Economie: economische ordening

Een economische orde of een economisch stelsel is het geheel van instellingen en regels voor de coördinatie van alle economische beslissingen. Soorten economische stelsels die in dit artikel behandeld worden zijn: vrije markteconomie, de centraalgeleide planeconomie, budgeteconomie en de georiënteerde markteconomie.

Vrije markteconomie

De vrije markteconomie is een economisch stelsel, waarin de economische subjecten in volkomen vrijheid beslissen over de aanwending van de productiefactoren. Het marktmechanisme zorgt voor de coördinatie van de economische beslissingen.

Zolang het marktmechanisme onbelemmerd kan werken, zal het goederenaabod overeenstemmen met de behoeften van de mensen. In de volgende gevallen geeft het marktmechanisme echter niet de gewenste resultaten:

1. economische machtsposities
2. externe effecten
3. collectieve goederen

economische machtsposities
In monopolistische en oligopolistische bedrijfstakken kan de individuele aanbieder -binnen zekere grenzen- zelf de prijs vaststellen, waardoor de prijzen geen beeld meer geven van de schaarste. Ook door de prijsvoorschriften en de subsidieverlening door de overheid geven de prijzen geen beeld meer van de schaarste. Hierdoor is de productie niet meer volledige in overeenstemming met de behoeften van de consumenten.

externe effecten
Externe effecten zijn de invloeden die van een economische handeling uitgaan op niet bij deze handeling betrokken huishoudingen. Met name negatieve externe effecten (milieuvervuiling bijvoorbeeld) leiden tot een ongewenste welvaartsvermindering.

collectieve goederen
Het marktmechanisme werkt alleen ten aanzien van de voorziening in individuele goederen. De voorziening in collectieve goederen moet door de overheid gebeuren.

De centraal geleide planeconomie

Een centraalgeleide planeconomie is een economisch stelsel waarin slechts één instantie alle economische beslissingen neemt. Voorbeelden zijn Cuba, Noord-Korea, Vietnam en Laos.

De budgeteconomie

Van een budgeteconomie is sprake wanneer alle economische beslissingen worden genomen op dezelfde wijze als de politieke besluitvorming -zoals in Nederland- gebeurt.

In een budgeteconomie proberen de gekozen vertegenwoordigers in de behoeften van hun achterban te voorzien. De vertegenwoordigers overleggen met elkaar over gedane voorstellen en nemen- desnoods na stemming- een beslissing die voor iedereen bindend is. Met name de beslissing over collectieve en quasi-collectieve goederen en de beslissingen over de inkomensoverdrachten gebeuren in Nederland op deze wijze.

De georiënteerde markteconomie

Een georiënteerde markteconomie is een economisch stelsel waarbij het marktmechanisme zorgt voor de coördinatie van de door de individuele huishoudingen genomen beslissingen. De overheid beïnvloedt deze beslissingen met het oog op bepaalde economisch-politieke doeleinden.

De Nederlandse economie kan worden gezien als een voorbeeld van een georiënteerde markteconomie. Enerzijds bepalen de door de individuele gezins- en bedrijfshuishoudingen genomen beslissingen in belangrijke mate de richting van de productie. Anderzijds is de invloed van de overheid op het economisch proces buitengewoon groot.

Meer over economie is te lezen in mijn special De economische wetenschap - Wat houdt economie in? © 2008 Etsel, gepubliceerd in Economie (Wetenschap) op 26-09-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Rentestijging- en daling: oorzaken en gevolgen: Geregeld hoort u in de nieuwsberichten dat de Europese Centrale Bank (ECB) de rente laat stijgen of dalen. Maar waarom doet ze dit? En wat brengt zo’n rentesti…
• CPB (Centraal Planbureau): Het CPB(Centraal Planbureau) is een onafhankelijke Nederlandse organisatie die economische analyses uitvoert. Dit gebeurt voor politici, beleidsmakers, maatschappelijke organisatie…
• Visies op de Nederlandse verzorgingsstaat: In de discussie over de verzorgingsstaat kun je drie visies onderscheiden: links, midden en rechts. Alle visies hebben verschillende meningen en argumenten.
• Econoom, economen: Van Smith, Marx tot Keynes en Friedman: Adam Smith, Karl Marx, John Stuart Mill, John Maynard Keynes, Milton Friedman, John Kenneth Galbraith... U zult ongetwijfeld één of meerdere namen v…
• Afkorting en vertaling ministeries: Afkorting en vertaling van alle ministeries in Nederland. Vertaald in zowel het Engels, Duits, Frans en Spaans. Tevens voor ieder ministerie de juiste afkorting.