Beroemde wetenschappers: Charles Lyell

De heilige boeken van veel religies vertellen hoe en wanneer de wereld werd geschapen. Deze ideeën werden eeuwenlang niet in twijfel getrokken. Toen kozen sommige mensen voor een meer wetenschappelijke benadering en begon men het aardoppervlak te onderzoeken om bewijzen te vinden. Tegen de 19e eeuw was geologie een echte wetenschap en de Schot Charles Lyell werd één van de meest vooraanstaande wetenschappers op dat terrein.

De eerste geologen

Veel van de eerste geologen waren mijnwerkers die steenkool en ijzer zochten om de fabrieken tijdens de Industriële Revolutie te bevoorraden. In de 18e eeuw stelde Abraham Werner, een leraar aan een Duitse hogeschool voor mijnbouw, een geologische theorie voor. De aarde, zo zei hij, was ooit helemaal bedekt door een oeroceaan en de steenlagen van de planeet waren gevormd door mineralen in het water die naar de zeebodem zakten of kristalliseerden (kristalliseren = een vaste vorm aannemen) toen de oceaan verdampte.

De Schotse geoloog James Hutton was het niet eens met Werners ideeën. In 1795 publiceerde hij zijn eigen opvattingen in het boek Theory of the Earth. De oppervlakte van de aarde, zei Hutton, was niet gevormd door overstromingen of andere natuurrampen. Het aardoppervlak was ontstaan en veranderde nog steeds, als gevolg van processen als erosie (slijtage), sedimentatie (afzetting van grondmateriaal) en opwarming. Deze opwarming vond plaats in het binnenste van de aarde en liet vulkanen uitbarsten en duwde het gesteente omhoog waardoor er plooien en bergen ontstonden. Er werd nieuw gesteente gevormd als vulkanische lava en gesmolten materiaal stolde onder het oppervlak.

Charles Lyell en het uniformitarianisme

Huttons theorie over de geologie, die hij uniformitarianisme noemde, kreeg veel bijval van andere geologen. (Het uniformitarianisme of actualiteitsprincipe binnen de geologie stelt dat het ontwikkelingsproces van het aardoppervlak in heden en verleden niet verschilt). Ook zijn Schotse landgenoot Charles Lyell was het met hem eens. Als jonge rechtenstudent met grote interesse in de geologie, had Lyell aan het begin van de 19e eeuw veel gereisd door Engeland, Frankrijk en andere delen van het Europese vasteland. Tijdens zijn reizen had hij het landschap bestudeerd en gevonden fossielen nauwkeurig onderzocht. Hij was met name geboeid door de domes, stuwkoepels of vulkaanproppen -zuilvormige hopen gestolde magma- in Midden-Frankrijk (zie afbeelding rechts). Deze onderzoekingen hadden hem ervan overtuigd dat Huttons ideeën klopten.

Lyell's bijdragen aan de geologie als wetenschap

Charles Lyell besloot uiteindelijk een boek te schrijven ter ondersteuning van Huttons theorie. Dit driedelige werk kreeg de titel Principles of Geology. Hierin legde Lyell uit hoe natuurlijke processen het landschap hadden gevormd. Hij gebruikte ook fossielen om de beschreven gebeurtenissen te dateren. Het werk sloeg meteen aan. Onder de lezers bevond zich de naturalist Charles Darwin die later een aantal van Lyells ideeën gebruikte.

Lyell leverde tijdens zijn leven nog veel meer bijdragen aan de studie van de aarde. Zo bedacht hij een eerste versie van een geologische tijdschaal en zorgde hij ervoor dat uniformitarianisme algemeen geaccepteerd werd. Tegen het eind van de 19e eeuw was geologie een echte, op bewijs gestoelde wetenschap geworden met een sterke grondslag waarop toekomstige wetenschappers konden bouwen.