Beroemde wetenschappers: Louis Pasteur

De Fransman Louis Pasteur was scheikundige en microbioloog. Zijn grootste doorbraak was de ontdekking dat de zogenaamde micro-organismen, zoals bacteriën en schimmels, verantwoordelijk waren voor tal van ziektes én dat deze organismen in de lucht zaten en niet in rottende stoffen, zoals tot dan toe werd aangenomen. Gewapend met deze kennis ontwikkelde hij ook vaccins om de verspreiding van ziektes te voorkomen.

De ontdekking van micro-organismen

Louis Pasteur (1822-1895) werd in 1854 hoogleraar scheikunde aan de universiteit van Lille. Deze Noord-Franse stad was een belangrijk centrum voor de bierbrouwerij. Bij één van de bierbereidingsprocessen liet men suikerbieten gisten zodat het in alcohol veranderde. Maar in de tijd dat Pasteur arriveerde vormde de suikerbiet geen alcohol maar werd het in veel vaten zuur. Pasteur werd gevraagd uit te vinden hoe dat kwam. Hij onderzocht zowel de alcoholische als de zure vloeistof. In de alcoholische vloeistof zag hij spikkeltjes gist, een micro-organisme. Hij begreep dat deze gisten het gistingsproces veroorzaakten door suiker in de vloeistof af te breken om alcohol en kooldioxide (koolzuurgas) te produceren. Niemand had dit proces ooit begrepen. In de zure vloeistof vond Pasteur een ander micro-organisme dat ook gisting veroorzaakte, maar dit leverde melkzuur en geen alcohol op. Pasteur vertelde de brouwers dat ze de door deze micro-organismen (bacteriën en schimmels) besmette vloeistof moesten vernietigen. Dat deden ze en het probleem was opgelost.

Pasteurisatie

Vervolgens wilde Pasteur weten waar micro-organismen vandaan kwamen. Zaten ze in de lucht, zoals hij aannam, of werden ze spontaan gevormd door rottende stoffen, zoals andere wetenschappers beweerden? Om daarachter te komen voerde hij een experiment uit. Eerst deed hij wat gesteriliseerde vloeistof in twee groepen kolven met een zwanehals. Daarna brak hij bij de ene groep kolven de hals eraf, zodat er stof in kon vallen. De vloeistof in deze kolven wemelde in een mum van tijd van micro-organismen, maar de vloeistof in de andere kolven bleef helder (zie afbeelding rechts). De 'ziektekiemen', zoals Pasteur de microscopisch kleine organismen noemde, zaten in de lucht. Pasteur maakte nuttig gebruik van deze nieuwe kennis door de uitvinding van de naar hem genoemde pasteurisatie: het verhitten van wijn, melk en andere vloeistoffen teneinde schadelijke micro-organismen te doden.

De ontwikkeling van vaccins

Tegen die tijd was Louis Pasteur ervan overtuigd dat zulke ziektekiemen ook de oorzaak waren van veel ziektes bij mens en dier. Zo redde hij de zijde-industrie in Zuid-Frankrijk door de bacterie op te sporen die verantwoordelijk was voor de dood van de zijderupsen. Niet lang daarna ontdekte hij de ziektekiem die verantwoordelijk was voor de zeer besmettelijke infectieziekte miltvuur (antrax), en hij bereidde in 1882 een effectief vaccin uit de verzwakte vorm van dit micro-organisme. In 1885 produceerde hij een succesvol vaccin tegen hondsdolheid en redde daarmee op dramatische wijze het leven van een klein jongetje. Pasteur werd een volksheld en in 1888 werd er in Parijs een naar hem vernoemd medisch onderzoekscentrum geopend. De stichter zelf is begraven in een crypte van het Pasteur Instituut. Voor veel ziektes bestond echter nog geen geneesmiddel. De ontwikkleling van penicilline in de 20e eeuw door Alexander Fleming bracht hierin verandering.