan blijft het eigen besteedbare inkomen (gedeeltelijk) in tact.

De Staatsschuld

Wanneer de overheidsuitgaven groter zijn dan de ontvangsten is er een begrotingstekort.

In het financieringstekort wordt voorzien door leningen. Dit kan gebeuren door kortlopende of door langlopende leningen.

Als gevolg van een financieringstekort stijgt de staatsschuld. We onderscheiden:

• vaste schuld (deel van de staatsschuld dat gefinancierd is met langlopende leningen)
• vlottende schuld (dat deel van de staatsschuld dat gefinancierd is met kortlopende leningen)

Meer over economie is te lezen in mijn special De economische wetenschap - Wat houdt economie in? © 2008 Etsel, gepubliceerd in Economie (Wetenschap) op 26-07-2008, laatst gewijzigd op 23-09-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Visies op de Nederlandse verzorgingsstaat: In de discussie over de verzorgingsstaat kun je drie visies onderscheiden: links, midden en rechts. Alle visies hebben verschillende meningen en argumenten.
• Hoe ziet de verzorgingsstaat van Nederland eruit?: Je hangt niet alleen af van je familie als je hulp nodig hebt. Nederland is een verzorgingsstaat, met uitkeringen en bijstand als je zelf geen inkomen hebt.…
• Miljoenennota 2009 deel 1: Algemene Uitgaven Departementen: Miljoenennota 2009 -deel 1- betreft een overzicht van de uitgaven van de rijksoverheid. De derde dinsdag van september is het Prinsjesdag. De miljo…
• Verschil tussen het Begrotingstekort en Financieringtekort: De 3e dinsdag van september wordt altijd het begrotings- en financieringstekort bekendgemaakt. Maar wat is het verschil er tussen? En wat hebben ze…
• Het ontstaan van de verzorgingsstaat: Een uitkering krijgen, in het ziekenhuis worden behandeld, het lijkt allemaal heel vanzelfsprekend, maar dat is het echt niet. 100 jaar geleden bestond er nog niet eens…