Beroemde wetenschappers: Alexander Fleming

De ziektekiemtheorie van Louis Pasteur werd uiteindelijk geaccepteerd en gaf wetenschappers veel meer inzicht in ziektes. Veel soorten ziektekiemen bleven echter een bedreiging voor mens en dier. De Schotse bacterioloog Alexander Fleming deed een ontdekking die artsen zou voorzien van een krachtig middel om ze te bestrijden: penicilline, een antibacteriële stof die het eerste algemeen bruikbare antibioticum opleverde. Pas tien jaar later kon de stof worden geïsoleerd en succesvol getest.

Flemings ontdekking van penicilline

In 1928 werd Alexander Fleming benoemd tot hoogleraar bacteriologie in St. Mary's Hospital in Londen. In datzelfde jaar deed hij zijn belangrijkste ontdekking. Als onderdeel van zijn onderzoek naar de behandeling van griep of influenza moest hij bacteriën kweken op een gelei in speciale schaaltjes (zie afbeelding rechts). Op een ochtend zag hij dat in een open schaaltje iets de bacteriën op bepaalde delen van de gelei had vernietigd. Proeven wezen uit dat het ging om een door een schimmel geproduceerde stof met de latijnse naam Penicillium notatum. Fleming noemde de stof 'penicilline'. Hij wist dat penicilline werkte tegen stafylokokken, het type bacterie in het schaaltje, waarvan er wel 20 soorten van zijn. Hij deed vervolgens experimenten om te ontdekken welke bacteriën penicilline nog meer kon bestrijden. De resultaten waren bemoedigend, maar Fleming wist de bacteriëndodende stof niet te isoleren. Andere wetenschappers toonden weinig interesse en het onderzoek naar penicilline liep geleidelijk ten einde.

De ontwikkeling en productie van penicilline

In 1939 kwamen twee andere wetenschappers, de Australiër Howard Florey en de van oorsprong Duitse Ernst Chain, op het onderwerp terug. Omdat de Tweede wereldoorlog begon, steunde de Britse regering hun onderzoek, in de hoop dat het mogelijk nieuwe behandelingen voor wonden zou opleveren. Tegen 1941 hadden de geleerden een pure vorm van penicilline ontwikkeld die werkte als geneesmiddel. Tijdens de oorlog had Engeland echter geen geld om dit antibioticum te maken, zodat Florey de VS om hulp vroeg. De massaproductie van penicilline begon daar in 1943 en enkele jaren later was dit nieuwe geneesmiddel overal verkrijgbaar.

De keerzijde van het gebruik van antibiotica

Het werk van Fleming, Florey en Chain luidde een nieuw tijdperk in voor de geneeskunde. Na de ontdekking van de penicilline volgden nog vele andere antibiotica. Artsen gebruikten al snel penicilline en andere antibiotica om tal van ziektes te behandelen. Maar nu, in de 21e eeuw, zijn ze terughoudender. Door overdadig gebruik ervan zijn sommige bacteriën er ongevoelig voor geworden. Tegenwoordig is men daarom druk op zoek naar nieuwe vormen van deze levensreddende geneesmiddelen.