Florence Nightingale

Florence Nightingale staat bekend als de Lady with the Lamp, die bij nacht en ontij liefdevol gewonde soldaten verzorgde. Maar als 'passionate statistician' is ze veel minder bekend. Wat maar weinig mensen weten, is dat zij een hartstochtelijk beoefenaar van de statistiek was....

''Op 7 februari 1837 had ze een persoonlijke aantekening gemaakt. God had haar aangesproken en aangeroepen tot Zijn dienst. Vanaf die dag al was Florence ervan overtuigd dat ze dit ooit zou begrijpen en dat ze op dat ogenblik zou moeten gehoorzamen, hoe moeilijk haar opdracht ook zou mogen zijn. Ze was er zeker van dat haar leven een speciaal doel had. Maar het nog zestien jaar duren voor haar leven er één van dienstbaarheid zou worden''

Wie was Florence Nightingale?

Op 12 mei 1820 wordt in de Italiaanse stad Florence de dochter van de Engelse familie Nightingale geboren. De baby krijgt de toepasselijke naam van 'Florence'. Ze groeit op in Engeland en krijgt als dochter van zeer welgestelde ouders een degelijke opvoeding. Dat is gebruikelijk in deze kringen. Ze heeft ook een zus, Parthenope, zij is een jaar ouder dan Florence. Al heel jong maakt Florence er gewoonte van haar gedachten op papier te zetten en al die notities te bewaren. Florence bezat een vreemde mengeling van scherpte en overgevoeligheid. Ze trok zich al te graag terug in fantasieën. Florence vond de lange lessen Grieks, Latijn, Duits, geschiedenis en filosofie die vader Nightingale haar oplegde heel plezierig en ze was in elk vak goed.

Tot haar zeventiende woont Florence in Engeland. In februari 1938 maakt de familie Nightingale een reis door Europa. Florence vond haar leven in Engeland maar vervelend, ondanks het drukke gezinsleven en de activiteiten die ontelbare neven, nichten, ooms en tantes met zich meebrachten. Het gezin trok naar Nice, aan de zuidkust van Frankrijk, waar veel Engelsen woonden. Florence ging op in haar passie voor bals en dansen. Nog meer gek was ze van Genua, een opwindende stad met nog meer bals, concerten en operavoorstellingen. En natuurlijk waren het daar de jongemannen die alles compleet maakten. Zij maakten Florence en Parthenope het hof. De volgende halte was Florence, de stad waar zij zelf was geboren. Florence hield van deze stad vol schitterende bezienswaardigheden.

Maar wanneer de familie na de zomerreis langs de mooie Italiaanse meren naar Genève in Zwitserland trekt, maakt Florence kennis met een totaal andere wereld. De stad was vol politieke vluchtelingen, er heerste armoede en ontbering, maar ook was hier sprake van moed en van vastberadenheid. Florence hield van vrolijkheid, opwinding en schoonheid, maar een ander deel in haar vroeg nu om discipline en orde. Haar dagboeken liepen over van enthousiasme. Ze hield die perfect bij. Ze noteerde tijdstippen, data, afstanden en maakte zorgvuldig aantekeningen over alles wat haar interesseerde. Maar alle plezier en frivoliteit hadden haar niet blind gemaakt voor de ellende van de mensen die door de oorlog getroffen waren. Ze reisde door Europa om te leren. En ze had veel meer geleerd dan dansen, muziek, opera, schilderijen en hoogstaande architectuur. Tijdens die maandenlange reis droeg Florence een geheim met zich mee dat haar hele leven zou beïnvloeden.

Eenmaal terug in Engeland in 1839 bleef Florences leven eentonig. Haar moeder had hoge verwachtingen van haar, een goed huwelijk, een landhuis en een succesvolle carrière als gastvrouw. Maar over het algemeen was het leven van welgestelde vrouwen heel vervelend en nutteloos. Florence was echter een ontwikkeld, denkend en bezorgd iemand. Ze kon niet ademen tussen de theekopjes, de beleefde gesprekken en de eindeloze avonden doorgebracht rond het haardvuur.
Haar ‘roeping’die ze van God had gekregen, een jaar voor de reis door Europa, bleef haar achtervolgen.

Florence Nightingale's levensloop

Florence wilde graag meer dan zich als een welgestelde vrouw gedragen. Ze besloot wiskunde te gaan studeren, zodat ze zich op iets anders kon concentreren. Haar moeder was het hier alleen niet mee eens, zij wilde nog steeds dat haar dochter goed zou trouwen. Welk nut zou wiskunde nou hebben in een dergelijk bestaan? Maar Florence hield zich koppig vast aan de wiskunde en haar andere studies en studeerde. Ze was altijd druk in de weer, maar vond haar leven zinloos. In Florence was de kloof tussen arm en rijk heel groot. Florence sloot in tegenstelling tot andere rijke mensen niet haar ogen voor de armoede. In de zomer bezocht ze de armen met soep en geld. Nu kon dat niet en moest ze naar de volle tafels kijken die overstroomden van het voedsel. Ze verlangde ernaar om de armen te helpen, maar ze kon niet veel doen gezien het ongepast zou zijn om de echte armen te helpen.

In 1844, op 24 jarige leeftijd, zag ze in wat ze kon doen. Ze wilde in ziekenhuizen voor de patienten zorgen. In die tijd was dat absoluut ommogelijk, ziekenhuizen waren vuile, donkere en slecht georganiseerde oorden. Mensen met een gebroken been lagen bij iemand met tuberculose in bed. Men keek heel erg neer op verpleegsters, geen dame mocht zien wat er gebeurde in die ziekenhuizen. Florence durfde er niet over te beginnen bij haar ouders. Na lang nadenken wilde ze verpleegkunde gaan studeren om de nodige kennis te verkrijgen. Haar moeder was het hier absoluut niet mee eens. Daarom begon ze te studeren in het geheim. Ze werd helaas ziek en kreeg een zenuwinzinking van alle spanningen, dus haar vrienden namen haar mee naar Rome in de hoop dat het haar goed zou doen. Naast de plezierreis leerde ze ook in een een weeshuis hoe ze alles in een instelling moest regelen en organiseren. In juli ging ze naar Kaiserswerth en werkte daar voor korte tijd in een ziekenhuis voor rijkere vrouwen, ze voelde zich heerlijk tijdens haar verblijf daar. Ze ging terug naar huis en van haar moeder mocht ze nooit meer naar Kaiserswerth toe.

Florences eerste baan kwam in 1853. Na veel werk in verpleeghuizen/ziekenhuizen en andere instellingen werd ze nu directrice van het Londense instituut voor de verzorging van zieke dames in moeilijke omstandigheden. Hier kon ze haar werk uitvoeren. Florence woonde nu op kamers wegens grote ruzies met haar moeder en zuster. Florence ging helemaal in op haar werk en richtte het ziekenhuis volledig opnieuw in en zorgde voor goede nieuwe voorzieningen. Ze nam goede verpleegsters met een opleiding aan en zorgde dat alles tot in de puntjes verzorgd was. Ze had voor elke patient een warm hart.

Ondertussen was de Krimoorlog vol aan de gang en het Britse leger vocht samen met Frankrijk en de Turken tegen Rusland. Florence had nooit gedacht dat zij in deze oorlog haar aandeel zou leveren, dat zij de geschiedenis in zou gaan als de Dame met de Lamp. De Krimoorlog ging niet zoals de Britten het zouden willen en er braken grote epidimieën uit in de legers. Het kazerne hospitaal kon geen voedsel verdelen, omdat er geen keuken was. Er waren geen bedden, geen dekens, geen koppen voor het water, helemaal niks. Het kazerne hospitaal was niets meer dan een geraamte met slachtoffers die op de grond lagen, aangekoekt met bloed en mensen die het uitschreeuwden van de dorst. De militairen waren dit wel gewend, maar voor de rest van Groot-Brittanie was dit een grote schok, er moest iets gedaan worden. Maar wie moest die mannen helpen?

Een vriend van Florence die op dat moment minister van Oorlog was wilde dat er een goed team van verpleegsters werd uitgezonden naar de kampen. Florence voelde dat deze taak door God voor haar was weggelegd. Ze wist dat alleen zij dat werk kon doen. Zo ging zij met 40 andere verpleegsters naar Turkije. Florence stond aan het hoofd van de organisatie. Wat ze daar aantrof was vreselijk. Het leger had er de leiding en alles moest officieel aangevraagd worden, Florence durfde niet veel te zeggen. De kans dat ze weg zou worden gestuurd was dan te groot. Alleen in de keuken kreeg ze enige voet aan de grond en zorgde ze ervoor dat de mannen gezond voedsel kregen.

Op 9 november kwamen er grote aantallen van zieken en gewonden aan en de dokters moesten Florences werk nu wel erkennen en haar hulp aanvaarden. De hospitaaladministratie was een chaos. Florence nam de taak over en langzaam aan werden de voorzieningen beter. Toch was het sterfte cijfer erg hoog en een gezondheidscommissie kwam de boel inspecteren. Ze kwamen er achter dat het gebouw op een netwerk van weggerotte riolen stond, geen wonder dus dat er zoveel mensen dood gingen. De plek was een haard van bacterieen. Alles werd opgeruimd en schoongemaakt. Het ging wat beter in het hospitaal.

Tegen de lente was Florence uitgeput, de moed van de mannen hield haar op de been. Ze was er altijd voor de mannen, ook s’nachts maakte ze een ronde met haar lamp langs de bedden van de mannen. De mannen zagen haar als hun engeltje. Toen alles goed ging in het kazernehospitaal wilde ze naar de krimhospitalen gaan, maar uiteindelijk betaalde ze de prijs en ze moest in bed blijven, want er werd bij haar krimkoorts geconstateerd. Twee weken lang was ze vreselijk ziek en lag ze op het randje van de dood. Maar tijdens haar ziekte bleef ze schrijven en bestellen. Tante Mai kwam haar bijstaan toen ze weer beter was. In Engeland werd Florence beschouwd als het lichtpunt van de Krimoorlog. Overal kon je Nightingale souvenirs kopen. Echter Florence bleef nuchter.

Op 29 april 1856 werd de vrede afgekondigd. Florences werk was gedaan en ook zij keerde terug naar Engeland. Ze was uitgeput en nog maar 36 en dacht dat haar taak nu wel was gedaan. Maar dat er nog 40 jaar lang werk op haar te wachten stond had zij nooit gedacht. Ze begon instellingen te adviseren over nieuwe ziekenhuizen en voorschriften. Ook richtte ze een opleidingsschool op voor verpleegsters. Er waren strenge toelatingseisen, maar ieder die er terecht kwam kreeg er de perfecte opleiding die er nooit was geweest voor verpleegsters. De school was een groot succes, de aanvragen stroomden binnen. Ze kregen spoedig een wereldwijde goede reputatie. Binnen 15 jaar waren er scholen over een aantal landen verspreid. Ooit werden verpleegsters gezien als alcoholisten met een losbandige sexuele moraal, nu is het uitgegroeid tot een van de meest gerespecteerde beroepen. Met dank aan Florence Nightingale.

Een tijd van verlies brak aan. Florence verloor haar vriend bij het ministerie en dat viel haar erg zwaar. In 1861 brak de Amerikaanse burgeroorlog uit en men vroeg Florence dringend om hulp wanneer Groot-brittannie erbij betrokken zou worden. Florence werkte dag en nacht om het tijdig te kunnen organiseren en ze stortte dan ook onvermijdelijk in. Men dacht dat ze het niet zou overleven, maar tegen januari 1862 kon ze weer in bed zitten. Maar ze kon niet meer lopen en bleef 6 jaar lang in haar kamer. Belangrijke mensen bleven haar om advies vragen. Ze regelde dingen vanuit haar bed.

Tijdens de laatste 50 jaar van haar leven bleef Florence gehandicapt en kon ze niet meer lopen. Haar toestand verslechterde steeds als ze te hard werkte of als ze zich opwond. Alleen mensen die met haar werk te maken hadden mochten haar bezoeken, zo kon ze zich volledig richten op haar werk met de kracht die ze nog had. Ze werkte heel hard en deed allerlei administratieve taken. Ze vond een kostenberekeningssysteem uit dat geweldig werkte. Op 42 jarige leeftijd dacht ze dat ze niet lang meer te leven had. Ze zou echter negentig worden. Ze deed nog aan aantal projecten in de tijd tot haar sterfbed, die allen weer bijdraagde aan een betere toekomst voor de mens. Haar oude dag was vredig. Ze was omringd door mensen van wie ze hield en die van haar hielden. Op 13 augustus 1910 viel zij in slaap om nooit meer wakker te worden.

Haar interesse in statistiek

Thuis in Engeland voelde Florence zich verdrinken in kleine dingen en haar tijd werd opgebruikt door ontelbare kleine taken. Ze was nog jong en als ongetrouwd meisje moest ze iedereen op hun wenken bedienen. Ze was altijd druk in de weer, maar op een bepaalde manier bezig met niets van enige waarde. Ze vond haar leven zinloos, leidend naar nergens.
Door de lessen wiskunde die ze van haar vader had gekregen had Florence een passie ontwikkeld voor feiten en met name cijfermatige gegevens. Zodoende in haar wanhoop iets positief te doen, begon Florence zich meer te verdiepen in wiskunde, dan haar vader haar kon leren. Zo had haar vermoeide en verwarde geest iets om zich op te concentreren, iets precies en gedisciplineerds.

Haar ouders voelde hier niets voor; van een meisje van haar leeftijd en stand werden andere dingen verwacht: huiselijke plichten en de voorbereiding op het huwelijk. Ze moest het dus grotendeels van zelfstudie hebben. Dat deed ze in de vroege ochtenduren wanneer haar nog geen huiselijke plichten werden opgelegd. Het was haar intussen duidelijk geworden dat ze niet voor een 'gewoon' getrouwd bestaan bestemd was. Ze wilde verpleegster worden. Daarvoor vond ze geen gehoor bij haar ouders, want verpleegsters hadden een slechte naam. Ondanks de mening van haar ouders ging ze aan het werk als verpleegster.

Tijdens de Krimoorlog werd ze door de minister van oorlog, Sidney Herbert, gevraagd een team verpleegsters te leiden in de Krimoorlog. Florence kwam in een verschrikkelijke situatie terecht. De gewonden misten zelfs de meest noodzakelijke verzorging. De barakken waren over- en overvol en voortdurend werden er patienten aangevoerd. Er heersten besmettelijke ziekten. De sterfte was enorm. Het ontbrak de zieken dan ook aan fatsoenlijk eten, goed drinkwater, behoorlijk sanitair, schone bedden, kleren en verpleging. Om anderen te overtuigen van de noodzaak van bepaalde veranderingen en ook voor zichzelf om inzicht in de situatie te krijgen, maakt ze gebruik van statistische gegevens die ze zelf verzamelde. Naderhand kon ze laten zien dat de sterfte in de militaire hospitalen grotendeels werd veroorzaakt door besmettelijke ziekten als cholera en typhus. Toen de oorlog afgelopen was, ging ze terug naar Engeland, waar ze zich voor de Britse soldaat bleef inzetten.

Voor Florence was de statistiek geen doel, maar een middel. Het doel was bijvoorbeeld het bereiken van verbeteringen in de medische voorzieningen van soldaten. Vandaar dat zij zich heeft ingespannen om statistische gegevens zo inzichtelijk mogelijk te presenteren. Ze maakte daarbij gebruik van kleuren en grafieken waarmee was ze voor die tijd vernieuwend bezig was. Statistiek was voor haar meer dan een instrument. Ze geloofde ook in statistiek. Volgens haar is statistiek de belangrijkste wetenschap van de hele wereld.

De statistische prestaties die Florence Nightingale heeft verricht

"Om de gedachten van de God te begrijpen moeten wij statistieken bestuderen, want voor deze is dit de maatregel van Zijn doel". Florence Nightingale

De rol van Florence Nightingale in de geschiedenis van statistieken en statistische grafieken is interessant om vele redenen. Het meest interessante hiervan was haar rol als sociale activist en dat zij van mening was dat de statistische gegevens, die in grafieken en diagrammen worden voorgelegd, als krachtige argumenten voor medische hervorming zouden kunnen worden gebruikt. Misschien beïnvloed door Quetelet in België, ontwikkelde zij het idee dat de sociale fenomenen objectief zouden kunnen worden gemeten en onderworpen aan wiskundige analyse. Zij was een vernieuwer in de inzameling, het tabelleren, de interpretatie, en de grafische vertoning van beschrijvende statistieken.

Alvorens Florences statistieken te gaan bekijken is het belangrijk om te weten wat de staat van statistische wetenschap was in haar tijd. Er was op dit gebied een grote revolutie in haar tijd. In 1837 begon het Algemene Bureau van de Registratie bij Huis Somerset, dat door William Farr wordt geleid, die later Florence hielp met haar Krimstatistieken, met geboorten, sterfgevallen, en huwelijken in het Groot-Brittanië systematisch te registreren. Dit bood mensen de kans om nieuwe oorzaken en effect verhoudingen te onderzoeken door middel van registratiestatistieken

Bijvoorbeeld, in 1847 woonden Florence Nightingale en haar zuster Parthenope een vergadering van de Britse Vereniging voor de Vordering van Wetenschap in Oxford bij. Daar kunnen zij een rapport hebben gezien van de Actuaris van de Overheid, F. G. P. Neison, waarin werd aantoond dat in provincies waar de mensen beter werden opgeleid een lager misdaadpercentage heerste. Dit was een argument ten gunste van hogere belastingen om openbaar onderwijs te kunnen financieren. Neison wist dat de tegenstanders van zijn theorie zouden beweren dat welvaart het misdaadpercentage verlaagde, en niet het onderwijs. Hij vond provincies die zowel een vrij hoog inkomen als een vrij laag onderwijs hadden, en toonde aan dat minstens een deel van de variatie in misdaadpercentages aan onderwijs toe te schrijven was.

Neison schatte het niveau van onderwijs door in elke provincie het daar gehuwde aandeel mensen te tellen die hun naam op het huwelijkscertificaat konden schrijven. De statistieken baseerden zich veel meer op vindingrijkheid en minder op ingewikkelde formules zoals in 1847. De sociale verbeteraars zoals Florence Nightingale grepen ongeduldig op resultaten zoals Neison die toonde hoe de mensheid sociale kwaden kon bestrijden. Het deel van haar belang in statistieken heeft betrekking gehad op haar Unitaristisch geloof. Unitarians geloofden dat de mensheid de bevoegdheid had om onophoudelijk te kunnen verbetren door middel van observatie en het gebruik van de reden.

Na de Krimoorlog (1854-1856), heeft Florence een aantal spectaculaire grafieken ontworpen om aan te tonen hoe de verbeteringen op gebied van hygiëne vele levens konden redden. Deze verschijnen in vijf verschillende documenten:

Bijlage 72 van het rapport van de Koninklijke Commissie, die Florence na de oorlog organiseerde en die in 1858 werd gepubliceerd.
Mortaliteit van het Britse Leger (1858), een privé uitgave door Florance van het bovengenoemde Bijlage, met precies dezelfde inhoud, maar met betere lay-out dan dat werd toegepast door de printers van de Overheid. Zij produceerde 2000 exemplaren van dit boek.
Een Bijdrage tot de Sanitaire Geschiedenis van het Britse Leger (1859). Florance publiceerde dit anoniem om een pamflet te beantwoorden dat beweerde dat zij het aantal sterfgevallen in de oorlog had overdreven. Zij toonde aan dat de eigen cijfers van het Leger, die in 1858 werden vrijgegeven, het tegendeel weergaven en dat zij zelf de sterfgevallen had onderschat. De grafieken in deze Bijdrage hebben dezelfde statistieken zoals in Nr. 2, maar met verschillende grafische presentaties, zoals wij zullen zien.
Nota's inzake Kwesties die de Gezondheid van het Britse Leger beïnvloeden (1858). Dit was een vertrouwelijk rapport aan de Overheid, die Florance persoonlijk drukte en naar een aantal mensen stuurde. Dit bevat twee van drie grafieken uit Nr. 3.
Engeland en Haar Militairen (1859) door Harriet Martineau. Nightingale moedigde Martineau aan om dit boek over de oorlog te schrijven en gaf haar exemplaren van de grafieken die in Nr. 3 worden gebruikt.

Het grootste deel van de grafieken die in Nr. 1 en 2 worden gebruikt zijn gelijkwaardig aan de grafieken die eerder gebruikt werden door haar adviseur William Farr in zijn Algemene Registratie Jaarverslagen. Het zijn meestal wat wij "100% gebied" of "100% gestapelde staaf" zouden kunnen noemen.

De cirkel rechts heeft 12 sectoren die met de wijzers van de klok mee gaan en vertegenwoordigd de eerste 12 maanden van de oorlog. De cirkel op de linkerzijde vertegenwoordigd de tweede 12 maanden. De toegevoegde donkere vormen weergeven de maandelijkse sterftecijfers. Het diagram illustreert hoe de Sanitaire Commissie, die in het midden van de oorlog werd gestuurd, drastisch het sterftecijfer verlaagde. De lengte van de radiale lijn in elke maand is evenredig aan het sterftecijfer, maar zowel de tekst als de verschijning dat het in de schaduw gestelde gebied aan het sterftecijfer evenredig is, is eerder de lengte van de radiale lijnen. Florence erkende deze fout en voegde toen de vergissing in, maar verving dit diagram in recentere documenten (nr. 3,4 en 5).

Deze ‘vleermuis vleugel’ en zijn opvolgers zijn zo verschillend van elke diagram die William Farr toepaste, dat het de eigen uitvinding van Florance zou kunnen zijn. De andere hoogst oorspronkelijke diagram is de ‘lijnen diagram’. Een diagram die aantoont hoe de militairen in vredestijd, die in hun barracks in Engeland leefden, in een sneller percentage stierven dan de burgers in de steden om hen heen.

Er is een zwarte staaf in elk van de vier leeftijdsgroepen, en een langere rode staaf. De zwarte staaf is het aantal burgers die elk jaar sterven, en de rode staaf is het aantal militairen.

De variatie in sterftecijfers is toe te schrijven aan verschillen in hygiëne en dat gegeven was zeer belangrijk voor hervormers zoals Florance, omdat het aantoonde dat zelfs het burgerlijke sterftecijfer waarschijnlijk ook door betere hygiëne kon worden verbeterd. Één van de vuistregels van Farr was, dat als iets sterk van plaats tot plaats verschilde, het waarschijnlijk tot nul kon worden verminderd. Dit is een voorbeeld van dat het leger als gecontroleerd milieu voor het testen van sociale theorieën werd gebruikt.

Deze ‘lijnen diagram’ is waarschijnlijk het meest invloedrijkst van de diagrammen van Nightingale, omdat het een situatie behandelde die nog steeds aan de gang was. De ‘vleermuis vleugel’ beschreef een catastrofe in oorlogstijd die nu geschiedenis was zodat het leger kon beweren dat het niet een volgende keer zou gebeuren. Hoe dan ook is het de laatste grafiek, de opvolger aan de ‘vleermuis vleugel’, waarmee Nightingale het beroemdst mee is geworden

In dit diagram, loste Florence het probleem van de ‘vleermuis vleugel’ op door gebieden te gebruiken om de variatie in het sterftecijfer te vertegenwoordigen, in plaats van de lengte van radiale lijnen. De blauwe wiggen, die dood vertegenwoordigen door ziekte, zijn veel groter dan die die wonden vertegenwoordigen. Het bericht van deze grafiek is tweevoudig: eerst, waren de meeste sterfgevallen het gevolg van ziekte tijdens de oorlog, en als tweede waren het de verbeteringen in hygiëne die het sterftecijfer drastisch verlaagde.

© 2007 - 2008 Antoinettuh, gepubliceerd in Wiskunde (Wetenschap) op 07-09-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Antoinettuh is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

Florence Nightingale; verpleegkunde: Florence Nightingale. De vrouw die ervoor gezorgd heeft dat de verpleging echt een beroep werd. Voor haar tijd was het alleen 'liefdadigheid' om voor zieke en/of oude men…
Wiskunde, een grote mysterie?: Wiskunde is een zeer brede richting in de wetenschap. Het is een van de oudste wetenschappen en kan beschouwd worden als een formele wetenschap. Als je beknopte definitie van w…
Meetniveau in de statistiek: Een veel voorkomend begrip in de statistiek is het meetniveau van een variabele. Afhankelijk van het meetniveau van de variabele kan je bepaalde berekeningen al dan niet toepasse…
Profielkeuze, hoe maak je hem?: In klas drie moet je een profielkeuze maken. Hieruit heb je de keuze uit 4 profielen. Namelijk Cultuur en Maatschappij, Economie en Maatschappij, Natuur en Gezondheid en Natuu…
Goedkoop vliegen naar Florence: Wie budget wil vliegen naar Florence kan ook een goedkope vlucht naar Pisa nemen. De steden liggen vlak bij elkaar en het onderlinge transport is uitstekend. Een overzicht.

Bronnen en/of referenties

Het leven van Florence Nightingale
www.digischool.nl
www.wikipedia.nl
www.google.com
www.altavista.nl
http://www.math.yorku.ca/SCS/Gallery/flo.html
http://www.florence-nightingale.co.uk

Reageer op het artikel "Florence Nightingale"

Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.